‘મને માત્ર એક જ ગેરંટી જોઈએ છે…’: પરમાણુ શસ્ત્રોના મુદ્દે રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન સામે ખેંચી મજબૂત ‘રેડ લાઇન’
પશ્ચિમ એશિયા (મિડલ ઈસ્ટ) માં ચાલી રહેલી ભૌગોલિક રાજકીય હલચલ અને વૈશ્વિક ઉર્જા બજાર પર તેની અસરો હંમેશા આંતરરાષ્ટ્રીય મીડિયાના કેન્દ્રમાં રહે છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના રાજદ્વારી તણાવ વચ્ચે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Strait of Hormuz) માંથી જહાજોની અવરજવર વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ સંકેત છે
પશ્ચિમ એશિયાના સમુદ્રી જળમાર્ગો પર ચાલી રહેલા ભારે લશ્કરી અને રાજદ્વારી તણાવ વચ્ચે વૈશ્વિક ઉર્જા બજાર અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર માટે એક મોટી રાહતના સમાચાર સામે આવ્યા છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે શાંતિ કરારને લઈને પ્રવર્તી રહેલી પ્રચંડ અનિશ્ચિતતાની વચ્ચે, ઈરાનના રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ્સ નેવીએ સત્તાવાર રીતે જણાવ્યું છે કે છેલ્લા ૨૪ કલાકમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (જળડમરુમધ્ય) માંથી ૪ મોટા ઓઈલ ટેન્કરો સહિત કુલ ૧૫ વ્યાપારી જહાજો ખૂબ જ સુરક્ષિત રીતે પસાર થયા છે. આ તમામ જહાજોએ ઈરાની સુરક્ષા એજન્સી પાસેથી નિર્ધારિત નિયમો હેઠળ આગોતરી પરવાનગી મેળવી હતી. આ અંગેની સત્તાવાર માહિતી ઈરાનની અર્ધ-સત્તાવાર સમાચાર સંસ્થા ‘ફાર્સ ન્યૂઝ એજન્સી’ દ્વારા જાહેર કરવામાં આવી છે, જે રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ્સ સાથેના નજીકના સંબંધો માટે જાણીતી છે.
આ સકારાત્મક સમુદ્રી હલચલ એવા સમયે જોવા મળી છે જ્યારે વોશિંગ્ટન અને તેહરાન વચ્ચે લાંબા ગાળાના શાંતિ કરારને લઈને અઠવાડિયાઓથી ચાલી રહેલી વાર્તાલાપ કોઈ ચોક્કસ નિષ્કર્ષ પર પહોંચી શકી નથી. ઈરાનનો પરમાણુ કાર્યક્રમ, આર્થિક પ્રતિબંધો અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ જેવા વ્યૂહાત્મક જળમાર્ગોનો કાયમી ઉકેલ શોધવા માટે બંને દેશોના રાજદ્વારીઓ સતત મંથન કરી રહ્યા છે, પરંતુ હજુ સુધી કોઈ અંતિમ સમજૂતી થઈ શકી નથી. બીજી તરફ, અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ પોતે આ સમગ્ર વાટાઘાટોની પ્રગતિ પર સીધી અને કડક નજર રાખી રહ્યા છે.
અમેરિકા-ઈરાન વાટાઘાટો: પ્રસ્તાવિત શાંતિ કરારનું માળખું અને ટ્રમ્પની શરતો
સીબીએસ ન્યૂઝ (CBS News) અને અન્ય આંતરરાષ્ટ્રીય માધ્યમોના અહેવાલો અનુસાર પ્રસ્તાવિત શાંતિ કરારના મુખ્ય મુદ્દાઓ અને અમેરિકાનું વલણ નીચે મુજબ કોષ્ટકમાં સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે:
| કરારના પ્રસ્તાવિત ડ્રાફ્ટના મુખ્ય મુદ્દા | અમેરિકી વલણ અને ટ્રમ્પની શરતો | વૈશ્વિક બજાર અને સમુદ્રી માર્ગની વર્તમાન સ્થિતિ |
|
૧. દુશ્મનાવટ પર વિરામ: હિંસક પ્રવૃત્તિઓ આગામી ૬૦ દિવસ માટે બંધ કરવી. ૨. જળમાર્ગ ખોલવો: હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી આંતરરાષ્ટ્રીય જહાજોની મુક્ત અવરજવર. ૩. પરમાણુ વાટાઘાટો: ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ પર નવા ફ્રેમવર્ક હેઠળ ફરી ચર્ચા શરૂ કરવી. |
૧. કોઈ ઉતાવળ નથી: રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ અમેરિકાના હિતમાં ન હોય ત્યાં સુધી સોદા પર હસ્તાક્ષર કરવા ઉતાવળા નથી. ૨. પરમાણુ શસ્ત્રો પર પ્રતિબંધ: ઈરાન ભવિષ્યમાં ક્યારેય પરમાણુ શસ્ત્રો વિકસાવી શકશે નહીં તેવી સ્પષ્ટ લેખિત ગેરંટી. ૩. રેડ લાઇન્સ: વ્હાઇટ હાઉસના મતે અમેરિકા માત્ર પોતાની શરતો પૂરી થવા પર જ કરાર કરશે. |
જહાજોની સુરક્ષિત અવરજવર: છેલ્લા ૨૪ કલાકમાં ૧૫ જહાજો પસાર થયા.
