કોલકાતામાં ભૂકંપ: મધ્યરાત્રિએ ધ્રૂજી ઉઠી ધરા, કોલકાતાથી ઢાકા સુધી લોકોમાં ભારે દહેશત
પશ્ચિમ બંગાળની રાજધાની કોલકાતા અને તેની આસપાસના વિસ્તારોમાં ફેબ્રુઆરી 2026ની શરૂઆતમાં ભૂકંપના જોરદાર આંચકા અનુભવાયા છે. મધ્યરાત્રિએ આવેલા આ ભૂકંપના કારણે લોકોમાં ભારે ગભરાટ ફેલાઈ ગયો હતો. ભૂકંપ એટલો તીવ્ર હતો કે તેની અસર માત્ર પશ્ચિમ બંગાળ પૂરતી સીમિત ન રહેતા પડોશી દેશ બાંગ્લાદેશના ઢાકા સુધી જોવા મળી હતી. ઊંઘતી રાત્રે ધરા ધ્રૂજતા લોકો જીવ બચાવવા ઘરની બહાર દોડી આવ્યા હતા. બહુમાળી ઇમારતોમાં રહેતા લોકોમાં સૌથી વધુ દહેશત જોવા મળી હતી, કારણ કે આંચકા થોડી સેકન્ડો સુધી સતત અનુભવાયા હતા.
ભૂકંપની તીવ્રતા અને કેન્દ્રબિંદુની વિગતો
નેશનલ સેન્ટર ફોર સિસ્મોલોજી (NCS) ના અહેવાલ મુજબ, રિક્ટર સ્કેલ પર આ ભૂકંપની તીવ્રતા 5.2 માપવામાં આવી હતી. ભૂકંપનું કેન્દ્રબિંદુ પશ્ચિમ બંગાળની સરહદ નજીક બાંગ્લાદેશના પ્રદેશમાં જમીનથી અંદાજે 10 થી 15 કિલોમીટરની ઊંડાઈએ નોંધાયું હતું. ઓછી ઊંડાઈ હોવાને કારણે આંચકાની અસર ખૂબ જ તીવ્ર હતી. કોલકાતા ઉપરાંત હાવડા, હુગલી, ઉત્તર અને દક્ષિણ 24 પરગણા તેમજ નદિયા જિલ્લામાં પણ લોકોએ ધ્રુજારી અનુભવી હતી. ભૂસ્તરશાસ્ત્રીઓના મતે, આ વિસ્તાર સિસ્મિક ઝોન-3 અને 4 હેઠળ આવે છે, જે તેને ભૂકંપ માટે સંવેદનશીલ બનાવે છે.
કોલકાતા અને પશ્ચિમ બંગાળમાં અફરાતફરીનો માહોલ
3 ફેબ્રુઆરીની રાત્રે જ્યારે મોટાભાગના લોકો નિદ્રાધીન હતા, ત્યારે અચાનક પંખા હલવા લાગ્યા અને વાસણો પડવાના અવાજથી લોકો જાગી ગયા હતા. કોલકાતાની હાઈરાઈઝ બિલ્ડિંગોમાં આંચકા વધુ તીવ્રતાથી અનુભવાયા હતા. લોકો ‘ભૂકંપ-ભૂકંપ’ની બૂમો પાડતા સીડીઓ વાટે નીચે ખુલ્લા મેદાનોમાં ધસી આવ્યા હતા. સોશિયલ મીડિયા પર હજારો લોકોએ ધ્રૂજતા પંખા અને ઝુમ્મરના વીડિયો શેર કર્યા હતા. સદનસીબે, હજુ સુધી આ ભૂકંપમાં કોઈ મોટી જાનહાનિ કે ઈમારત ધરાશાયી થવાના અહેવાલ મળ્યા નથી, પરંતુ કેટલીક જૂની ઈમારતોમાં તિરાડો પડવાની ફરિયાદો ઉઠી છે.
