ભારતીય રેલવે: ટ્રેન છૂટી જાય તો શું તમે તે જ ટિકિટ પર બીજી ટ્રેનમાં મુસાફરી કરી શકો છો? કન્ફર્મ ટિકિટ પર રિફંડ મેળવવાની રીત અને TDR ફાઇલ કરવાના નિયમો જાણો
ભારતીય રેલવેની ગણતરી દુનિયાના સૌથી મોટા રેલ નેટવર્કમાં કરવામાં આવે છે, જેના દ્વારા દરરોજ કરોડો લોકો મુસાફરી કરે છે. લાંબા અંતરની મુસાફરી માટે ટ્રેન એક અનુકૂળ અને સસ્તો વિકલ્પ છે. જોકે, ઘણીવાર મુસાફરોના મનમાં આ સવાલ રહે છે કે જો તેમની ટ્રેન છૂટી જાય અથવા મુસાફરી દરમિયાન કોઈ અસુવિધા થાય, તો શું કરવું.
ટ્રેન છૂટી જાય તો ટિકિટના નિયમો શું છે?
ટ્રેન છૂટી જવાની સ્થિતિમાં ટિકિટના પ્રકાર મુજબ નિયમો અલગ-અલગ હોય છે:
- જનરલ ટિકિટ: ભારતીય રેલવેના નિયમો અનુસાર, જો તમારી પાસે જનરલ ટિકિટ હોય અને ટ્રેન છૂટી ગઈ હોય, તો તમે તે જ કેટેગરીની બીજી ટ્રેનમાં મુસાફરી કરી શકો છો. જોકે, સુપરફાસ્ટ, રાજધાની અથવા વંદે ભારત જેવી પ્રીમિયમ ટ્રેનોમાં જનરલ ટિકિટ માન્ય નથી હોતી, અને પકડાઈ જાવ તો તમને ટિકિટ વગરના ગણવામાં આવશે અને દંડ વસૂલવામાં આવી શકે છે.
- કન્ફર્મ રિઝર્વેશન ટિકિટ: જો તમારી પાસે કન્ફર્મ રિઝર્વેશન ટિકિટ હોય અને તમારી ટ્રેન છૂટી ગઈ હોય, તો તમે તે ટિકિટ પર બીજી કોઈ ટ્રેનમાં મુસાફરી કરી શકતા નથી. જો તમે આવું કરતાં પકડાઈ જાવ, તો ટીટીઈ (TTE) તમારી પાસેથી ફાઈન વસૂલી શકે છે.
કન્ફર્મ ટિકિટ પર રિફંડ માટે TDR કેવી રીતે ફાઇલ કરવું?
ચાર્ટ બની ગયા પછી ઈ-ટિકિટ (e-ticket) રદ કરી શકાતી નથી, પરંતુ મુસાફરો રિફંડ માટે માન્ય કારણ જણાવીને ટિકિટ ડિપોઝિટ રિસીપ્ટ (TDR) ફાઇલ કરી શકે છે. TDR ફાઇલ કર્યા પછી, તે સંબંધિત ઝોનલ રેલવે ડિવિઝન પર આધાર રાખે છે કે તેઓ રિફંડની વિનંતી સ્વીકારે છે કે નહીં અને તમને કેટલી રકમ પાછી મળશે.
TDR ફાઇલ કરવાની ઓનલાઈન પ્રક્રિયા (IRCTC વેબસાઇટ/એપ પર):
- પ્રથમ તબક્કો (વેબસાઇટ): IRCTC ની વેબસાઇટ પર લોગ ઇન કરો અને તમારા બુક કરેલા ટિકિટ સેક્શનમાં જઈને સૌથી પહેલા ટિકિટ રદ (Cancel) કરો.
- બીજો તબક્કો (વેબસાઇટ): ‘સર્વિસીસ’ ટેબ હેઠળ ‘ફાઇલ ટિકિટ ડિપોઝિટ રિસીપ્ટ (TDR)’ સેક્શનમાં જાઓ.
- TDR ફાઇલ કરવું: ‘માય ટ્રાન્ઝેક્શન’ ટેબ હેઠળ ‘ફાઇલ TDR’ બટન પર ક્લિક કરો, ટિકિટ રદ કરવા અને TDR ફાઇલ કરવા માટે વિનંતી દાખલ કરો અને સબમિટ કરો.