તેલ ટેન્કરોની સુરક્ષા: ૪ મુખ્ય ઓઈલ ટેન્કરોને ઈરાની નેવી દ્વારા પરવાનગી મળી. બજાર પર અસર: કાચા તેલના પુરવઠા સાંકળ (Supply Chain) માટે આ ટ્રેન્ડ હકારાત્મક. |
ટ્રમ્પ શાંતિ પ્રસ્તાવમાં ઈચ્છે છે મોટા સુધારા
મીડિયા રિપોર્ટ્સ અનુસાર, તાજેતરના સપ્તાહના અંતે યુએસ રાષ્ટ્રપતિએ યુદ્ધવિરામ અને લાંબા ગાળાની શાંતિ જાળવવાના હેતુથી તૈયાર કરાયેલા મુસદ્દામાં વધુ કડક સુધારા કરવાની માગ કરી છે. આ પ્રસ્તાવિત કરારના નવા ડ્રાફ્ટમાં ૬૦ દિવસ માટે સૈન્ય ગતિવિધિઓ અટકાવવી, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને વ્યાપારી જહાજો માટે સંપૂર્ણ ખુલ્લું મૂકવું અને ઈરાનના અત્યંત સમૃદ્ધ યુરેનિયમ (Highly Enriched Uranium) ના ભંડારની સમસ્યાનો ઉકેલ લાવવા માટે એક નવું આંતરરાષ્ટ્રીય માળખું તૈયાર કરવાનો સમાવેશ થાય છે.
જો કે, વ્હાઇટ હાઉસ ખાતે યોજાયેલી ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠક કોઈપણ નક્કર આખરી પરિણામ વિના સમાપ્ત થઈ હતી. રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે ફોક્સ ન્યૂઝ (Fox News) ને આપેલા એક ટેલિવિઝન ઈન્ટરવ્યુમાં સ્પષ્ટપણે પોતાની લાલ રેખા (Red Line) જાહેર કરતા જણાવ્યું હતું કે, “હું આ સોદામાં ફક્ત એક જ મજબૂત ગેરંટી ઇચ્છું છું, અને તે એ છે કે ઈરાન પાસે કોઈ પરમાણુ શસ્ત્રો રહેશે નહીં.”
સોદો પૂર્ણ કરવા અમેરિકાને કોઈ ઉતાવળ નથી
એક્સિઓસ (Axios) ના અહેવાલોને ટાંકીને સીબીએસ ન્યૂઝે જણાવ્યું છે કે, રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ આ ઐતિહાસિક સોદાને આખરી ઓપ આપવા માટે બિલકુલ ઉતાવળમાં નથી. તેઓ શુક્રવારની ઉચ્ચ સ્તરીય સમીક્ષા બેઠક બાદ સતત વધુ ફેરફારો અને કડક શરતો ઉમેરવા પર અડી ગયા છે. વ્હાઇટ હાઉસના એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ આ વલણની પુષ્ટિ કરતા ટિપ્પણી કરી હતી કે, અમેરિકી પ્રશાસન માત્ર એવા જ કરારને મંજૂરી આપશે જે અમેરિકાની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે સર્વોત્તમ હોય અને તેની કડક શરતોને પૂર્ણ કરતો હોય. આ મડાગાંઠ વચ્ચે પણ હોર્મુઝમાંથી ઓઈલ ટેન્કરોનું પસાર થવું એ દર્શાવે છે કે રાજદ્વારી અનિશ્ચિતતા હોવા છતાં સમુદ્રી વ્યાપારને હાલ પૂરતો સુરક્ષિત રાખવાના પ્રયાસો ચાલુ છે.
