શું મનપસંદ સંગીત હોસ્પિટલના ડર અને ઇન્જેક્શનના દર્દને ભુલાવી શકે છે? જાણો રિપોર્ટ
ઇન્જેક્શનનું નામ પડતાં જ ઘણા લોકોના ચહેરા પર ડર અને ઘબરાહટ સાફ દેખાવા લાગે છે. કેટલાક લોકોને લાંબી અને મોટી સુઈ જોઈને જ ડર લાગે છે, તો વળી કેટલાક લોકોને ત્વચામાં સુઈ ભોંકાય ત્યારે થતી પીડા પરેશાન કરે છે. હોસ્પિટલના વાતાવરણમાં કે ડૉક્ટરની કેબિનમાં જતાં જ ડરથી ધબકારા વધી જવાની આ સમસ્યા સામાન્ય છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે તમારું કોઈ મનપસંદ ગીત આ ડર અને દર્દને ઓછું કરી શકે છે? તાજેતરમાં જ ‘ફ્રન્ટિયર્સ ઇન પેઈન રિસર્ચ’ જર્નલમાં પ્રકાશિત થયેલા એક રસપ્રદ અભ્યાસમાં એવું જાણવા મળ્યું છે કે નસમાં સુઈ (કેનુલા) લગાવતી વખતે પોતાનું મનપસંદ સંગીત સાંભળવાથી દર્દનો અનુભવ નોંધપાત્ર રીતે ઘટી જાય છે.
આ સંશોધને તબીબી ક્ષેત્રે દર્દીઓની ચિંતા અને પીડા ઘટાડવા માટે એક નવી અને સરળ રીત તરફ ધ્યાન દોર્યું છે, જેના કારણે હવે તબીબી પ્રક્રિયાઓ વધુ આરામદાયક બની શકે છે.
૨૦૪ દર્દીઓ પર કરવામાં આવ્યો હતો વિશેષ અભ્યાસ
આ સંશોધન સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડની પ્રખ્યાત યુનિવર્સિટી હોસ્પિટલ જ્યુરિચના સંશોધકો દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. આ અભ્યાસમાં MRI સ્કેન તપાસ કરાવતા પહેલા નસમાં કેનુલા (ઇન્જેક્શન માટે નાની નળી જેવી સુઈ) લગાવવાની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થઈ રહેલા કુલ ૨૦૪ દર્દીઓને સામેલ કરવામાં આવ્યા હતા.
સંશોધનને સચોટ બનાવવા માટે આ તમામ દર્દીઓને ચાર અલગ-અલગ જૂથોમાં વહેંચવામાં આવ્યા હતા:
પ્રથમ જૂથ: આ દર્દીઓએ પ્રક્રિયા દરમિયાન પોતાનું મનપસંદ ગીત સાંભળ્યું.
બીજા જૂથ: આ દર્દીઓને પ્રખ્યાત સંગીતકાર મોઝાર્ટ (Mozart) ની ક્લાસિકલ ધૂન સંભળાવવામાં આવી.
ત્રીજા જૂથ: આ દર્દીઓને ખાસ રિલેક્સેશન મ્યુઝિક (શાંત સંગીત) સંભળાવવામાં આવ્યું.
ચોથા જૂથ: આ કંટ્રોલ ગ્રૂપ હતું, જેમને પ્રક્રિયા દરમિયાન કોઈ જ સંગીત સાંભળવા દેવામાં આવ્યું ન હતું.
તમામ દર્દીઓ પર પ્રક્રિયા પૂરી થયા પછી, સંશોધકોએ તેમની પાસેથી તરત જ, તેના ૩૦ સેકન્ડ પછી અને બે મિનિટ પછી તેમને કેટલું દર્દ અનુભવાયું તેની માહિતી લીધી. આ રીતે અલગ-અલગ પ્રકારના સંગીતના માનવ શરીર પર થતા પ્રભાવની સરખામણી કરવામાં આવી.