- ટ્રેકિંગ: IRCTC સલાહ આપે છે કે TDR ફાઇલ કર્યા પછી, તમે IRCTC દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવેલી ટ્રેકિંગ સેવા દ્વારા રિફંડ કેસની સ્થિતિને ટ્રેક કરી શકો છો.
- રિફંડની સમયમર્યાદા: TDR વિનંતી ફાઇલ થયા પછી, IRCTC તેને સંબંધિત ઝોનલ રેલવેને મોકલે છે. રિફંડની પ્રક્રિયામાં સામાન્ય રીતે 7 દિવસ અથવા તેનાથી વધુ સમય લાગી શકે છે, અને કેટલાક કિસ્સાઓમાં તેમાં 60 દિવસ અથવા તેનાથી પણ વધુ સમય લાગી શકે છે.
TDR ફાઇલ કરવા માટેની મહત્વપૂર્ણ સમય સીમાઓ
વિવિધ પરિસ્થિતિઓમાં TDR ફાઇલ કરવા માટે રેલવે દ્વારા ચોક્કસ સમય મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી છે:
| TDR ફાઇલ કરવાનું કારણ | સમય સીમા/નિયમ |
| મુસાફર મુસાફરી કરી શક્યો નહીં (કન્ફર્મ ટિકિટ) | ટ્રેનના નિર્ધારિત પ્રસ્થાનના ચાર કલાક પહેલાં સુધી ટિકિટ રદ કરવી અથવા TDR ફાઇલ કરવું જરૂરી છે. |
| RAC ટિકિટ પર મુસાફર મુસાફરી કરી શક્યો નહીં | ટ્રેનના નિર્ધારિત પ્રસ્થાનના 30 મિનિટ પહેલાં સુધી ટિકિટ રદ કરવી અથવા TDR ફાઇલ કરવું જરૂરી છે. |
| ટ્રેન ત્રણ કલાકથી વધુ લેટ થઈ અને મુસાફરે મુસાફરી ન કરી | ટ્રેનના વાસ્તવિક પ્રસ્થાન સમય પહેલાં સુધી TDR ફાઇલ કરી દેવું જોઈએ. |
| કનેક્ટિંગ ટ્રેન છૂટવી | જો પહેલી ટ્રેનમાં વિલંબને કારણે કનેક્ટિંગ ટ્રેન છૂટી ગઈ, તો પહેલી ટ્રેનના વાસ્તવિક આગમન સમયના ત્રણ કલાકની અંદર TDR ફાઇલ કરી શકાય છે. |
| AC ખરાબ થવો | ટ્રેનના ગંતવ્ય સ્ટેશન પર વાસ્તવિક આગમન સમયના 20 કલાકની અંદર TDR ફાઇલ કરી દેવું જોઈએ. |
ટ્રેન છૂટી જવા પર સીટ ફાળવણીનો નિયમ
જો કોઈ મુસાફર ટ્રેન ચૂકી જાય, તો ભારતીય રેલવેના નિયમો અનુસાર:
- ટીટીઈ (TTE) તે રિઝર્વ સીટને આગામી બે સ્ટેશનો સુધી કોઈ અન્ય મુસાફરને ફાળવી શકતો નથી.
- સીટ ફાળવવા માટે ટીટીઈને ઓછામાં ઓછો 1 કલાક સુધી રાહ જોવી પડે છે.
- જો મુસાફર ટ્રેન છૂટ્યા પછી અન્ય કોઈ સાધન દ્વારા આગામી રેલવે સ્ટેશન સુધી પહોંચી જાય, તો તે પોતાની યાત્રા ત્યાંથી શરૂ કરી શકે છે અને તેને તે જ સીટ મળશે જે રિઝર્વેશનના સમયે ફાળવવામાં આવી હતી. જો ટીટીઈએ તરત જ સીટ ફાળવી દીધી હોય, તો પણ મુસાફર પોતાની સીટનો દાવો કરી શકે છે, જો તે બે સ્ટેશન છૂટી જાય તે પહેલાં ટ્રેનમાં પહોંચી જાય.
