મોબાઈલ હેકિંગથી બચવું છે? તો જાણી લો USSD કોડનો આ નવો ખતરો
આજના સમયમાં સ્માર્ટફોન આપણા જીવનની ધરી બની ગયો છે. બેંકિંગથી લઈને મનોરંજન સુધી, બધું જ એક ક્લિક પર ઉપલબ્ધ છે. પરંતુ ટેક્નોલોજીની આ સુવિધાનો લાભ હવે સાયબર અપરાધીઓ ઉઠાવી રહ્યા છે. તાજેતરમાં ભારત સરકારના ગૃહ મંત્રાલય (MHA) હેઠળ કાર્યરત ‘ઇન્ડિયન સાયબર ક્રાઇમ કોઓર્ડિનેશન સેન્ટર’ (I4C) એ દેશવાસીઓને એક અત્યંત ખતરનાક સ્કેમ સામે ચેતવણી આપી છે. તેને USSD આધારિત કોલ ફોરવર્ડિંગ સ્કેમ કહેવામાં આવે છે.
આ સ્કેમ એટલા માટે પણ ખતરનાક છે કારણ કે તેમાં તમારે કોઈ શંકાસ્પદ લિંક પર ક્લિક કરવાની કે કોઈ એપ ડાઉનલોડ કરવાની જરૂર પડતી નથી, પરંતુ તમારા દ્વારા ડાયલ કરવામાં આવેલો એક નાનકડો કોડ તમારી જીવનભરની કમાણી જોખમમાં મૂકી શકે છે.
શું છે USSD અને કેમ બની રહ્યો છે આ મોટો ખતરો?
સૌ પ્રથમ એ સમજવું જરૂરી છે કે USSD શું છે. USSD નું પૂરું નામ ‘Unstructured Supplementary Service Data’ છે. આ એક એવી ટેક્નોલોજી છે જેનો ઉપયોગ મોબાઈલ નેટવર્ક ઓપરેટરો ગ્રાહકોને ઇન્ટરનેટ વગર વિવિધ સેવાઓ આપવા માટે કરે છે. તમે અવારનવાર તમારું બેલેન્સ ચેક કરવા માટે *123# અથવા અન્ય સેવાઓ માટે * અને # થી શરૂ થતા કોડ ડાયલ કર્યા હશે.
સાયબર ઠગો હવે આ જ જૂની અને વિશ્વસનીય ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ હથિયાર તરીકે કરી રહ્યા છે. તેઓ મોબાઈલ યુઝર્સને છેતરીને તેમના ફોનમાં ગુપચુપ રીતે ‘કોલ ફોરવર્ડિંગ’ એક્ટિવેટ કરાવી દે છે. આ પછી તમારા નંબર પર આવતા તમામ મહત્વના કોલ્સ અને મેસેજ સીધા ગુનેગારના ફોન પર પહોંચવા લાગે છે.
આ કોલ ફોરવર્ડિંગ સ્કેમ કેવી રીતે કામ કરે છે? (Modus Operandi)
I4C ની એડવાઈઝરી મુજબ, આ ફ્રોડની રીત ખૂબ જ મનોવૈજ્ઞાનિક અને ચાલાકીભરી છે. અપરાધીઓ અવારનવાર આ તબક્કાઓનું પાલન કરે છે:
-
પ્રથમ સંપર્ક (The Bait): અપરાધી તમને કોલ કરશે અને પોતાની ઓળખ કોઈ મોટી કુરિયર કંપની (જેમ કે BlueDart, Delhivery), ટેલિકોમ ઓપરેટર (Jio, Airtel) અથવા બેંક અધિકારી તરીકે આપશે.
-
સમસ્યા ઉભી કરવી: તે તમને કહેશે કે તમારું એક પાર્સલ આવ્યું છે જેનું સરનામું અધૂરું છે, અથવા તમારા મોબાઈલનું સિમ કાર્ડ બંધ થવાનું છે, અથવા તમારા બેંક ખાતામાં કોઈ શંકાસ્પદ પ્રવૃત્તિ જોવા મળી છે.
-
સમાધાન તરીકે કોડ ડાયલ કરાવવો: ગભરાટ પેદા કર્યા પછી, તે તમને સમાધાન આપશે. તે કહેશે, “સર/મેમ, બસ એક નાનકડો કોડ ડાયલ કરી દો, તમારી સમસ્યા ઠીક થઈ જશે.” તે તમારી પાસે કંઈક આવો કોડ ડાયલ કરાવશે:
*21*<અપરાધીનો મોબાઈલ નંબર>#અથવા*401*<અપરાધીનો મોબાઈલ નંબર>#. -
કોલ ફોરવર્ડિંગ સક્રિય થવું: જેવું તમે આ કોડ ડાયલ કરો છો, તમારા ફોનની કોલ ફોરવર્ડિંગ સેવા સક્રિય થઈ જાય છે. હવે તમારા નંબર પર આવતો દરેક કોલ સીધો તે નંબર પર જશે જે તમે કોડમાં ડાયલ કર્યો હતો.
-
OTP અને ડેટાની ચોરી: હવે અસલી રમત શરૂ થાય છે. અપરાધી તમારા બેંક એકાઉન્ટમાં લોગિન કરવાનો પ્રયાસ કરે છે. જ્યારે બેંક વેરિફિકેશન માટે ‘વોઈસ OTP’ મોકલે છે અથવા ફોન કોલ કરે છે, ત્યારે તે કોલ તમારી પાસે આવવાને બદલે સીધો ઠગ પાસે જાય છે. તે OTP નો ઉપયોગ કરીને તમારા ખાતામાંથી પૈસા ઉપાડી લે છે.
