SCSS કે MIS: ₹15 લાખ જમા કરાવો, 5 વર્ષમાં ક્યાં થશે વધુ કમાણી?
નિવૃત્તિ (Retirement) પછીના જીવનમાં મોટાભાગના લોકોની મુખ્ય પ્રાથમિકતા એ હોય છે કે તેમનું મૂડી ભંડોળ સુરક્ષિત રહે અને સાથે-સાથે ઘર ચલાવવા માટે નિયમિત આવક (Regular Income) મળતી રહે. આજના અસ્થિર બજારમાં શેરબજાર કે મ્યુચ્યુઅલ ફંડનું જોખમ ઉઠાવવાને બદલે ઘણા વરિષ્ઠ નાગરિકો સરકારી અને સુરક્ષિત રોકાણના વિકલ્પો શોધતા હોય છે.
આ જરૂરિયાતને પૂરી કરવા માટે પોસ્ટ ઓફિસની બે ખૂબ જ લોકપ્રિય સરકારી યોજનાઓ શ્રેષ્ઠ સાબિત થાય છે – પહેલી છે સીનિયર સિટીઝન સેવિંગ સ્કીમ (SCSS) અને બીજી છે મંથલી ઇનકમ સ્કીમ (MIS). આ બંને યોજનાઓમાં વ્યાજ દર અને નાણાં ચુકવણીની પદ્ધતિ અલગ-અલગ છે. જો તમારી પાસે રોકાણ કરવા માટે ₹15 લાખ જેવી રકમ હોય, તો ચાલો આ બંને યોજનાઓના ગણિતને સમજીને જાણીએ કે કયા વિકલ્પમાં તમને વધુ ફાયદો મળી શકે છે.
૧. સીનિયર સિટીઝન સેવિંગ સ્કીમ (SCSS): ₹15 લાખનું રોકાણ અને વ્યાજનું ગણિત
વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે સરકારે વિશેષરૂપે આ યોજના બનાવી છે. ઓક્ટોબર-ડિસેમ્બર ક્વાર્ટર માટે આ યોજના પર વાર્ષિક 8.2 ટકા ના દરે વ્યાજ મળી રહ્યું છે, જે અન્ય ઘણી બેંક ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ કરતા ઘણું આકર્ષક છે.
પાત્રતા: આ યોજનામાં 60 વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમરની વ્યક્તિ રોકાણ કરી શકે છે. (સ્વેચ્છિક નિવૃત્તિ લેનારા કર્મચારીઓ માટે ઉંમરની મર્યાદા અલગ છે).
મહત્તમ મર્યાદા: આ યોજનામાં કોઈ એક વ્યક્તિ વધુમાં વધુ ₹30 લાખ સુધીની રકમ જમા કરાવી શકે છે.
જો કોઈ વ્યક્તિ આ યોજનામાં ₹15 લાખ નું રોકાણ કરે છે, તો તેનું સંપૂર્ણ ગણિત નીચે મુજબ રહેશે:
વ્યાજ દર: 8.2% વાર્ષિક
કુલ વાર્ષિક વ્યાજ: ₹1,23,000
ત્રિમાસિક (Quarterly) વ્યાજ: ₹30,750
5 વર્ષની મુદતમાં કુલ વ્યાજ: ₹6,15,000
આ યોજનાની ખાસિયત એ છે કે તેમાં વ્યાજ દર દર ત્રણ મહિને (ત્રિમાસિક ધોરણે) સીધા ખાતામાં જમા થાય છે. એટલે કે રોકાણકારને દર ત્રણ મહિને ₹30,750 ની નિશ્ચિત આવક મળતી રહેશે. પાંચ વર્ષની મુદત પૂરી થતાં વ્યાજના કુલ ₹6.15 લાખ ઉપરાંત રોકાણ કરેલા મૂળ ₹15 લાખ પણ સંપૂર્ણ સુરક્ષિત રીતે પાછા મળી જાય છે.
૨. મંથલી ઇનકમ સ્કીમ (MIS): દર મહિને નિયમિત આવકનો વિકલ્પ
પોસ્ટ ઓફિસની મંથલી ઇનકમ સ્કીમ (MIS) એવા લોકો માટે છે જેમને દર મહિને ઘરના ખર્ચ માટે નિશ્ચિત રકમની જરૂર હોય છે. ઓક્ટોબર-ડિસેમ્બર ક્વાર્ટર માટે આ યોજના પર વાર્ષિક 7.4 ટકા વ્યાજ મળી રહ્યું છે.
મર્યાદા: આ યોજનામાં સિંગલ અકાઉન્ટ હેઠળ વધુમાં વધુ ₹9 લાખ અને જો જોઈન્ટ અકાઉન્ટ (સંયુક્ત ખાતું) ખોલાવવામાં આવે તો વધુમાં વધુ ₹15 લાખ સુધીનું રોકાણ કરી શકાય છે.
