પોસ્ટ ઓફિસ બચત યોજનાઓ અપડેટ: જો તમારા પૈસા પોસ્ટ ઓફિસમાં જમા હોય, તો ફંડ અટવાઈ જવાથી બચવા તાત્કાલિક સુધારો આ ૭ મોટી ભૂલો
દેશના કરોડો નાગરિકો પોતાની સખત મહેનતથી કમાયેલા નાણાંને સુરક્ષિત રાખવા અને ગેરંટીડ વળતર મેળવવા માટે ભારતીય પોસ્ટ ઓફિસની બચત યોજનાઓ પર ભારે વિશ્વાસ મૂકે છે. પોસ્ટ ઓફિસની લોકપ્રિય યોજનાઓ જેવી કે સામાન્ય બચત ખાતું, રિકરિંગ ડિપોઝિટ (RD), ટાઈમ ડિપોઝિટ (TD), માસિક આવક યોજના (MIS), સિનિયર સિટીઝન સેવિંગ્સ સ્કીમ (SCSS) અને પબ્લિક પ્રોવિડન્ટ ફંડ (PPF) માં લાખો લોકોનું કરોડો રૂપિયાનું રોકાણ થયેલું છે.
મોટાભાગના લોકો રોકાણ કરતી વખતે માત્ર મળતા વ્યાજ દર અને પાકતી મુદતે મળતા વળતર પર જ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરતા હોય છે. પરંતુ ખાતું ખોલાવતી વખતે કે ત્યારબાદ દસ્તાવેજોની યોગ્ય ચકાસણી કરવામાં ભારે અજ્ઞાનતા દાખવે છે. ખાતાધારકના અચાનક મૃત્યુ જેવા કટોકટીના સમયે આ નાની-નાની ભૂલોને કારણે તેમના પરિવારજનો માટે ડેથ ક્લેમ (Death Claim) મેળવવો કે નાણાં પાછા ખેંચવા અત્યંત જટિલ બની જાય છે. આવી મુશ્કેલીઓથી બચવા માટે દરેક રોકાણકારે ખાતા સંબંધિત સાત મુખ્ય ભૂલો વિશે જાણીને તેને તુરંત જ સુધારી લેવી અનિવાર્ય છે.
૧. નોમિનીની માહિતીમાં નામ કે ઉંમરની ભૂલ
ખાતું ખોલાવતી વખતે ઘણીવાર નોમિનીનું નામ, તેમની જન્મતારીખ કે સંબંધો દર્શાવવામાં ભૂલો રહી જાય છે. જો નોમિનીના નામ અથવા ઉંમરમાં ભૂલ હોય, તો ખાતાધારકના મૃત્યુ પછી પોસ્ટ ઓફિસ વિભાગ કાનૂની ચકાસણી વગર નાણાં ચૂકવવાનો ઇનકાર કરી શકે છે. આનાથી દાવાની પ્રક્રિયા મહિનાઓ સુધી લંબાઈ જાય છે. તેથી પાસબુકમાં નોમિનીની વિગતો તુરંત ચકાસી લેવી જોઈએ.
૨. સમય સાથે નોમિની અપડેટ ન કરવાની બેદરકારી
જીવનમાં લગ્ન, છૂટાછેડા કે પરિવારના કોઈ સભ્યનું મૃત્યુ જેવા અનેક ફેરફારો આવતા હોય છે. જો અગાઉ બનાવેલા નોમિનીનું અકાળે અવસાન થઈ જાય, તો નવો નોમિની નીમવો કાનૂની રીતે જરૂરી બને છે. જૂના રેકોર્ડ જાળવી રાખવાની બેદરકારીને કારણે પાછળથી સાચા અને હકદાર વારસદારને નાણાં મેળવવામાં ભારે કાનૂની વિવાદોનો સામનો કરવો પડે છે.
૩. જોઈન્ટ એકાઉન્ટ (સંયુક્ત ખાતા) ના નિયમોની અજ્ઞાનતા
જ્યારે બે કે તેથી વધુ વ્યક્તિઓ મળીને સંયુક્ત ખાતું ખોલાવે છે, ત્યારે તે ખાતું ‘ગમે તે એક દ્વારા’ (Either or Survivor) કે ‘સંયુક્ત રીતે’ (Jointly) ઓપરેટ થાય છે તેની સ્પષ્ટતા હોવી જરૂરી છે. એક ખાતાધારકના મૃત્યુ પછી બીજા ખાતાધારકના અધિકારો શું રહેશે તેનો આધાર આ નિયમો પર ટકેલો છે. સ્પષ્ટતાના અભાવે જીવિત ખાતાધારકને પણ પોતાના જ નાણાં ઉપાડવામાં કાનૂની ગૂંચવણો નડે છે.
૪. ડેથ ક્લેમ માટે અધૂરા કાગળો રજૂ કરવા
ખાતાધારકના અવસાન બાદ પરિવારજનો જ્યારે દાવા માટે અરજી કરે છે, ત્યારે મૃત્યુ દાખલો (Death Certificate), ઓરિજિનલ પાસબુક કે સર્ટિફિકેટ, નોમિનીનું ઓળખપત્ર અને યોગ્ય ફોર્મ સંપૂર્ણ રીતે ભરેલા હોવા જોઈએ. જો એક પણ દસ્તાવેજમાં ખામી હશે, તો અધિકારીઓ પ્રક્રિયા આગળ વધારતા નથી.
૫. ઓળખપત્ર અને ખાતાના નામમાં વિસંગતતા
પોસ્ટ ઓફિસના ખાતામાં નોંધાયેલ નામ અને ખાતાધારક કે નોમિનીના સરકારી ઓળખપત્રો જેવા કે આધાર કાર્ડ અથવા પાન કાર્ડ પરના નામના સ્પેલિંગમાં સામાન્ય તફાવત હોય તો પણ પોસ્ટ ઓફિસ તપાસ બેસાડે છે. આ વિસંગતતા દૂર કરવામાં કાનૂની એફિડેવિટ કરાવવું પડે છે, જેમાં પરિવારનો કિંમતી સમય અને નાણાં બગડે છે.
૬. પરિવાર સાથે રોકાણની વિગતો ન વહેંચવી
ઘણા લોકો પોતે ક્યાં અને કેટલું રોકાણ કર્યું છે તેની માહિતી પરિવારજનોથી છુપાવે છે. જો પરિવારને ખબર જ ન હોય કે મૃતકનું કઈ પોસ્ટ ઓફિસમાં ખાતું હતું, તો તે નાણાં વર્ષો સુધી ‘અનક્લેમડ ફંડ’ તરીકે પોસ્ટ ઓફિસમાં પડ્યા રહે છે. રોકાણના દસ્તાવેજો હંમેશા પરિવારના કોઈ જવાબદારોની જાણમાં સુરક્ષિત રાખવા જોઈએ.
૭. નોમિની અને કાનૂની વારસદાર વચ્ચેનો તફાવત ન સમજવો
સામાન્ય રીતે લોકો એવું માને છે કે નોમિની જ પૈસાનો આખરી માલિક બની જાય છે. પરંતુ કાયદાકીય રીતે નોમિની માત્ર નાણાંનો કસ્ટોડિયન (ટ્રસ્ટી) છે, જ્યારે વાસ્તવિક માલિકી કાનૂની વારસદારની હોય છે. જો પરિવારમાં આ નિયમ સ્પષ્ટ ન હોય, તો કૌટુંબિક ઝઘડા અને મિલકત વિવાદો ઉત્સાહપૂર્વક સર્જાય છે.
