જો WhatsApp એકાઉન્ટ બ્લોક થયું તો Telegram અને Instagram પણ નહીં ચાલે
ડિજિટલ ઈન્ડિયાના યુગમાં જ્યાં ટેકનોલોજીએ આપણા જીવનને સરળ બનાવ્યું છે, ત્યાં સાયબર અપરાધીઓ અને સ્કેમર્સે પણ નિર્દોષ લોકોને છેતરવા માટે નવા નવા રસ્તાઓ શોધી કાઢ્યા છે. અત્યાર સુધી એવું બનતું હતું કે જો કોઈ યુઝર WhatsApp ની નીતિઓનું ઉલ્લંઘન કરે અથવા છેતરપિંડીમાં સામેલ જોવા મળે, તો કંપની તેનું એકાઉન્ટ બેન (પ્રતિબંધિત) કરી દેતી હતી. પરંતુ શાતિર સ્કેમર્સ તરત જ ટેલિગ્રામ અથવા સિગ્નલ જેવા બીજા પ્લેટફોર્મ પર જઈને પોતાનો છેતરપિંડીનો ધંધો ચાલુ રાખતા હતા.
હવે ભારત સરકાર આ ‘લૂપહોલ’ (ખામી)ને હંમેશ માટે બંધ કરવાની તૈયારી કરી રહી છે. ટૂંક સમયમાં એક એવો કડક નિયમ આવવા જઈ રહ્યો છે, જેના પછી જો તમે WhatsApp પર બેન થયા, તો તમે અન્ય કોઈ પણ મેસેજિંગ એપનો ઉપયોગ કરી શકશો નહીં.
શું છે સરકારનો નવો માસ્ટર પ્લાન?
મીડિયા રિપોર્ટ્સ અને સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ભારત સરકાર ઓનલાઈન ફ્રોડ અને સાયબર ક્રાઈમ પર લગામ લગાવવા માટે ‘યુનિફાઇડ બ્લોકિંગ સિસ્ટમ’ પર વિચાર કરી રહી છે. આ નિયમ હેઠળ, જો WhatsApp કોઈ નંબરને શંકાસ્પદ પ્રવૃત્તિઓ અથવા છેતરપિંડીના કારણે પ્રતિબંધિત કરે છે, તો તે નંબરનો ડેટા સરકારના સંબંધિત વિભાગો સાથે શેર કરવામાં આવશે.
ત્યારબાદ, સરકાર તે નંબરને ‘બ્લેકલિસ્ટ’ માં નાખી દેશે, જેના કારણે તે નંબર અન્ય ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ (જેમ કે Telegram, Snapchat, Instagram વગેરે) પર પણ ઓટોમેટિકલી બ્લોક થઈ જશે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, એક જગ્યાએ બેન થવાનો અર્થ એ થશે કે આખી ડિજિટલ દુનિયામાંથી બહાર ફેંકાઈ જવું.
સ્કેમર્સ માટે કેમ મુશ્કેલ બનશે બચવું?
હાલમાં સ્કેમર્સ એક મોટો પડકાર ઉભો કરે છે કારણ કે તેઓ એક એપમાંથી બેન થયા પછી બીજી એપ પર શિફ્ટ થઈ જાય છે. સરકારની નવી યોજનાના બે મુખ્ય સ્તંભો છે જે સ્કેમર્સની કમર તોડી નાખશે:
1. ક્રોસ-પ્લેટફોર્મ બ્લોકિંગ
અત્યાર સુધી મેસેજિંગ એપ્સ સ્વતંત્ર રીતે કામ કરતી હતી. WhatsApp ને ખબર નહોતી હોતી કે Telegram એ કોને બ્લોક કર્યા છે. પરંતુ નવા નિયમો પછી, આ કંપનીઓએ સરકાર સાથે સંકલન (Coordination) કરવું પડશે. આનાથી ગુનેગારો માટે પ્લેટફોર્મ બદલવું અશક્ય બની જશે.
2. સિમ બાઈન્ડિંગ (SIM Binding) અનિવાર્ય
સરકાર સિમ કાર્ડના દુરુપયોગને રોકવા માટે ‘સિમ બાઈન્ડિંગ’ ને અનિવાર્ય કરવા જઈ રહી છે. અત્યારે ઘણી મેસેજિંગ એપ્સને એકવાર OTP દ્વારા એક્ટિવેટ કર્યા પછી સિમ કાર્ડ વગર પણ વાઈ-ફાઈ પર ચલાવી શકાય છે. સ્કેમર્સ સિમ ફેંકી દે છે અને એપનો ઉપયોગ ચાલુ રાખે છે, જેનાથી તેમને ટ્રેક કરવા મુશ્કેલ બને છે. સિમ બાઈન્ડિંગ લાગુ થયા પછી, એપ ત્યારે જ કામ કરશે જ્યારે તે એક્ટિવ સિમ કાર્ડ તે જ ઉપકરણમાં હાજર હોય. જો સિમ કાર્ડ નિષ્ક્રિય કરવામાં આવે અથવા કાઢી નાખવામાં આવે, તો એપનો એક્સેસ પણ ખતમ થઈ જશે.
