બજેટ ૨૦૨૬માં મોટો ઉલટફેર: ઓલ્ડ ટેક્સ રિજીમ નાબૂદ થશે કે નવી વ્યવસ્થામાં મળશે જંગી રાહત? આ છે સરકારની વ્યૂહરચના
૧ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ના રોજ રજૂ થનારા કેન્દ્રીય બજેટ પહેલા દેશભરના કરદાતાઓમાં ભારે ઉત્સુકતા જોવા મળી રહી છે. ૩૧ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ના તાજા અહેવાલો મુજબ, નાણા મંત્રાલય આ વખતે આવકવેરાના માળખામાં ક્રાંતિકારી ફેરફારો કરવાની યોજના બનાવી રહ્યું હોય તેવું જણાય છે. આ બજેટમાં સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે શું સરકાર જૂની ટેક્સ વ્યવસ્થા (Old Tax Regime) ને સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરશે અથવા નવી ટેક્સ વ્યવસ્થા (New Tax Regime) ને વધુ આકર્ષક બનાવવા માટે તેમાં મોટા ફેરફારો કરશે. સરકારનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય કરવેરા પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવાનો અને ડિજિટલ અર્થતંત્રને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે, જેના કારણે ટેક્સના નિયમોમાં મોટા ઉલટફેરની શક્યતા નકારી શકાય તેમ નથી.
જૂની ટેક્સ વ્યવસ્થાના અસ્તિત્વ પર તોળાતું જોખમ
છેલ્લા કેટલાક બજેટથી સરકાર સતત નવી ટેક્સ વ્યવસ્થાને પ્રોત્સાહન આપી રહી છે અને તેને ડિફોલ્ટ વિકલ્પ તરીકે રજૂ કરી રહી છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે બજેટ ૨૦૨૬માં સરકાર જૂની ટેક્સ વ્યવસ્થાને તબક્કાવાર રીતે બંધ કરવાની સત્તાવાર જાહેરાત કરી શકે છે. જૂની વ્યવસ્થામાં એટીસી (80C) અને એચઆરએ (HRA) જેવી જે છૂટછાટો મળે છે, તેના કારણે ટેક્સની ગણતરી જટિલ બને છે અને સરકારના વહીવટી ખર્ચમાં વધારો થાય છે. સરકાર ઈચ્છે છે કે કરદાતાઓ કોઈપણ રોકાણના દબાણ વગર સીધો ટેક્સ ભરે, જેના કારણે જૂની વ્યવસ્થાને વિદાય આપવાની તૈયારીઓ તેજ બની છે. જો આ વ્યવસ્થા બંધ થાય, તો તેવા લોકો માટે મોટો આંચકો હશે જેઓ હોમ લોન અને વીમા દ્વારા ટેક્સ બચાવતા હતા.
નવી ટેક્સ વ્યવસ્થાને આકર્ષક બનાવવાનો સરકારનો પ્લાન
જો સરકાર જૂની વ્યવસ્થાને બંધ કરવાનું નક્કી કરે છે, તો તેની સામે નવી ટેક્સ વ્યવસ્થામાં મોટા લાભ આપવા અનિવાર્ય બનશે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, સરકાર નવી વ્યવસ્થામાં કરમુક્તિની મર્યાદા (Tax Exemption Limit) વધારી શકે છે. હાલમાં જે મર્યાદા છે તેને વધારીને ૫ લાખ અથવા તેનાથી વધુ કરવાની ચર્ચા છે જેથી મધ્યમ વર્ગના કરદાતાઓને સીધી રાહત મળી શકે. આ ઉપરાંત, નવી વ્યવસ્થામાં પણ સ્ટાન્ડર્ડ ડિડક્શનની રકમમાં વધારો કરવામાં આવી શકે છે. સરકારનો પ્લાન એવો છે કે લોકો સ્વેચ્છાએ નવી વ્યવસ્થા અપનાવે અને તેમને જૂની વ્યવસ્થામાં મળતા ટેક્સ બેનિફિટ્સ છોડવામાં કોઈ અફસોસ ન થાય.
