UPI યુઝર્સ સાવધાન! જો ખોટા QR કે નંબર પર પેમેન્ટ થઈ જાય, તો આ રીતે મેળવો રિફંડ
આજના સમયમાં ડિજિટલ ઈન્ડિયાની ઝુંબેશને કારણે આપણી ખિસ્સામાંથી રોકડ પરની નિર્ભરતા લગભગ ખતમ થઈ ગઈ છે. ચાની લારીથી લઈને મોટા શોપિંગ મોલ્સ સુધી, દરેક જગ્યાએ UPI (Unified Payments Interface) નો દબદબો છે. તેની ઝડપ અને સરળતા જ તેની સૌથી મોટી તાકાત છે, પરંતુ આ ઝડપ ક્યારેક મુસીબત પણ બની જાય છે. ઉતાવળમાં એક ખોટો નંબર ટાઈપ કરવો અથવા ખોટો QR કોડ સ્કેન કરવો તમારી મહેનતની કમાણી કોઈ અજાણી વ્યક્તિના ખાતામાં મોકલી શકે છે.
જો તમારી સાથે પણ આવું થયું હોય, તો ચિંતા કરવાને બદલે તમારે તાત્કાલિક પગલાં ભરવા જોઈએ. ચાલો જાણીએ કે આવી સ્થિતિમાં બેંક અને સરકારના કયા નિયમો તમને મદદ કરી શકે છે.
શું UPI ટ્રાન્ઝેક્શન ‘કેન્સલ’ કે ‘અનડૂ’ (Undo) કરી શકાય છે?
સૌ પ્રથમ એ જાણવું જરૂરી છે કે ટેકનિકલ રીતે યુપીઆઈ પેમેન્ટ ‘રિયલ-ટાઇમ’ હોય છે. જે ક્ષણે તમે તમારો સિક્રેટ UPI PIN દાખલ કરો છો, તે જ ક્ષણે પૈસા તમારી બેંકમાંથી કપાઈને સામેની વ્યક્તિની બેંકમાં જમા થઈ જાય છે. એકવાર ટ્રાન્ઝેક્શન સફળ (Success) થઈ ગયા પછી તેને અધવચ્ચે રોકી શકાતું નથી કે એપ દ્વારા કેન્સલ કરી શકાતું નથી.
જોકે, તેનો અર્થ એ નથી કે પૈસા પાછા મળી શકતા નથી. આ માટે એક ચોક્કસ પ્રક્રિયા (Redressal Mechanism) બનાવવામાં આવી છે.
સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ ગાઇડ: પૈસા પાછા મેળવવાની રીતો
1. પેમેન્ટ એપ પર ટ્રાન્ઝેક્શન રિપોર્ટ કરો
જેવી તમને ભૂલનો અહેસાસ થાય, સૌથી પહેલા તે એપ (Google Pay, PhonePe, Paytm અથવા Amazon Pay) ખોલો જેનાથી તમે પેમેન્ટ કર્યું છે.
-
તે ટ્રાન્ઝેક્શનની હિસ્ટ્રી પર જાઓ.
-
ત્યાં તમને ‘Raise a Complaint’, ‘Help’ અથવા ‘Report Issue’ નો વિકલ્પ મળશે.
-
તમારી સમસ્યા નોંધાવો. ઘણીવાર એપ દ્વારા 3-5 કામકાજના દિવસોમાં ઉકેલ મળી જાય છે.
2. રિસીવર (પૈસા મેળવનાર)નો સંપર્ક કરો
જો તમે કોઈ પરિચિતના ખોટા નંબર પર પૈસા મોકલ્યા હોય, તો સૌથી સરળ રસ્તો એ છે કે તેમને કોલ કરો અને તમારી ભૂલ જણાવો. વિવેકપૂર્વક વાત કરવાથી ઘણીવાર લોકો પૈસા પાછા આપી દે છે. પરંતુ જો સામેની વ્યક્તિ અજાણી હોય અને ફોન ન ઉપાડતી હોય, તો કાયદાકીય અને બેંકિંગ પ્રક્રિયાનો સહારો લેવો પડશે.