જો તમે જોઈન્ટ અકાઉન્ટના માધ્યમથી આ યોજનામાં પૂરા ₹15 લાખ રોકાણ કરો છો, તો તેનું ગણિત નીચે મુજબ બનશે:
વ્યાજ દર: 7.4% વાર્ષિક
કુલ વાર્ષિક વ્યાજ: ₹1,11,000
દર મહિનાનું વ્યાજ: ₹9,250
5 વર્ષની મુદતમાં કુલ વ્યાજ: ₹5,55,000
આ સ્કીમ હેઠળ ₹15 લાખ જમા કરાવવાથી દર મહિને વ્યાજ પેટે ₹9,250 રોકાણકારના ખાતામાં જમા થાય છે. પાંચ વર્ષ પૂરા થવા પર મૂળ રકમ ₹15 લાખ પાછા મળી જાય છે અને આ સમયગાળા દરમિયાન કુલ ₹5,55,000 ની કમાણી વ્યાજ તરીકે થાય છે.
એસસીએસએસ (SCSS) અને એમઆઈએસ (MIS) વચ્ચે મુખ્ય તફાવત
બંને યોજનાઓ 5 વર્ષની મુદત માટે જ છે, પરંતુ વ્યાજ દર અને નાણાં મળવાની આવૃત્તિમાં તફાવત છે. એક ઝડપી સરખામણી નીચે મુજબ છે:
વ્યાજ દર: SCSS માં 8.2% છે જ્યારે MIS માં 7.4% છે.
ચુકવણીની પદ્ધતિ: SCSS માં વ્યાજ દર ત્રીજા મહિને મળે છે, જ્યારે MIS માં દર મહિને મળે છે.
5 વર્ષમાં કુલ વ્યાજ: ₹15 લાખના રોકાણ પર SCSS માં કુલ ₹6,15,000 વ્યાજ મળે છે, જ્યારે MIS માં કુલ ₹5,55,000 વ્યાજ મળે છે.
વધુમાં વધુ રોકાણ: SCSS માં ₹30 લાખ સુધી રોકાણ થઈ શકે છે, જ્યારે MIS માં જોઈન્ટ અકાઉન્ટ દ્વારા વધુમાં વધુ ₹15 લાખ જમા થઈ શકે છે.
કઈ યોજનામાં કેટલી વધારે કમાણી થશે?
જો આપણે બંને યોજનાઓમાં એકસમાન ₹15-15 લાખનું રોકાણ કરીએ, તો આંકડા સ્પષ્ટ કરે છે કે SCSS (સીનિયર સિટીઝન સેવિંગ સ્કીમ) માં પાંચ વર્ષ દરમિયાન વધુ વ્યાજ મળે છે. SCSS માં MIS ની સરખામણીએ ₹60,000 વધુ કમાણી થાય છે (SCSS માં ₹6.15 લાખ સામે MIS માં ₹5.55 લાખ).
પરંતુ અહીં ધ્યાનમાં રાખવા જેવી બાબત એ છે કે જો તમને દર મહિને ખર્ચ માટે પેન્શન જેવા માસિક પ્રવાહની જરૂર હોય, તો MIS વધુ અનુકૂળ પડે છે કારણ કે તેમાં દર મહિને નાણાં મળે છે, જ્યારે SCSS માં દર ત્રણ મહિને નાણાં મળે છે.
ટેક્સ (Tax) ના નિયમો શું કહે છે?
રોકાણ કરતા પહેલા ટેક્સની ગણતરી કરવી પણ ખૂબ જરૂરી છે:
ટેક્સપાત્ર આવક: આ બંને યોજનાઓમાંથી મળતું વ્યાજ સંપૂર્ણપણે કરપાત્ર (Taxable) છે. રોકાણકારે પોતાની આવક વેરાના સ્લેબ મુજબ ટેક્સ ભરવો પડે છે.
ટેક્સ ડિસ્કાઉન્ટ (80C): SCSS માં કરવામાં આવતા પાત્ર રોકાણ પર જૂની કર વ્યવસ્થા (Old Tax Regime) હેઠળ સેક્શન 80C અંતર્ગત ટેક્સ છૂટનો લાભ મળે છે. જ્યારે MIS યોજનામાં આ પ્રકારનું કોઈ ટેક્સ ડિસ્કાઉન્ટ મળતું નથી.
રોકાણ કરતા પહેલા ધ્યાનમાં રાખવાના મહત્વના મુદ્દા
વય મર્યાદા: SCSS માં રોકાણ કરવા માટે સામાન્ય રીતે વ્યક્તિની ઉંમર 60 વર્ષ કે તેથી વધુ હોવી જરૂરી છે, જ્યારે MIS માં કોઈપણ પુખ્ત વયની વ્યક્તિ રોકાણ કરી શકે છે.
લોક-ઇન પિરિયડ: બંને યોજનાઓની પરિપક્વતા (Maturity) અવધિ 5 વર્ષની છે.
સમય પહેલા ઉપાડ: જો તમે 5 વર્ષ પૂરા થતા પહેલા પૈસા પાછા ખેંચવા માંગતા હોવ, તો નિયમો અનુસાર કેટલીક પેનલ્ટી (દંડ) કાપીને રકમ પરત કરવામાં આવે છે.
ટૂંકમાં કહીએ તો, જો તમારી ઉંમર 60 વર્ષ કે તેથી વધુ છે અને તમે સુરક્ષિત જગ્યાએ વધુ વ્યાજ મેળવવા માંગો છો, તો SCSS વધુ સારો વિકલ્પ છે. પરંતુ જો તમે માસિક ધોરણે નિયમિત આવક ઇચ્છતા હોવ, તો પોસ્ટ ઓફિસની MIS યોજના પણ સંતોષકારક વિકલ્પ પૂરો પાડે છે.
