માઈગ્રેનની દવા બદલવાનો સમય આવી ગયો છે? આ 5 ચેતવણીરૂપ સંકેતોને ક્યારેય નજરઅંદાજ ન કરો
અને ધબકારા મારતો દુખાવો તો થાય જ છે, પણ સાથે સાથે ઉબકા, ઉલટી, સ્નાયુઓમાં દુખાવો, અશક્તિ અને પ્રકાશ કે અવાજ પ્રત્યે અતિશય સંવેદનશીલતા જેવા લક્ષણો પણ જોવા મળે છે. ઘણા લોકો વર્ષો સુધી એક જ પ્રકારની દવા લેતા રહે છે, પરંતુ સમય જતાં શરીર તે દવાઓ પ્રત્યે પ્રતિસાદ આપવાનું બંધ કરી શકે છે. જો તમારી વર્તમાન સારવાર તમને રાહત નથી આપી રહી, તો તે તમારા ડૉક્ટર સાથે વાત કરીને નવી સારવાર પદ્ધતિ અપનાવવાનો સંકેત હોઈ શકે છે.
1. દુખાવાની પેટર્ન અને લક્ષણોમાં ફેરફાર (Changes in Pain Pattern)
માઈગ્રેનની સારવાર હંમેશા દર્દીના વિશિષ્ટ લક્ષણોને આધારે નક્કી કરવામાં આવે છે. પરંતુ જો તમે નોંધ્યું હોય કે તમારા માથાનો દુખાવો હવે પહેલા જેવો રહ્યો નથી, તો તે દવા બદલવાનો સૌથી પહેલો સંકેત છે. કદાચ પહેલા દુખાવો માથાની એક બાજુ થતો હતો, પણ હવે તે આખા માથામાં ફેલાય છે. અથવા પહેલા દુખાવો થોડા કલાકોમાં મટી જતો હતો, પણ હવે તે દિવસો સુધી ચાલે છે.
જ્યારે દુખાવાની તીવ્રતા, આવર્તન (frequency) અથવા તેની સાથે જોડાયેલા લક્ષણો (જેમ કે દ્રષ્ટિમાં ઝાંખપ કે વધુ પડતી નબળાઈ) બદલાય છે, ત્યારે તેનો અર્થ એ છે કે તમારી વર્તમાન દવા હવે આ નવી પેટર્નને નિયંત્રિત કરવામાં સક્ષમ નથી. આવી સ્થિતિમાં જૂની દવાઓ ચાલુ રાખવી એ માત્ર સમયનો બગાડ છે, જે તમારા મગજની નસ પર વધુ દબાણ લાવી શકે છે.
2. દવા લેવા છતાં રાહત મળવામાં વિલંબ (Slow or Inadequate Relief)
શું તમે દવા લીધા પછી પણ કલાકો સુધી દુખાવો ઘટવાની રાહ જુઓ છો? આદર્શ રીતે, માઈગ્રેનની અસરકારક દવા લીધાના 30 થી 60 મિનિટમાં રાહત શરૂ થઈ જવી જોઈએ. જો તમારી દવા લીધા પછી પણ બે-ત્રણ કલાકે પણ કોઈ ફેર પડતો નથી, અથવા જો તમારે વારંવાર ‘ડોઝ’ વધારવો પડે છે, તો તમારી સારવાર નિષ્ફળ જઈ રહી છે.
ઘણીવાર લોકો ઓવર-ધ-કાઉન્ટર (OTC) એટલે કે ડૉક્ટરની સલાહ વગર મળતી પેઈનકિલર્સ પર નિર્ભર રહે છે. પરંતુ માઈગ્રેન માટે હવે ઘણી નવી ‘પ્રીવેન્ટિવ થેરાપી’ ઉપલબ્ધ છે જે લાંબા ગાળે વધુ સારી રીતે કામ કરે છે. જો તમારી વર્તમાન દવા તમને 2 કલાકની અંદર સામાન્ય કામકાજ કરવા જેટલી રાહત નથી આપતી, તો તમારે ચોક્કસપણે ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ.
