850 પરિવારોના સહિયારા યોગદાનથી ભેસાવહીમાં દેવસ્થાનોનું નવીનીકરણ
છોટાઉદેપુર જિલ્લાના જેતપુર–પાવી તાલુકાના ભેસાવહી ગામે અડધા સદીથી વધુ સમય બાદ એક વિશેષ અવસર ઉજવાયો છે. ગામની સીમમાં સ્થાપિત 19 દેવી-દેવતાઓના સાગના આયખાઓને નવી જાગૃતિ આપવા સમગ્ર ગામ એક સાથે જોડાયું છે. 850થી વધુ પરિવારોના સહિયારા યોગદાનથી રૂપિયા 15 લાખથી વધુ ખર્ચે 10 દિવસનો આ મહોત્સવ ઉજવાતો જોવા મળ્યો છે. આદિવાસી સમાજની પવિત્ર પરંપરા મુજબ ‘દેવોની પેઢી બદલવાની’ આ વિધિ સ્થાનિકોમાં ઉત્સાહ અને ભક્તિનું કેન્દ્રબિંદુ બની છે.
ગામસાંઈ ઈંદનું સાંસ્કૃતિક મહત્વ
આદિવાસી સમાજની પૌરાણિક માન્યતાઓ મુજબ દર અનેક વર્ષો બાદ ગામના દેવસ્થાનોનું નવીનીકરણ કરવામાં આવે છે. નવેમ્બરથી ફેબ્રુઆરી દરમિયાન આ પરંપરા વિશેષ રીતે ઉજવાય છે. આ વિધિને દેવોના લગ્ન લેવડાવવાની અથવા પેઢી બદલવાની પ્રક્રિયા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ગામમાં સુખ-શાંતિ, આરોગ્ય તેમજ ખેતીમાં સમૃદ્ધિ રહે તેવી ભાવનાથી આ ઉત્સવ ઉજવાય છે. ભેસાવહી ગામના લોકો માટે આ અવસર માત્ર ધાર્મિક વિધિ નહીં, પરંતુ ગામની એકતા અને સંસ્કૃતિનો જીવંત દાખલો છે.
પરંપરા જાળવવા સહિયારી ભાવનાનું પ્રબળ પ્રદર્શન
ગામના દરેક પરિવારે પોતાની ક્ષમતા મુજબ યોગદાન આપ્યું છે. સામાન્ય પરિવારો દ્વારા ઓછામાં ઓછા 1,500 રૂપિયા અને સક્ષમ પરિવારો દ્વારા 12,000 રૂપિયા સુધીનું સહયોગ આપવામાં આવ્યું છે. 10 દિવસ સુધી આખું ગામ ઉપવાસ, નૃત્ય, ગીતો અને પરંપરાગત વાદ્યોના નાદમાં લીન થયું છે. દેવસ્થાનો ખુલ્લી જગ્યાઓ પર આવેલા હોવાથી વર્ષો બાદ તે જીર્ણ થાય છે અને ત્યારે ગામસાંઈ ઇંદ દ્વારા નવી જાળવણી થાય છે. વ્યક્તિગત દ્વારા ઉજવાતા ‘પાંગું’ કરતાં ગામસાંઈ ઇંદનું મહત્વ સામૂહિક છે.
છોટાઉદેપુરની પરંપરાઓનો સતત અવિરત પ્રવાહ
આ વિસ્તારમાં નવેમ્બરથી ફેબ્રુઆરીને દેવોત્સવોની ઋતુ માનવામાં આવે છે, જ્યારે માર્ચમાં હોળી બાદ લગ્નોત્સવોની શરૂઆત થાય છે. વરસાદ પછી અખાત્રીજથી પીઠોરા જેવા પરંપરાગત ઉત્સવો ઉજવાય છે. ભેસાવહી ગામનો ગામસાંઈ ઇંદ આદિવાસી સમાજની અખંડિત પરંપરા, સંસ્કૃતિ અને એકતાનું જીવતું પ્રતિક છે. આધુનિક યુગમાં પણ આ પરંપરાઓને જીવંત રાખવાના ગામના પ્રયત્નો ખરેખર પ્રશંસનીય છે.