બાંગ્લાદેશના ઢાકામાં ફેલાયેલી દહેશત અને અસર
આ ભૂકંપની સૌથી વધુ અસર બાંગ્લાદેશમાં જોવા મળી હતી. કેન્દ્રબિંદુ નજીક હોવાથી રાજધાની ઢાકા અને ચિત્તાગોંગમાં લોકોમાં ભારે ગભરાટ ફેલાયો હતો. ઢાકામાં ભૂકંપના આંચકા અનુભવાતા જ હજારો લોકો રસ્તા પર ઉતરી આવ્યા હતા. ઢાકા જેવી ગીચ વસ્તી ધરાવતી જગ્યાએ લોકોમાં ભાગદોડ જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ હતી. બાંગ્લાદેશના હવામાન વિભાગે જણાવ્યું હતું કે આંચકા લગભગ 15 થી 20 સેકન્ડ સુધી અનુભવાયા હતા. સરહદી વિસ્તારોમાં કાચા મકાનોને નુકસાન થયું હોવાની આશંકા સેવાઈ રહી છે, જોકે સત્તાવાર આંકડાઓ હજુ જાહેર કરવામાં આવ્યા નથી.
આફ્ટરશોક્સની શક્યતા અને વહીવટીતંત્રની સતર્કતા
ભૂકંપના મુખ્ય આંચકા બાદ 4 ફેબ્રુઆરીની સવાર સુધી નાના ‘આફ્ટરશોક્સ’ અનુભવવાની શક્યતાઓને પગલે નિષ્ણાતોએ સાવચેત રહેવા જણાવ્યું છે. પશ્ચિમ બંગાળ સરકાર અને ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ ટીમ (NDRF) ને એલર્ટ પર રાખવામાં આવી છે. કોલકાતા મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન દ્વારા જૂની અને જોખમી ઇમારતોનું નિરીક્ષણ શરૂ કરવામાં આવ્યું છે. મુખ્યમંત્રી મમતા બેનર્જીએ લોકોને શાંતિ જાળવવા અને ગભરાટ ન ફેલાવવા અપીલ કરી છે. પોલીસ વિભાગને પણ સૂચના આપવામાં આવી છે કે તેઓ પબ્લિક એડ્રેસ સિસ્ટમ દ્વારા લોકોને સુરક્ષિત રહેવા માટે માર્ગદર્શન આપે.
સિસ્મિક ઝોન અને ભૂસ્તરશાસ્ત્રીઓની ચેતવણી
ભૂસ્તરશાસ્ત્રીઓના મતે, ગંગા-બ્રહ્મપુત્રા ડેલ્ટા વિસ્તારમાં ટેક્ટોનિક પ્લેટ્સની હિલચાલ સતત ચાલુ રહે છે. ઈન્ડો-ઓસ્ટ્રેલિયન પ્લેટ યુરેશિયન પ્લેટ તરફ આગળ વધી રહી હોવાથી આ હિમાલયની તળેટી અને પૂર્વ ભારતના વિસ્તારોમાં ભૂકંપનું જોખમ રહેલું છે. કોલકાતા જેવા શહેરમાં ગીચ વસ્તી અને બહુમાળી ઈમારતોની સંખ્યા વધુ હોવાથી, જો ભવિષ્યમાં વધુ તીવ્રતાનો ભૂકંપ આવે તો મોટું નુકસાન થઈ શકે છે. નિષ્ણાતો ઈમારતોને ‘અર્થક્વેક રેઝિસ્ટન્ટ’ (ભૂકંપ પ્રતિરોધક) ટેકનોલોજીથી બનાવવા પર ભાર મૂકી રહ્યા છે.
ભૂકંપ સમયે શું કરવું અને શું ન કરવું?
ભૂકંપના આંચકા અનુભવાય ત્યારે ગભરાઈને ભાગવાને બદલે સમજદારીથી કામ લેવું જરૂરી છે. જો તમે ઘરની અંદર હોવ, તો મજબૂત ટેબલ નીચે આશરો લો (Drop, Cover, Hold). લિફ્ટનો ઉપયોગ ક્યારેય ન કરો અને હંમેશા સીડીનો ઉપયોગ કરો. જો તમે બહાર હોવ, તો ઇમારતો, વીજળીના થાંભલા અને વૃક્ષોથી દૂર ખુલ્લા મેદાનમાં જતાં રહો. ગેસ અને વીજળીના જોડાણો બંધ કરી દેવા જોઈએ જેથી આગ જેવી ઘટનાઓ ટાળી શકાય. ભૂકંપ બાદ પણ જો ઈમારતમાં તિરાડ દેખાય તો નિષ્ણાતોની સલાહ લીધા વગર અંદર પ્રવેશ ન કરવો જોઈએ.