3. દવાની આડઅસરો જીવનને મુશ્કેલ બનાવે (Severe Side Effects)
કોઈપણ દવા જ્યારે ફાયદા કરતા નુકસાન વધુ કરવા લાગે, ત્યારે તેને તાત્કાલિક બદલવી જરૂરી છે. માઈગ્રેનની કેટલીક દવાઓથી અતિશય ઊંઘ આવવી, ચક્કર આવવા, પેટમાં ગરબડ થવી કે એકાગ્રતામાં ઘટાડો થવા જેવી આડઅસરો થઈ શકે છે. જો દવા લીધા પછી તમને એટલી બધી સુસ્તી અનુભવાય કે તમે તમારી નોકરી કે દૈનિક કામ ન કરી શકો, તો તે દવા તમારા માટે યોગ્ય નથી.
તમારે તમારા ડૉક્ટરને પૂછવું જોઈએ કે શું એવી કોઈ દવા છે જેની આડઅસર ઓછી હોય. તબીબી વિજ્ઞાને પ્રગતિ કરી છે અને હવે એવી ટાર્ગેટેડ થેરાપીઓ પણ ઉપલબ્ધ છે જે માત્ર માઈગ્રેન પર જ કામ કરે છે અને આખા શરીર પર તેની આડઅસર ન્યૂનતમ હોય છે.
4. દવાનો અતિશય વપરાશ અને ‘રીબાઉન્ડ હેડેક’ (Medication Overuse)
એક વિચિત્ર સત્ય એ છે કે માથાના દુખાવાની વધુ પડતી દવા પોતે જ નવો માથાનો દુખાવો પેદા કરી શકે છે, જેને ‘મેડિકેશન ઓવરયૂઝ હેડેક’ અથવા ‘રીબાઉન્ડ હેડેક’ કહેવામાં આવે છે. જો તમે અઠવાડિયામાં ત્રણ કે તેથી વધુ વખત પેઈનકિલર લો છો, તો તમારું મગજ તે દવાનું આદિ બની જાય છે. જ્યારે દવાની અસર ઓછી થાય, ત્યારે મગજ ફરીથી દુખાવાનો સંકેત આપે છે.
જો તમે આ ચક્રમાં ફસાઈ ગયા હોવ, તો તેનો અર્થ એ છે કે તમારે ‘એક્યુટ’ (તાત્કાલિક રાહત આપતી) દવાથી હટીને ‘પ્રોફિલેક્ટિક’ અથવા ‘પ્રીવેન્ટિવ’ (દુખાવો થતો અટકાવતી) દવા પર જવાની જરૂર છે. ડૉક્ટરો હવે જીવનશૈલીમાં ફેરફાર અને નિવારક દવાઓનું સંયોજન સૂચવે છે જેથી તમારે વારંવાર ગોળીઓ ગળવી ન પડે.
5. રોજિંદા જીવન અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય પર અસર (Disruption of Daily Life)
માઈગ્રેન ત્યારે ગંભીર ગણાય જ્યારે તે તમારા સામાજિક અને વ્યાવસાયિક જીવનને છીનવી લે. જો તમારે વારંવાર માઈગ્રેનને કારણે ઓફિસમાં રજા લેવી પડતી હોય, કૌટુંબિક પ્રસંગો છોડવા પડતા હોય અથવા અંધારા રૂમમાં ભરાઈ રહેવું પડતું હોય, તો તમારી વર્તમાન સારવાર પૂરતી નથી.
સતત રહેતો માઈગ્રેનનો ડર ડિપ્રેશન અને એન્ઝાઈટી (ચિંતા) તરફ દોરી જાય છે. જો તમને લાગે કે તમે હંમેશા એ ચિંતામાં રહો છો કે “બીજો એટેક ક્યારે આવશે?”, તો તમારે એવી સારવારની જરૂર છે જે એટેકની સંખ્યા ઘટાડી શકે. માત્ર દુખાવો મટાડવો પૂરતો નથી, પણ એટેક આવતા જ બંધ થાય અથવા તેની તીવ્રતા ઓછી થાય તે મહત્વનું છે. યોગ્ય ડૉક્ટરની સલાહ અને સારવારમાં ફેરફાર તમને ફરીથી સામાન્ય જીવન જીવવામાં મદદ કરી શકે છે.
