ઇક્વિટી માર્કેટમાંથી અબજો રૂપિયાનું મૂડી ધોવાણ: શેરબજારની કમાણી પર ટેક્સ રાહત માટે રોકાણકારોની કેન્દ્ર સરકાર સમક્ષ માંગ
ભારતીય શેરબજારમાં તાજેતરમાં જોવા મળેલી વોલેટિલિટી અને વિદેશી સંસ્થાકીય રોકાણકારો (FIIs) દ્વારા સતત કરવામાં આવી રહેલા ઉપાડ વચ્ચે શેરબજારની કમાણી પરના કર માળખા અંગે ફરી એકવાર ચર્ચાઓ તેજ બની છે. નાણામંત્રીના તાજેતરના નિવેદન બાદ, શેરબજારમાં રોકાણ કરતા કરોડો નાના-મોટા રોકાણકારો તેમજ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ યુનિટ હોલ્ડર્સમાં લાંબા ગાળાના મૂડી લાભ કર એટલે કે એલટીસીજી (LTCG) ટેક્સ અંગે આશાનું નવું કિરણ જાગ્યું છે. જોકે, આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ વચ્ચે સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ ઊભો થાય છે કે શું ખરેખર સરકાર શેરબજારમાંથી થતી કમાણી પરનો ટેક્સ સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરશે કે પછી ટેક્સ સ્લેબમાં માત્ર રાહત આપશે?
SBI રિસર્ચનો મહત્વપૂર્ણ રિપોર્ટ અને વિદેશી રોકાણકારોનો ઉપાડ
આ ચર્ચાને વેગ આપવાનું મુખ્ય કામ સ્ટેટ બેંક ઓફ ઇન્ડિયાના સંશોધન વિભાગ ‘SBI રિસર્ચ’ ના તાજેતરના અહેવાલે કર્યું છે. એસબીઆઈ રિસર્ચ દ્વારા ઇક્વિટી માર્કેટ માટે રોકાણની ક્ષિતિજને બે થી ત્રણ વર્ષ સુધી લંબાવવાની અને તેની સામે એલટીસીજી ટેક્સને સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરવાની મજબૂત ભલામણ કરવામાં આવી છે.
રિપોર્ટ અનુસાર, ઓક્ટોબર મહિના સુધીમાં જ વિદેશી રોકાણકારોએ આશરે ₹૪૪,૧૬૬ કરોડના ભારતીય શેર વેચી દીધા હતા. અનુમાન લગાવવામાં આવી રહ્યું છે કે વર્ષ ૨૦૨૬ સુધીમાં ભારતીય ઇક્વિટી માર્કેટમાંથી વિદેશી રોકાણકારોનું કુલ મૂડી ધોવાણ અને આઉટફ્લો ₹૩.૦૪ લાખ કરોડની વિશાળ સપાટી સુધી પહોંચી શકે છે. આવી પરિસ્થિતિમાં વિદેશી મૂડીને દેશમાં રોકી રાખવા માટે ટેક્સ માળખામાં સુધારો કરવો અત્યંત જરૂરી માનવામાં આવે છે.
વર્તમાન સમયમાં કેટલો ટેક્સ વસૂલવામાં આવે છે?
હાલના આવકવેરા કાયદા મુજબ, લિસ્ટેડ ઇક્વિટી શેર અને લાયક ઇક્વિટી-લક્ષી મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સના વેચાણ પરથી એક નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન પ્રાપ્ત થયેલા ₹૧.૨૫ લાખથી વધુના લાંબા ગાળાના મૂડી લાભ પર ૧૨.૫ ટકાના દરે ટેક્સ લાદવામાં આવે છે. અલબત્ત, આમાં સંબંધિત રોકાણ પર સિક્યોરિટીઝ ટ્રાન્ઝેક્શન ટેક્સ (STT) ચૂકવેલો હોવો અનિવાર્ય છે.
ઉદાહરણ તરીકે સમજીએ તો, જો કોઈ રોકાણકાર નાણાકીય વર્ષમાં શેરોના વેચાણથી ₹૨ લાખનો કુલ લાંબા ગાળાનો નફો મેળવે છે, તો સૌપ્રથમ ₹૧.૨૫ લાખની વાર્ષિક કરમુક્તિ મર્યાદા બાદ કરવામાં આવે છે. આ બાદ કર્યા પછી બાકી રહેતી ₹૭૫,૦૦૦ ની રકમ કરપાત્ર બને છે, જેના પર ૧૨.૫ ટકાના દરે ₹૯,૩૭૫ નો ટેક્સ લાગુ પડે છે. આ રકમમાં નિયમાનુસાર લાગુ પડતો સેસ અને સરચાર્જ અલગથી ઉમેરાય છે.
ઉલ્લેખનીય છે કે, બજેટ ૨૦૨૪ માં સરકારે એલટીસીજી કરનો દર ૧૦ ટકાથી વધારીને ૧૨.૫ ટકા કર્યો હતો, પરંતુ વાર્ષિક કરમુક્તિ મર્યાદા ₹૧ લાખથી વધારીને ₹૧.૨૫ લાખ કરી હતી. તે સમયે ટૂંકા ગાળાના મૂડી લાભ (STCG) પરનો દર પણ ૧૫ ટકાથી વધારીને ૨૦ ટકા કરવામાં આવ્યો હતો.
આગામી બજેટમાં રાહતની સંભાવના અને સરકાર સામેના પડકારો
હવે તમામ રોકાણકારો અને બજારના નિષ્ણાતોની નજર આગામી બજેટ પર છે. રોકાણકારો માટે સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે શું સરકાર એલટીસીજી ટેક્સનો દર ઘટાડશે, વાર્ષિક મુક્તિ મર્યાદા ₹૧.૨૫ લાખથી વધુ વધારશે કે પછી સંપૂર્ણપણે ટેક્સ નાબૂદ કરશે. હાલમાં આ મુદ્દા પર નાણામંત્રાલય કે સરકાર તરફથી કોઈ સત્તાવાર આખરી સર્વસંમતિ સાધવામાં આવી નથી.
કર રાહતના પક્ષમાં રહેલા બજાર વિશ્લેષકોની દલીલ છે કે જો ટેક્સમાં રાહત આપવામાં આવશે, તો રોકાણકારોના ટેક્સ પછીના શુદ્ધ નફામાં (Post-tax returns) વધારો થશે અને ભારતીય શેરબજાર વૈશ્વિક સ્તરે વિદેશી રોકાણકારો માટે વધુ આકર્ષક બનશે. બીજી બાજુ, અર્થશાસ્ત્રીઓનું માનવું છે કે એલટીસીજી ટેક્સ સંપૂર્ણ નાબૂદ કરવાથી સરકારની પ્રત્યક્ષ કર આવક પર મોટી પ્રતિકૂળ અસર પડી શકે છે. પરિણામે, સરકારે રોકાણને પ્રોત્સાહન આપવા અને પોતાની મહેસૂલી જરૂરિયાતો વચ્ચે ખૂબ જ સુક્ષ્મ સંતુલન બનાવવું પડશે.