ટેક્સ સ્લેબમાં મોટા ફેરફારોની શક્યતા
બજેટ ૨૦૨૬માં ટેક્સ સ્લેબના માળખામાં પણ સુધારા કરવામાં આવી શકે છે. અત્યારે નવી વ્યવસ્થામાં વિવિધ સ્લેબ છે, જેને ઘટાડીને વધુ સરળ બનાવવામાં આવી શકે છે જેથી કરદાતાઓ પોતે જ સરળતાથી ટેક્સની ગણતરી કરી શકે. ઉચ્ચ આવક ધરાવતા લોકો માટે ટેક્સના દરમાં થોડો ઘટાડો કરીને વપરાશ (Consumption) વધારવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી શકે છે. જો લોકોના હાથમાં વધુ ડિસ્પોઝેબલ ઇન્કમ રહેશે, તો બજારમાં માંગ વધશે અને અર્થતંત્રને વેગ મળશે. આથી, સરકાર ટેક્સ સ્લેબને એવી રીતે સેટ કરવા માંગે છે કે જેથી સરકારની આવક પણ જળવાય રહે અને કરદાતાઓ પરનો બોજ પણ ઘટે.
રોકાણ અને બચત માટે નવા પ્રોત્સાહનો
જૂની ટેક્સ વ્યવસ્થા બંધ થવાથી લોકોમાં એવી ચિંતા છે કે બચત કરવાની ટેવ ઘટી જશે. આ ચિંતાને દૂર કરવા માટે સરકાર નવી ટેક્સ વ્યવસ્થામાં ‘પ્યોર સેવિંગ્સ’ માટે અલગથી જોગવાઈ કરી શકે છે. સરકાર એવી યોજના લાવી શકે છે જેમાં કરદાતાઓને ટેક્સ બચાવવા માટે નહીં પરંતુ ભવિષ્યની સુરક્ષા માટે રોકાણ કરવા બદલ સીધું વળતર કે બોનસ મળે. આ પ્લાન હેઠળ, સરકાર બચતને ટેક્સ સાથે જોડવાને બદલે તેને નાણાકીય સાક્ષરતા અને સુરક્ષા સાથે જોડવા માંગે છે. આ માટે બજેટમાં ખાસ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ કે સરકારી બોન્ડ્સની જાહેરાત કરવામાં આવી શકે છે જે નવી વ્યવસ્થા અપનાવનારાઓ માટે ફાયદાકારક રહેશે.
કોર્પોરેટ અને મધ્યમ વર્ગ વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો પડકાર
નાણામંત્રી સમક્ષ સૌથી મોટો પડકાર કોર્પોરેટ સેક્ટર અને સામાન્ય મધ્યમ વર્ગ વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો છે. એકતરફ સરકાર ભારતને મેન્યુફેક્ચરિંગ હબ બનાવવા માટે ઉદ્યોગોને ટેક્સમાં રાહત આપવા માંગે છે, તો બીજી તરફ સામાન્ય કરદાતા મોંઘવારી સામે રાહતની આશા રાખી રહ્યો છે. સરકારનો પ્લાન ટેક્સ બેઝ (Tax Base) વધારવાનો છે, એટલે કે વધુમાં વધુ લોકોને ટેક્સના દાયરામાં લાવવા પણ ટેક્સનો દર ઓછો રાખવો. આ વ્યૂહરચના હેઠળ, સરકાર ટેક્સ ચોરી રોકવા માટે આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સનો ઉપયોગ વધારશે અને પ્રામાણિક કરદાતાઓને નવી વ્યવસ્થા દ્વારા પ્રોત્સાહિત કરશે.
બજેટ ૨૦૨૬ના ટેક્સ પ્લાનનો નિષ્કર્ષ
એકંદરે જોતા, બજેટ ૨૦૨૬ ભારતની કરવેરા પદ્ધતિ માટે એક નિર્ણાયક વળાંક સાબિત થઈ શકે છે. સરકારનો સ્પષ્ટ પ્લાન ‘વન નેશન, વન ટેક્સ વ્યવસ્થા’ તરફ આગળ વધવાનો હોય તેવું લાગે છે. જો જૂની વ્યવસ્થા નાબૂદ થાય છે, તો તે ભારતીય અર્થતંત્રમાં એક યુગનો અંત ગણાશે. જોકે, આ બધું નવી વ્યવસ્થામાં સરકાર કેટલી રાહત આપે છે તેના પર નિર્ભર રહેશે. કરદાતાઓએ અત્યારથી જ તેમના રોકાણોનું આયોજન એ રીતે શરૂ કરવું જોઈએ કે જેથી ટેક્સના નિયમોમાં ગમે તેવા ફેરફાર આવે તો પણ તેમની નાણાકીય સ્થિતિ પર પ્રતિકૂળ અસર ન પડે. ૩૧ જાન્યુઆરીની આ સ્થિતિ પરથી લાગે છે કે આ વખતે બજેટ માત્ર આંકડાઓની રમત નહીં પણ સામાન્ય માણસની જીવનશૈલી બદલનારો દસ્તાવેજ હશે.
