સોશિયલ મીડિયા પર ‘વય મર્યાદા’નો કાયદો: 16 વર્ષથી નાની ઉંમરના બાળકોના 10 લાખ એકાઉન્ટ થશે બંધ!
ઓસ્ટ્રેલિયાએ એક ઐતિહાસિક અને અભૂતપૂર્વ પગલું ભરતાં 16 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોના સોશિયલ મીડિયાના ઉપયોગ પર રાષ્ટ્રીય સ્તરે પ્રતિબંધ મૂકવાનો નિર્ણય લીધો છે. આ દુનિયાનો પ્રથમ એવો કાયદો છે જેમાં કોઈ પણ દેશે બાળકોને સોશિયલ મીડિયાના ગંભીર માનસિક અને સામાજિક નુકસાનથી બચાવવા માટે વય-આધારિત પ્રતિબંધને કાયદેસર બનાવ્યો છે.
આ કાયદો લાગુ થયા પછી ઓસ્ટ્રેલિયામાં 10 લાખથી વધુ સગીરોના સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટ્સ આપોઆપ ડીએક્ટિવેટ થઈ જશે અથવા તેમની પહોંચ સમાપ્ત થઈ જશે.
ક્યારથી લાગુ થશે અને દંડની શું જોગવાઈ છે?
આ કાયદો 10 ડિસેમ્બરથી અમલમાં આવી રહ્યો છે. આ તારીખથી:
-
Facebook, Instagram, Snapchat અને YouTube જેવી તમામ મુખ્ય સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓ માટે 16 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના યુઝર્સને બ્લોક કરવા ફરજિયાત રહેશે.
-
કાયદાનું ઉલ્લંઘન કરનારી કંપનીઓ પર 49.5 મિલિયન ઓસ્ટ્રેલિયન ડોલર (લગભગ ₹270 કરોડ રૂપિયા) સુધીનો ભારે દંડ લગાવી શકાય છે.
આ પ્રતિબંધ શા માટે લગાવવામાં આવી રહ્યો છે? ખતરાને સમજો
આ પ્રતિબંધ બાળકોના માનસિક સ્વાસ્થ્ય અને સુરક્ષા પર સોશિયલ મીડિયાના વધતા નકારાત્મક પ્રભાવને ધ્યાનમાં રાખીને લગાવવામાં આવ્યો છે. સરકારે આ નિર્ણય વિવિધ અભ્યાસો અને નિષ્ણાતોના મંતવ્યોના આધારે લીધો છે, જેમાં નીચેના જોખમો સામે આવ્યા છે:
| જોખમ (Risk) | વિગત (Description) |
| માનસિક સ્વાસ્થ્ય પર અસર | સતત સોશિયલ મીડિયાનો ઉપયોગ કરનારા કિશોરોમાં તણાવ, ચિંતા, ડિપ્રેશન (Depression) અને આત્મ-છબી (Self-Image) સાથે જોડાયેલા ગંભીર માનસિક ફેરફારો જોવા મળે છે. |
| અવાસ્તવિક ધોરણો | Instagram જેવા પ્લેટફોર્મ પર દેખાતી ખોટી ગ્લેમરસ લાઇફસ્ટાઇલ, મોંઘા ઉત્પાદનોનો પ્રચાર અને શરીર/લુક્સને લઈને અવાસ્તવિક (Unrealistic) ધોરણો બાળકોના આત્મવિશ્વાસને ગહન રીતે અસર કરે છે. |
| હાનિકારક સામગ્રી | સોશિયલ મીડિયા પર પોર્નોગ્રાફિક કન્ટેન્ટ, ડ્રગ્સ વેચતા એકાઉન્ટ્સ અને ચરમ સાયબરબુલિંગ (Cyberbullying) પણ મોટી સમસ્યા છે, જેનાથી બાળકો સીધા પ્રભાવિત થાય છે. |
| અસરકર્તા પોસ્ટ્સ | અતિશય અસરકર્તા (Influencing) પોસ્ટ્સ અને હાનિકારક સામગ્રી બાળકોની નિર્ણય લેવાની ક્ષમતા અને વિચારસરણીને નકારાત્મક દિશામાં વાળી શકે છે. |
કાયદો કયા પ્લેટફોર્મ્સ પર લાગુ થશે?