WhatsAppની વર્તમાન કાર્યવાહી અને પડકારો
WhatsAppની વર્તમાન કાર્યવાહી અને પડકારોWhatsApp તેના માસિક ‘ઈન્ડિયા કમ્પ્લાયન્સ રિપોર્ટ’ માં ખુલાસો કરે છે કે તે દર મહિને ભારતમાં લાખો શંકાસ્પદ એકાઉન્ટ્સ પર પ્રતિબંધ મૂકે છે. એકલા ઓક્ટોબર-નવેમ્બર મહિનામાં આ સંખ્યા 70 લાખથી ઉપર પહોંચી જાય છે. તેમાંથી મોટાભાગના એકાઉન્ટ્સ ત્યારે બ્લોક કરવામાં આવે છે જ્યારે તેઓ અસામાન્ય વર્તન (જેમ કે એકસાથે હજારો લોકોને મેસેજ મોકલવા) દર્શાવે છે.
જોકે, નિષ્ણાતો માને છે કે માત્ર WhatsApp દ્વારા બેન કરવું પૂરતું નથી. સ્કેમર્સ પાસે ‘વર્ચ્યુઅલ નંબર’ અને ‘વિદેશી સિમ’ નો એક્સેસ હોય છે. સરકારનો નવો નિયમ આ ગુનેગારોને ટ્રેક કરવા અને તેમને ડિજિટલ ઇકોસિસ્ટમમાંથી બહાર કાઢવામાં મદદ કરશે.
સામાન્ય યુઝર્સ પર શું અસર થશે?
આ નિયમનો ઉદ્દેશ્ય સામાન્ય જનતાને સુરક્ષિત રાખવાનો છે, પરંતુ તેના કેટલાક મહત્વના પાસાઓ પણ છે:
-
ભૂલને અવકાશ નહીં: જો કોઈ યુઝર ભૂલથી એવી કોઈ સામગ્રી શેર કરે છે જે WhatsApp ની ગાઈડલાઈન્સની વિરુદ્ધ છે અને તેનું એકાઉન્ટ બેન થઈ જાય છે, તો તેને અન્ય એપ્સ પર પણ મુશ્કેલી પડી શકે છે.
-
ટ્રેકિંગ અને પ્રાઈવેસી: સરકારની દલીલ છે કે આનાથી પારદર્શિતા વધશે અને સ્કેમર્સને ટ્રેક કરવાનું સરળ બનશે.
-
સાયબર સુરક્ષા: બેંક ફ્રોડ, રોકાણના નામે છેતરપિંડી અને અશ્લીલ સંદેશાઓ મોકલનારાઓ પર આનાથી સીધો અંકુશ આવશે.
ડિજિટલ સુરક્ષાની દિશામાં મોટું પગલું
ભારત વિશ્વના સૌથી મોટા ઈન્ટરનેટ માર્કેટમાંનું એક છે. અહીં WhatsApp ના આશરે 50 કરોડથી વધુ યુઝર્સ છે. આટલી મોટી વસ્તીને ડિજિટલ જોખમોથી બચાવવા માટે ‘ક્રોસ-પ્લેટફોર્મ બેન’ જેવું પગલું ક્રાંતિકારી સાબિત થઈ શકે છે. આ માત્ર ગુનેગારોના મનમાં ડર પેદા કરશે નહીં, પરંતુ તે લોકો માટે પણ રાહતના સમાચાર છે જેઓ દરરોજ ‘વર્ક ફ્રોમ હોમ’ સ્કેમ અથવા ‘કેવાયસી અપડેટ’ ના નકલી કોલથી પરેશાન રહે છે.
નિષ્કર્ષ
સરકારનો આ સૂચિત નિયમ ડિજિટલ ઈન્ડિયાને સુરક્ષિત બનાવવાની દિશામાં એક ‘સર્જિકલ સ્ટ્રાઈક’ જેવો છે. હવે સ્કેમર્સ માટે એપ્સ બદલી-બદલીને લોકોને નિશાન બનાવવું સરળ નહીં હોય. જેવું આ નિયમ સત્તાવાર રીતે લાગુ થશે, તે મેસેજિંગ એપ્સના ઉપયોગની રીતને સંપૂર્ણપણે બદલી નાખશે.
