શિયાળામાં ગીઝરનો ઉપયોગ કરતા પહેલા સાવચેત, આ નાની ભૂલ ગીઝર બ્લાસ્ટનું કારણ બની શકે છે
શિયાળાની ઋતુમાં ગીઝર એ દરેક ઘરની અનિવાર્ય જરૂરિયાત બની જાય છે, પરંતુ તેમાં રાખવામાં આવેલી નાની એવી બેદરકારી જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે. તાજેતરમાં આંધ્રપ્રદેશથી આવેલા એક હૃદયદ્રાવક સમાચારમાં ગેસ સિલિન્ડર સાથે જોડાયેલા વોટર ગીઝરમાં અચાનક થયેલા વિસ્ફોટ (Blast) ને કારણે આઠ લોકો ગંભીર રીતે ઘાયલ થયા છે.
આ ઘટના માત્ર એક અકસ્માત નથી, પરંતુ તે કરોડો પરિવારો માટે ચેતવણી છે જેઓ ગેસ અથવા ઇલેક્ટ્રિક ગીઝરનો ઉપયોગ કરતી વખતે સુરક્ષાના માપદંડોને અવગણે છે. ચાલો વિગતવાર સમજીએ કે ગીઝરમાં બ્લાસ્ટ કેમ થાય છે અને તમે તમારા પરિવારને આવા જોખમોથી કેવી રીતે સુરક્ષિત રાખી શકો છો.
ગીઝર બ્લાસ્ટ થવાના મુખ્ય કારણો
નિષ્ણાતો અને ટેકનિકલ તપાસ મુજબ, ગીઝરમાં વિસ્ફોટ થવા પાછળ કેટલાક મુખ્ય ટેકનિકલ કારણો હોય છે:
1. પ્રેસર બિલ્ડ-અપ (દબાણનું વધવું)
ઇલેક્ટ્રિક અને ગેસ બંને ગીઝરમાં પાણી ગરમ થવા પર વરાળ બને છે, જેનાથી ટાંકીની અંદર દબાણ પેદા થાય છે. જો ગીઝરનો ‘પ્રેસર રિલીઝ વાલ્વ’ (Pressure Release Valve) ખરાબ થઈ જાય કે જામ થઈ જાય, તો અંદરનું દબાણ એટલું વધી જાય છે કે ટાંકી તેને સહન કરી શકતી નથી અને તે બોમ્બની જેમ ફાટે છે.
2. થર્મોસ્ટેટની ખરાબી (Thermostat Failure)
થર્મોસ્ટેટનું કામ પાણી ચોક્કસ તાપમાને પહોંચ્યા પછી વીજળીનો પુરવઠો બંધ કરવાનું છે. જો આ ખરાબ થઈ જાય, તો પાણી સતત ગરમ થતું રહે છે અને ઉકળવા લાગે છે. આનાથી અતિશય વરાળ બને છે અને ટાંકી ફાટવાનું જોખમ વધી જાય છે.
3. ખોટું ઇન્સ્ટોલેશન અને વેન્ટિલેશનનો અભાવ
3. ખોટું ઇન્સ્ટોલેશન અને વેન્ટિલેશનનો અભાવગેસ ગીઝરના કિસ્સામાં, જો તેને નાના અથવા બંધ બાથરૂમમાં લગાવવામાં આવ્યું હોય જ્યાં વેન્ટિલેશન (હવાની અવરજવર) નથી, તો ત્યાં ગેસ લીક થવા પર વિસ્ફોટનું જોખમ રહે છે. વેન્ટિલેશનના અભાવે કાર્બન મોનોક્સાઇડ (CO) નું સ્તર વધી જાય છે, જે ‘સાયલન્ટ કિલર’ તરીકે ઓળખાય છે.
4. હલકી ગુણવત્તાના સ્પેરપાર્ટ્સ
બજારમાં મળતા સસ્તા અને અનબ્રાન્ડેડ ગીઝર ઘણીવાર સુરક્ષાના ધોરણો પૂરા કરતા નથી. તેમાં વપરાતી ટાંકી અને કોઇલ જલ્દી ખરાબ થઈ જાય છે, જેનાથી શોર્ટ સર્કિટ કે બ્લાસ્ટની શક્યતા વધી જાય છે.
બચાવના ઉપાયો: આ વાતોનું ખાસ ધ્યાન રાખો
અકસ્માતોથી બચવા માટે નિષ્ણાતો દ્વારા સૂચવવામાં આવેલી કેટલીક મહત્વપૂર્ણ સેફ્ટી ટિપ્સ નીચે મુજબ છે:
-
નિયમિત સર્વિસિંગ: ગીઝરનું સર્વિસિંગ દર 6 મહિને અથવા વર્ષમાં એકવાર ચોક્કસ કરાવો. ખાસ કરીને શિયાળાની ઋતુ શરૂ થાય તે પહેલાં નિષ્ણાત ટેકનિશિયન પાસે તેની તપાસ કરાવો.
-
ઇન્ડિકેટર લાઇટ પર નજર: ઇલેક્ટ્રિક ગીઝરમાં લાલ અને લીલી લાઈટો (Indicators) પર ધ્યાન આપો. જો પાણી ગરમ થયા પછી પણ ઓટોમેટિક કટ-ઓફ (લીલી લાઈટ) ન થતી હોય, તો તરત જ ગીઝર બંધ કરી દો.
-
સતત ટપકતું પાણી: જો ગીઝરમાંથી સતત પાણી ટપકતું હોય, તો તે આંતરિક દબાણની સમસ્યા હોઈ શકે છે. તેને સામાન્ય લીકેજ સમજીને અવગણશો નહીં.
-
સ્વિચ ઓફ કરવાનું ભૂલશો નહીં: પાણી ગરમ થયા પછી ગીઝર બંધ કરી દેવું એ સૌથી સુરક્ષિત આદત છે. ગીઝરને કલાકો સુધી ચાલુ ન છોડો.
-
ગેસ ગીઝરની સાવધાની: ગેસ ગીઝરને હંમેશા બાથરૂમની બહાર અથવા એવી જગ્યાએ લગાવો જ્યાં હવાની અવરજવર સારી હોય. સાથે જ ગેસ પાઈપ અને સિલિન્ડર કનેક્શનની નિયમિત તપાસ કરો.
-
ISI માર્કવાળી પ્રોડક્ટ: હંમેશા બ્રાન્ડેડ અને ISI પ્રમાણિત ગીઝર જ ખરીદો. સ્માર્ટ ગીઝર એક સારો વિકલ્પ છે કારણ કે તેમાં ઓટોમેટિક શટડાઉન અને એલર્ટ સિસ્ટમ હોય છે.
નિષ્કર્ષ
ગીઝર સુવિધાનું સાધન છે, પરંતુ તેને ‘લગાવીને ભૂલી જવાનું’ સાધન ન સમજો. તમારી થોડી જાગૃતિ અને નિયમિત જાળવણી તમારા પરિવારને મોટા અકસ્માતથી બચાવી શકે છે. આંધ્રપ્રદેશની ઘટના આપણને શીખવે છે કે સુરક્ષાના માપદંડો સાથે બાંધછોડ કરવી કેટલી ભારે પડી શકે છે.