સોશિયલ મીડિયા અને મેસેજિંગ એપ્સ પર પણ ખતરો
સોશિયલ મીડિયા અને મેસેજિંગ એપ્સ પર પણ ખતરોઆ સ્કેમ ફક્ત બેંક ખાતા સુધી મર્યાદિત નથી. અપરાધીઓ આના દ્વારા તમારા WhatsApp અને Telegram એકાઉન્ટ પણ હેક કરી શકે છે. જ્યારે તમે કોઈ નવા ઉપકરણ પર વોટ્સએપ લોગિન કરો છો, ત્યારે વેરિફિકેશન માટે ‘કોલ’ નો વિકલ્પ હોય છે. તમારી કોલ સેવા ફોરવર્ડ થઈ હોવાથી, વોટ્સએપનો વેરિફિકેશન કોડ ઠગને મળી જાય છે અને તે તમારું એકાઉન્ટ કબજે કરી લે છે. ત્યારબાદ તે તમારા સંપર્કો (Contacts) પાસે પૈસા માંગી શકે છે અથવા તમારી અંગત માહિતીનો દુરુપયોગ કરી શકે છે.
આ સાયબર ફ્રોડથી કેવી રીતે બચવું? (સરકારની સલાહ)
સરકાર અને સાયબર સુરક્ષા નિષ્ણાતોએ આ જાળમાંથી બચવા માટે કેટલાક મહત્વના દિશાનિર્દેશો જાહેર કર્યા છે:
-
અજાણ્યા કોડથી બચો: કોઈ પણ અજાણ્યા વ્યક્તિના કહેવા પર તમારા ફોનથી
*21#,*61#,*67#કે*401#જેવા કોઈ પણ કોડ ક્યારેય ડાયલ ન કરો. -
સત્તાવાર માહિતી પર વિશ્વાસ કરો: જો કોઈ પોતાને કુરિયર એજન્ટ અથવા બેંક અધિકારી ગણાવે, તો તેની વાત પર વિશ્વાસ કરવાને બદલે સીધા કંપનીની સત્તાવાર વેબસાઈટ કે મોબાઈલ એપ પર જઈને તપાસ કરો.
-
કોલ ફોરવર્ડિંગ સ્ટેટસ ચેક કરો: સમયાંતરે તમારા ફોન પર
*#21#ડાયલ કરીને ચેક કરો કે તમારા કોલ ક્યાંય ફોરવર્ડ તો નથી થઈ રહ્યા ને? જો એવું હશે, તો ત્યાં તે નંબરની વિગતો આવી જશે જ્યાં કોલ જઈ રહ્યા છે. -
ભૂલ થાય તો તાત્કાલિક ઉકેલ: જો તમને લાગે કે તમે અજાણતા કોલ ફોરવર્ડિંગ ચાલુ કરી દીધું છે, તો તરત જ
##002#ડાયલ કરો. આ એક ‘યુનિવર્સલ ડીએક્ટિવેશન કોડ’ છે જે તમારા ફોનની તમામ પ્રકારની કોલ ફોરવર્ડિંગ સેવાઓને તાત્કાલિક બંધ કરી દે છે. -
શંકાસ્પદ લિંકને અવગણો: SMS કે WhatsApp પર આવેલી કોઈ પણ શંકાસ્પદ લિંક પર ક્લિક ન કરો.
સ્કેમ થવા પર તાત્કાલિક ક્યાં અને કેવી રીતે ફરિયાદ કરવી?
જો તમે અથવા તમારા પરિચિત આ પ્રકારના ફ્રોડનો શિકાર બનો છો, તો સમય ખૂબ જ કિંમતી હોય છે. તેને ‘ગોલ્ડન અવર’ કહેવામાં આવે છે, જેમાં ફરિયાદ કરવાથી પૈસા પાછા મળવાની શક્યતા સૌથી વધુ હોય છે.
-
હેલ્પલાઇન નંબર 1930: તરત જ રાષ્ટ્રીય સાયબર અપરાધ હેલ્પલાઇન નંબર 1930 પર કોલ કરો. આ સેવા 24/7 ઉપલબ્ધ છે.
-
ઓનલાઇન પોર્ટલ: તમારી ફરિયાદ www.cybercrime.gov.in પર નોંધાવો.
-
બેંકને જાણ કરો: તમારી બેંકના કસ્ટમર કેરને તરત જ જાણ કરો જેથી તેઓ તમારા ખાતા અને કાર્ડ બ્લોક કરી શકે.
નિષ્કર્ષ: જાગૃતિ એ જ બચાવ છે
ડિજિટલ દુનિયામાં અપરાધીઓ રોજ નવી રીતો શોધી રહ્યા છે, પરંતુ આપણી જાગૃતિ તેમનો સૌથી મોટો દુશ્મન છે. ‘USSD કોલ ફોરવર્ડિંગ સ્કેમ’ એ પુરાવો છે કે અપરાધીઓ ટેક્નોલોજીની આપણી ઓછી જાણકારીનો લાભ લે છે. સરકાર પોતાની તરફથી ચેતવણી આપી રહી છે, પરંતુ અંતે તો આપણી જવાબદારી છે કે આપણે આપણી સુરક્ષા પ્રત્યે સતર્ક રહીએ.
યાદ રાખો, કોઈ પણ બેંક કે પ્રતિષ્ઠિત કંપની તમને ફોન પર કોઈ ‘કોડ’ ડાયલ કરવાનું કહેતી નથી. આ માહિતી તમારા પરિવાર અને મિત્રો સાથે પણ શેર કરો.