નવેમ્બર 2024માં પસાર થયેલા આ કાયદા અનુસાર, 16 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના કોઈ પણ બાળકને સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટ રાખવાની પરવાનગી નહીં હોય.
| હદમાં આવતા પ્લેટફોર્મ્સ | હદની બહાર રખાયેલા પ્લેટફોર્મ્સ |
| TikTok, Instagram, Facebook, X (Twitter), Reddit, Snapchat, YouTube, Twitch | YouTube Kids, Google Classroom, LinkedIn, WhatsApp, Pinterest |
આ પ્રતિબંધ કેવી રીતે લાગુ થશે? જવાબદારી કંપનીઓ પર
આ કાયદાની સૌથી ખાસ વાત એ છે કે આ જવાબદારી માતા-પિતા કે બાળકો પર નહીં, પરંતુ સીધી સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓ પર નાખે છે.
-
સત્યાપન: કંપનીઓએ “યોગ્ય પગલાં” લેવા પડશે જેથી સગીરો પ્લેટફોર્મ સુધી પહોંચી ન શકે અને ખાતરી કરવી પડશે કે 16 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના યુઝર્સ પ્લેટફોર્મ પર ન હોય.
-
ટેકનિકલ અસ્પષ્ટતા: સરકારે કોઈ નિશ્ચિત ટેકનિકલ પદ્ધતિ (જેમ કે ફેશિયલ સ્કેન) નક્કી કરી નથી, પરંતુ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે માત્ર ID માંગવું એ જ વય ચકાસણીનો એકમાત્ર રસ્તો ન હોઈ શકે. કંપનીઓએ મજબૂત સત્યાપન તકનીકો વિકસાવવી પડશે.
-
દંડ: કાયદાનું ઉલ્લંઘન કરવા બદલ કંપનીઓને કરોડો ડોલરનો ભારે દંડ ભરવો પડશે, જે તેમને કડક પાલન માટે પ્રેરિત કરશે.
પ્લેટફોર્મ્સની શરૂઆતની તૈયારી
સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓએ આ કાયદાનું પાલન કરવા માટે પગલાં લેવાનું શરૂ કરી દીધું છે:
-
Meta (Facebook, Instagram): 4 ડિસેમ્બરથી જ સગીરોના એકાઉન્ટ્સ દૂર કરવાનું શરૂ કરી દીધું છે અને બાળકોને તેમનો ડેટા ડાઉનલોડ કરવાની સલાહ આપી રહ્યું છે.
-
Snap (Snapchat): કંપનીએ કહ્યું છે કે 16 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના યુઝર્સ જ્યારે ઇચ્છે ત્યારે એકાઉન્ટને ત્રણ વર્ષ સુધી ડીએક્ટિવેટ રાખી શકે છે. તે વય ચકાસણી માટે ફોટો ID, બેંક એકાઉન્ટ અથવા સેલ્ફીનો ઉપયોગ કરવાની યોજના બનાવી રહ્યું છે.
-
TikTok: તે એક એવું બટન બનાવી રહ્યું છે જેના દ્વારા શંકાસ્પદ સગીર ખાતાઓની જાણ (Report) કરી શકાય અને તેમને દૂર કરી શકાય.
વિવાદ અને ટીકા
આ પ્રતિબંધ ઓસ્ટ્રેલિયામાં ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે અને તેની ટીકા પણ થઈ રહી છે:
-
ટીકાકારોનો તર્ક: ઘણા નિષ્ણાતો કહે છે કે આનાથી બાળકો દુનિયાથી કપાઈ જશે અને તેઓ નવા, નકલી એકાઉન્ટ બનાવીને સિસ્ટમને સરળતાથી છેતરી શકે છે.
-
કાનૂની પડકાર: બે 15 વર્ષના બાળકોએ કોર્ટમાં અરજી દાખલ કરી છે કે સોશિયલ મીડિયા પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવાને બદલે હાનિકારક કન્ટેન્ટને સીધું રોકવું જોઈએ.
-
સરકારનો મત: સરકારનું કહેવું છે કે કંપનીઓએ આવા નકલી એકાઉન્ટ્સને ઓળખીને દૂર કરવા જ પડશે, અન્યથા તેમના પર દંડ લાગશે.
આ કાયદો ભવિષ્યમાં અન્ય વિકસિત દેશો માટે પણ એક દાખલો બેસાડી શકે છે, જેઓ બાળકોને ડિજિટલ દુનિયાના નુકસાનથી બચાવવા માંગે છે.
ક્યારથી લાગુ થશે અને દંડની શું જોગવાઈ છે?
કાયદો કયા પ્લેટફોર્મ્સ પર લાગુ થશે?