ઘરના મંદિરમાં ઘણી મૂર્તિઓ હોવી જોઈએ કે નહીં? પ્રેમાનંદ મહારાજે આપ્યો ભક્તના પ્રશ્નનો સચોટ જવાબ
રાધારાણીના અનન્ય ભક્ત અને સુપ્રસિદ્ધ સંત પ્રેમાનંદ જી મહારાજ તેમના સરળ છતાં ગહન આધ્યાત્મિક સંદેશાઓ માટે સમગ્ર વિશ્વમાં જાણીતા છે. દરરોજ હજારો ભક્તો તેમની જીવનની મૂંઝવણો અને ધાર્મિક જિજ્ઞાસાઓ લઈને તેમની પાસે પહોંચે છે. તાજેતરમાં એક ભક્તે મહારાજ જીને એક એવો પ્રશ્ન પૂછ્યો જે અવારનવાર દરેક સનાતની પરિવારના મનમાં હોય છે— “શું ઘરના મંદિરમાં અનેક દેવી-દેવતાઓની પૂજા કરવાથી પુણ્ય કે ફળ વધુ મળે છે?”
મહારાજ જીએ આ જિજ્ઞાસાનું જે સમાધાન આપ્યું, તે માત્ર ધાર્મિક દૃષ્ટિએ જ મહત્વપૂર્ણ નથી, પરંતુ ભક્તિના માર્ગ પર ચાલનારાઓ માટે એક નવી દિશા પણ બતાવે છે.
ભક્તની જિજ્ઞાસા: “માતાજી બધાની પૂજા કરે છે, શું તે યોગ્ય છે?”
એક જિજ્ઞાસુ ભક્તે પ્રેમાનંદ મહારાજને પૂછ્યું, “મહારાજ જી, અમારા ઘરના મંદિરમાં ભગવાનની ઘણી મૂર્તિઓ અને તસવીરો છે. મારી માતાજી ખૂબ જ શ્રદ્ધાથી તે બધાની પૂજા કરે છે. મારો પ્રશ્ન એ છે કે શું ભગવાનના આટલા બધા સ્વરૂપોની પૂજા કરવાથી આપણને વધુ ફળ પ્રાપ્ત થાય છે?”
ભક્તના આ નિર્દોષ પ્રશ્ન પર મહારાજ જીના ચહેરા પર સ્મિત આવ્યું અને તેમણે ખૂબ જ તર્કબદ્ધ અને આધ્યાત્મિક રીતે ઉત્તર આપવાનું શરૂ કર્યું.
પ્રેમાનંદ મહારાજનો ઉત્તર: “ભગવાન અનંત છે, પણ સત્ય એક જ છે”
પ્રેમાનંદ મહારાજે જણાવ્યું કે ઈશ્વર એક જ છે, પરંતુ તેમની મહિમા અને સ્વરૂપો અનંત છે. તેમણે આ વાત સ્પષ્ટ કરવા માટે નીચેના મુખ્ય મુદ્દાઓ પર ભાર મૂક્યો:
૧. સ્વરૂપોની સંખ્યા વધવાથી ફળ નથી વધતું
મહારાજ જીએ કહ્યું કે તમે ભલે તમારા મંદિરમાં ભગવાનના હજાર સ્વરૂપો બિરાજમાન કરો, પરંતુ તેનાથી મળતું ફળ વધતું નથી. ફળ સ્વરૂપોની સંખ્યા પર નહીં, પરંતુ તમારી ભક્તિની ઊંડાઈ અને એકાગ્રતા પર આધાર રાખે છે. જ્યારે આપણે હજાર સ્વરૂપોની પૂજા કરીએ છીએ, ત્યારે ઘણીવાર આપણો ભાવ (Attention) વહેંચાઈ જાય છે.