મનપસંદ ગીતો સાંભળનારા દર્દીઓને મળી સૌથી વધુ રાહત
અભ્યાસના અંતે ચોંકાવનારા અને સકારાત્મક પરિણામો સામે આવ્યા. જે દર્દીઓએ પોતાની પસંદગીનું સંગીત સાંભળ્યું હતું, તેમણે સુઈ વાગ્યાના ૩૦ સેકન્ડ પછી અને બે મિનિટ પછી અન્ય જૂથોની સરખામણીમાં ઘણું ઓછું દર્દ અનુભવ્યું હતું.
જે દર્દીઓને ઇન્જેક્શન કે પ્રક્રિયા શરૂ થતા પહેલાથી જ શારીરિક કે માનસિક દર્દ અથવા તણાવ અનુભવાઈ રહ્યો હતો, તેમના પર મનપસંદ ગીતોનો જાદુ તરત જોવા મળ્યો. તેમને સુઈ લાગ્યાની પહેલી ક્ષણથી જ રાહત અનુભવાઈ હતી. બીજી તરફ, મોઝાર્ટનું શાસ્ત્રીય સંગીત સાંભળનારા કેટલાક દર્દીઓને પણ ફાયદો થયો, પરંતુ તેનો સ્પષ્ટ અને મોટો પ્રભાવ એવા લોકો પર વધુ દેખાયો જેઓ પ્રક્રિયા પહેલાથી જ પીડા કે ચિંતામાં હતા.
જ્યારે ત્રીજા જૂથમાં સામેલ ‘રિલેક્સેશન મ્યુઝિક’ સાંભળનારા દર્દીઓમાં દર્દ ઓછું થવાનો કોઈ વિશેષ પ્રભાવ જોવા મળ્યો ન હતો.
દરેક શાંત સંગીતથી કેમ ન મળી રાહત?
સંશોધકોના મતે આ પાછળનું વૈજ્ઞાનિક કારણ માનવ મન અને મગજની કામ કરવાની રીત સાથે જોડાયેલું છે. જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ પોતાનું અત્યંત મનપસંદ ગીત સાંભળે છે, ત્યારે તેનું મગજ સુઈ વાગવાની પ્રક્રિયા અને તેના ડર પરથી હટીને સંગીતના સુર અને લયમાં મગ્ન થઈ જાય છે. મગજનું ધ્યાન ડાયવર્ટ (ભટકાવવા) થવાથી દર્દની અનુભૂતિ ઓછી થાય છે.
આનાથી વિપરીત, ખૂબ જ ધીમું, એકસરખી ધૂનવાળું કે અજાણ્યું રિલેક્સેશન મ્યુઝિક દરેક વ્યક્તિના મગજને એટલી મજબૂતીથી જકડી શકતું નથી. ગીત વ્યક્તિની પસંદગીનું હોય તો જ તેના મન પર ઊંડી સકારાત્મક અસર પડે છે અને તે તણાવને ભૂલાવવામાં મદદરૂપ બને છે.
શું દરેક પ્રકારના ડર અને ઇન્જેક્શનમાં સંગીત મદદરૂપ છે?
આ સંશોધન એ વાતનો સંકેત ચોક્કસ આપે છે કે ટૂંકા સમય માટે ચાલતી તબીબી પ્રક્રિયાઓ દરમિયાન મનપસંદ સંગીત દર્દીને માનસિક આરામ આપવાનો એક ઉત્તમ અને સરળ રસ્તો છે.
પરંતુ અહીં એ સમજવું પણ જરૂરી છે કે આ અભ્યાસ માત્ર MRI તપાસ પહેલા નસમાં કેનુલા લગાવવાની પ્રક્રિયા પર જ કેન્દ્રિત હતો. તેથી, આ સંશોધનના પરિણામોને દરેક પ્રકારના ઇન્જેક્શન, રસીકરણ (વેક્સિનેશન) કે પછી ખૂબ જ વધારે પીડા આપતી મોટી સર્જરીઓ પર સીધા લાગુ કરી શકાય નહીં. દરેક પ્રકારની મેડિકલ ટ્રીટમેન્ટમાં દર્દ સહન કરવાની ક્ષમતા અલગ અલગ હોય છે. તેમ છતાં, હોસ્પિટલોમાં કે ક્લિનિક્સમાં દર્દીઓનો ડર દૂર કરવા માટે મ્યુઝિક થેરાપી એક સારો વિકલ્પ સાબિત થઈ શકે છે.
