માતા પાર્વતીએ કેમ આપ્યો સમુદ્રને કઠોર શ્રાપ? જાણો સાગરની મીઠાશ છીનવાઈ જવાની રોચક કથા
સૃષ્ટિના પ્રારંભમાં જ્યારે પ્રકૃતિ અને જળનું નિર્માણ થયું, ત્યારે શાસ્ત્રો અનુસાર સમુદ્રનું પાણી પણ અન્ય નદીઓ અને સરોવરોની જેમ મીઠું અને શીતળ હતું. સમુદ્ર દેવને પોતાની વિશાળતા અને આખા જગતની તરસ છિપાવવાની શક્તિ પર ઘણું ગૌરવ હતું. પરંતુ આજે આપણે જોઈએ છીએ કે સમુદ્રનું પાણી એટલું ખારું છે કે તરસ લાગે ત્યારે પણ મનુષ્ય તેનું એક ટીપું પી શકતો નથી. આખરે એવી કઈ ઘટના હતી જેણે સાગરની મીઠાશ છીનવી લીધી? શિવ પુરાણની એક કથા અનુસાર, તેની પાછળ માતા પાર્વતીનો એક કઠોર શ્રાપ જવાબદાર છે.
માતા પાર્વતીની કઠિન તપસ્યા
માતા પાર્વતીની કઠિન તપસ્યાપૌરાણિક કથા મુજબ, હિમાલયની પુત્રી માતા પાર્વતીએ ભગવાન શિવને પતિ તરીકે મેળવવા માટે દૃઢ સંકલ્પ કર્યો હતો. મહાદેવને પ્રસન્ન કરવા સરળ નહોતા, તેથી દેવી પાર્વતીએ મહેલના સુખ-વૈભવ ત્યાગીને સમુદ્ર કિનારે ઘોર તપસ્યા શરૂ કરી. માતાની સાધનાનું તેજ એટલું પ્રબળ હતું કે તેનાથી ત્રણેય લોકમાં હલચલ મચી ગઈ હતી. તેમનું કાંતિ અને તપસ્વી સ્વરૂપ જોઈને દેવતાઓ પણ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા હતા.
સમુદ્ર દેવનો મોહ અને લગ્નનો પ્રસ્તાવ
એ જ સમયે સમુદ્ર દેવ (વરુણ દેવ) માતા પાર્વતીના અનુપમ સૌંદર્ય અને તેમના તપસ્વી તેજને જોઈને તેમના પર મોહિત થઈ ગયા. સમુદ્ર દેવના મનમાં દેવી સાથે લગ્ન કરવાની ઈચ્છા જાગી. તેઓ પોતાના ઐશ્વર્ય અને વિશાળતાના અભિમાનમાં આવીને દેવી પાર્વતી સમક્ષ પ્રગટ થયા અને તેમની સામે લગ્નનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો. તેમણે માતાને કહ્યું કે તેઓ વન અને તપસ્યાનો માર્ગ છોડીને તેમના વિશાળ સામ્રાજ્યની રાણી બને.
દેવી પાર્વતીનો નમ્ર ઇનકાર
દેવી પાર્વતીનો નમ્ર ઇનકારમાતા પાર્વતીએ અત્યંત શાંત અને ગરિમાપૂર્ણ રીતે સમુદ્ર દેવને ઉત્તર આપ્યો. તેમણે કહ્યું, “હે સમુદ્ર દેવ! હું મહાદેવને મારા પતિ માની ચૂકી છું અને મારું આ જીવન માત્ર તેમની જ સેવા અને ભક્તિ માટે સમર્પિત છે. મારો સંકલ્પ અટલ છે, તેથી હું તમારો આ પ્રસ્તાવ સ્વીકારી શકતી નથી.”
અભિમાનમાં સમુદ્ર દેવ દ્વારા શિવનું અપમાન
માતા પાર્વતીની વાત સાંભળીને સમુદ્ર દેવના અહંકારને ઊંડી ઠેસ પહોંચી. તેમને લાગ્યું કે એક ભસ્મધારી અને વૈરાગી શિવ માટે દેવીએ તેમના જેવા સર્વગુણ સંપન્ન અને વૈભવશાળી દેવને ઠુકરાવી દીધા. ક્રોધ અને ઈર્ષ્યામાં આવીને સમુદ્ર દેવે ભગવાન શંકરનું અપમાન કરવાનું શરૂ કર્યું.
તેમણે કહ્યું, “તું તે સ્મશાન નિવાસી શિવ માટે મને ઠુકરાવી રહી છે? તે તો માત્ર એક વૈરાગી છે, જેની પાસે ન પોતાનું ઘર છે કે ન કોઈ વૈભવ. મને જો, હું રત્નોનો ભંડાર છું, આખા જગતની તરસ છિપાવું છું અને મારું જળ જીવનદાયી છે. તું તે ‘આદિવાસી’ નો સાથ છોડ અને મારી રાણી બન.”
માતા પાર્વતીનું રૌદ્ર સ્વરૂપ અને શ્રાપ
સતી સ્વરૂપા પાર્વતી પોતાના આરાધ્ય અને થનાર પતિ મહાદેવનું અપમાન સહન ન કરી શક્યા. સમુદ્રના કટુ વચનો સાંભળીને તેઓ ક્રોધિત થઈ ગયા. તેમણે સમુદ્ર દેવને તેમના અહંકારનો પાઠ ભણાવવાનું નક્કી કર્યું.
માતાએ ગર્જના કરતા કહ્યું, “સમુદ્ર! તને તારા જે મીઠા પાણી અને તરસ છિપાવવાની શક્તિ પર આટલું અભિમાન છે, તે આજે જ નષ્ટ થઈ જશે. તેં મહાદેવનું અપમાન કર્યું છે, તેથી જે જળની ઉપયોગિતા પર તને ગર્વ છે, તે મનુષ્યો માટે વ્યર્થ થઈ જશે.”
ક્રોધિત માતાએ આગળ શ્રાપ આપતા કહ્યું, “આજથી તારું પાણી ખારું થઈ જશે. તરસથી તડપતો મનુષ્ય પણ તારા પાણીનું એક ટીપું ગ્રહણ નહીં કરી શકે. તું વિશાળ તો રહીશ, પણ તારું પાણી પીવા યોગ્ય નહીં રહે.”
નિષ્કર્ષ: શ્રાપનો પ્રભાવ
માનવામાં આવે છે કે તે જ ક્ષણથી સમુદ્રનો વિશાળ જળ ભંડાર ખારો થઈ ગયો. માતા પાર્વતીના શ્રાપને કારણે જ આજે પણ સમુદ્રનું પાણી મનુષ્યના પીવા માટે કામ લાગતું નથી. આ કથા આપણને શીખવે છે કે વ્યક્તિ ગમે તેટલી મહાન કે શક્તિશાળી કેમ ન હોય, તેણે પોતાના ગુણો પર અહંકાર ન કરવો જોઈએ અને કોઈ સિદ્ધ પુરુષ કે ઈશ્વરનું અપમાન ન કરવું જોઈએ.