3. તમારી બેંકનો તાત્કાલિક સંપર્ક કરો (સૌથી મહત્વનું પગલું)
3. તમારી બેંકનો તાત્કાલિક સંપર્ક કરો (સૌથી મહત્વનું પગલું)UPI એપ પર ફરિયાદ કરવાની સાથે તમારી બેંકના કસ્ટમર કેરને ફોન કરો અથવા બેંકની શાખામાં જાઓ. આરબીઆઈ (RBI) ના નિયમો મુજબ, ખોટા ટ્રાન્ઝેક્શનની જાણ 48 કલાક ની અંદર બેંકને કરવી અનિવાર્ય છે. બેંક સાથે વાત કરતી વખતે નીચેની માહિતી તૈયાર રાખો:
-
ટ્રાન્ઝેક્શનનો સ્ક્રીનશોટ.
-
ટ્રાન્ઝેક્શન આઈડી (Transaction ID).
-
રિસીવરની UPI ID અથવા મોબાઈલ નંબર.
-
પેમેન્ટની તારીખ અને સાચો સમય.
બેંક તમારા અને રિસીવરની બેંક વચ્ચે મધ્યસ્થી તરીકે કામ કરશે અને પૈસા પાછા અપાવવાનો પ્રયાસ કરશે.
ઉચ્ચ સ્તરે ફરિયાદ કેવી રીતે નોંધાવવી?
NPCI પોર્ટલ પર ફરિયાદ (Portal.npci.org.in)
યુપીઆઈનું સંચાલન NPCI (National Payments Corporation of India) કરે છે, તેથી તમે તેમની વેબસાઇટ પર જઈને સીધી ફરિયાદ નોંધાવી શકો છો.
-
NPCI ની વેબસાઇટ પર ‘What we do’ સેક્શનમાં જઈને ‘UPI’ અને પછી ‘Dispute Redressal Mechanism’ પર ક્લિક કરો.
-
ત્યાં ‘Transaction’ ટેબમાં ‘Incorrectly transferred to another account’ વિકલ્પ પસંદ કરો.
-
તમારી ટ્રાન્ઝેક્શન આઈડી અને અન્ય વિગતો ભરીને ફોર્મ સબમિટ કરો.
RBIના CMS પોર્ટલનો સહારો લો
જો બેંક અથવા NPCI તરફથી 30 દિવસની અંદર કોઈ સંતોષકારક ઉકેલ ન મળે, તો તમે RBI ના લોકપાલ (Ombudsman) પાસે જઈ શકો છો. આ માટે તમે cms.rbi.org.in પર લોગિન કરીને તમારી ફરિયાદ નોંધાવી શકો છો.
ભવિષ્યમાં આવી ભૂલથી બચવા માટેના સૂચનો
-
સ્મોલ અમાઉન્ટ ટેસ્ટ: મોટું પેમેન્ટ કરતા પહેલા હંમેશા 1 રૂપિયો મોકલીને કન્ફર્મ કરો કે પૈસા સાચી વ્યક્તિને મળી રહ્યા છે.
-
નામની પુષ્ટિ: UPI પિન નાખતા પહેલા સ્ક્રીન પર દેખાતા ‘વેરિફાઈડ નામ’ ને ધ્યાનથી વાંચો.
-
QR કોડનો ઉપયોગ: નંબર ટાઈપ કરવાને બદલે QR કોડ સ્કેન કરવો વધુ સુરક્ષિત છે કારણ કે તેમાં નંબર ખોટો થવાની શક્યતા રહેતી નથી.
નિષ્કર્ષ
ખોટા ખાતામાં પૈસા મોકલવા એ તણાવપૂર્ણ પરિસ્થિતિ હોઈ શકે છે, પરંતુ જો તમે સમયસર સાચા પગલાં ભરો છો, તો પૈસા પાછા મળવાની શક્યતા ઘણી વધારે રહે છે. સાવધ રહો અને ડિજિટલ વ્યવહાર કરતી વખતે ઉતાવળ ન કરો.