૨. ભાવનું વિભાજન ભક્તિમાં અવરોધ છે
૨. ભાવનું વિભાજન ભક્તિમાં અવરોધ છેપ્રેમાનંદ જીના મતે, જો તમે ઘણા બધા દેવી-દેવતાઓની અલગ-અલગ પૂજામાં વ્યસ્ત રહેશો, તો તમારું ચિત્ત સ્થિર થઈ શકશે નહીં. મહારાજ જીએ ખૂબ ઊંડી વાત કહી— “હજાર જગ્યાએ પૂજા કરવા છતાં પણ તમને ફળ ઓછું જ મળશે કારણ કે તમારી ઉર્જા અને ભાવ વિખેરાઈ જાય છે.” બીજી તરફ, જે વ્યક્તિ ભગવાનના કોઈપણ એક સ્વરૂપને પોતાનું માનીને પૂર્ણ નિષ્ઠાથી તેમની સેવા કરે છે, તેને ભગવાન વધુ ફળ આપે છે કારણ કે તેની ભક્તિ અખંડ હોય છે.
મહાપુરુષોના ઉદાહરણથી સમજાવ્યું સત્ય
મહારાજ જીએ જણાવ્યું કે ઇતિહાસમાં જેટલા પણ મોટા સંતો અને ભક્તો થયા છે, તેમણે ‘એકનિષ્ઠ ભક્તિ’ ને જ પ્રાધાન્ય આપ્યું છે:
-
રામકૃષ્ણ પરમહંસ: તેમણે માત્ર ‘મા કાલી’ની આરાધના કરી અને તે જ સ્વરૂપમાં બ્રહ્માંડના તમામ સ્વરૂપો જોઈ લીધા.
-
ગોસ્વામી તુલસીદાસ જી: તેમના માટે ભગવાન રામ જ સર્વસ્વ હતા. તેમણે લખ્યું પણ છે— ‘સીયારામ મય સબ જગ જાની’, એટલે કે તેમણે એક રામની ભક્તિથી જ આખા જગતને રામમય જોયું.
-
ગોપીઓ: ગોપીઓનો પ્રેમ માત્ર શ્રીકૃષ્ણ માટે હતો. તેમને ઉદ્ધવના જ્ઞાનની જરૂર નહોતી, કારણ કે તેમના હૃદયમાં માત્ર શ્યામ સુંદર જ વસેલા હતા.
પ્રેમ એક જ જગ્યાએ હોય છે
પ્રેમાનંદ મહારાજે પ્રેમનું મનોવિજ્ઞાન સમજાવતા કહ્યું કે પ્રેમ ક્યારેય ઘણી જગ્યાએ હોઈ શકે નહીં. જો તમારે ઈશ્વર સાથે સાચો પ્રેમ કરવો હોય, તો તમારે તેમના કોઈપણ એક સ્વરૂપને તમારા ‘ઇષ્ટ’ તરીકે સ્વીકારવા પડશે.
ભલે તમે તેમને કૃષ્ણ સ્વરૂપે ભજો, રામ સ્વરૂપે, શિવ સ્વરૂપે કે મા ભગવતીના સ્વરૂપે—કોઈપણ એકને પકડી લો. પછી તે જ સ્વરૂપમાં અન્ય તમામ સ્વરૂપોના દર્શન કરો. જ્યારે તમે એક જ નામનો જપ કરો છો અને એક જ સ્વરૂપનું ધ્યાન કરો છો, ત્યારે તમારી આધ્યાત્મિક શક્તિ સંચિત થાય છે અને ઈશ્વરનો સાક્ષાત્કાર સરળ બની જાય છે.
ઘરના મંદિર માટે મહારાજજીની સલાહ
મહારાજ જીનો સંદેશ એવો નથી કે તમે અન્ય દેવતાઓનું અપમાન કરો, પરંતુ એવો છે કે તમે તમારા હૃદયમાં એકને પ્રધાન રાખો.
-
તમારા ઇષ્ટદેવની પસંદગી કરો.
-
તેમનો જ નામ જપ નિરંતર કરો.
-
અન્ય તમામ દેવી-દેવતાઓને તમારા ઇષ્ટનો જ વિસ્તાર સમજીને પ્રણામ કરો.
નિષ્કર્ષ
પ્રેમાનંદ મહારાજના મતે, ભક્તિની સફળતા “સંખ્યા” માં નહીં, પરંતુ “સમર્પણ” માં છે. ભગવાનના અનંત સ્વરૂપોની પૂજા કરવાને બદલે, કોઈ એક સ્વરૂપમાં પોતાનું આખું જીવન સમર્પિત કરી દેવું એ જ પરમ ફળની પ્રાપ્તિનો માર્ગ છે.
