આયુષ્માન કાર્ડ હોવા છતાં સારવારથી ઇનકાર? ગભરાયા વગર તરત નોંધાવો આ નંબર પર ફરિયાદ
આજના સમયમાં દેશના કરોડો ગરીબો અને જરૂરિયાતમંદો માટે આયુષ્માન ભારત પ્રધાન મંત્રી જન આરોગ્ય યોજના (PM-JAY) એક ખૂબ મોટો સહારો સાબિત થઈ છે. આ યોજના હેઠળ પાત્ર લાભાર્થીઓને વર્ષભર દરમિયાન પાંચ લાખ રૂપિયા સુધીની મફત સારવાર મળવાની જોગવાઈ છે. જ્યારે કોઈ ગંભીર બીમારી કે અચાનક સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત મોટી મુસીબત સામે આવે છે, ત્યારે આ ગોલ્ડન કાર્ડ કોઈ વરદાનથી ઓછું નથી લાગતું. લોકો આ આશા સાથે હોસ્પિટલ પહોંચે છે કે સરકારે તેમનો ખર્ચ ઉપાડવાની જવાબદારી લીધી છે, તેથી હવે તેમને પૈસાની ચિંતા કરવાની કોઈ જરૂર નથી.
જોકે, જમીન પરની વાસ્તવિકતા ઘણીવાર તદ્દન અલગ અને ખૂબ જ નિરાશાજનક હોઈ શકે છે. અસંખ્ય સરકારી દાવાઓ અને કડક નિયમો હોવા છતાં, ઘણી ખાનગી અને પેનલમાં સમાવિષ્ટ હોસ્પિટલો મનસ્વી રીતે કામ કરવાનું ચાલુ રાખે છે. જ્યારે કોઈ દર્દી આયુષ્માન કાર્ડ સાથે આવે છે, ત્યારે હોસ્પિટલ મેનેજમેન્ટ ઉપલબ્ધ પથારીનો અભાવ જણાવી શકે છે, સારવારનો સ્પષ્ટ ઇનકાર કરી શકે છે અથવા ટેબલ નીચે પૈસાની માંગણી કરી શકે છે. આવી પરિસ્થિતિઓ દર્દી અને તેમના પરિવાર પર તકલીફનો ભારે બોજ મૂકે છે; દર્દીનું સ્વાસ્થ્ય બગડે છે, ત્યારે હોસ્પિટલનું અમાનવીય વલણ તેમને માનસિક અને આર્થિક રીતે બંને રીતે પછાડી દે છે.
જો તમારા કે તમારા કોઈ પરિચિત સાથે ક્યારેય આવી દુર્ભાગ્યપૂર્ણ ઘટના ઘટી જાય, તો બિલકુલ ગભરાશો નહીં કે લાચાર અનુભવશો નહીં. સરકારે આવી મનમાની કરનાર હોસ્પિટલો સામે કડક કાર્યવાહી માટે મજબૂત વ્યવસ્થા બનાવી છે. તમારે ચૂપચાપ હોસ્પિટલની માંગણી સામે ઝૂકવાની કોઈ જરૂર નથી, પરંતુ તુરંત એક્શન લઈને તેની ફરિયાદ નોંધાવવી જોઈએ. આવો જાણીએ કે આ પ્રકારની છેતરપિંડી અને બેદરકારી સામેૂ લડવા માટે તમારી પાસે કયા-કયા અધિકારો છે અને તમે ક્યાં તથા કેવી રીતે તમારી ફરિયાદ નોંધાવી શકો છો.
સૌપ્રથમ સમજો કે હોસ્પિટલ આવું કેમ ન કરી શકે
નિયમો મુજબ, આયુષ્માન યોજના હેઠળ આવતી તમામ સૂચિબદ્ધ (Empanelled) હોસ્પિટલો માટે તે અનિવાર્ય છે કે તેઓ યોજનાના વ્યાપમાં આવતા દર્દીઓને મફત અને ગુણવત્તાસભર સારવાર પૂરી પાડે. કોઈ પણ હોસ્પિટલ સારવારથી મનાઈ કરી શકે નહીં અને ન તો મફત સારવારના બદલામાં દર્દી કે તેના સ્વજનો પાસેથી કોઈ પણ પ્રકારના વધારાના કે ગુપ્ત શુલ્ક (Cash Demands) ની માંગ કરી શકે. જો કોઈ હોસ્પિટલ આવું કરે છે, તો આ સીધી રીતે યોજનાના નિયમોનું ઉલ્લંઘન અને છેતરપિંડી છે, જેની અંતર્ગત તે હોસ્પિટલનું લાયસન્સ રદ કરવાથી લઈને મોટો દંડ ફટકાર સુધીની કાનૂની કાર્યવાહી થઈ શકે છે.
ફરિયાદ નોંધાવવા માટે તુરંત ઉઠાવો આ પગલાં
૧. નેશનલ હેલ્પલાઇન નંબર પર કોલ કરો
જો કોઈ હોસ્પિટલે સારવાર આપવાનો ઇનકાર કર્યો હોય અથવા પૈસાની માંગણી કરી રહી હોય, તો એક ક્ષણ પણ વિલંબ કર્યા વિના તમારો ફોન ઉપાડો. સરકારે આ હેતુ માટે ટોલ-ફ્રી હેલ્પલાઇન નંબર જારી કર્યો છે. તમે તમારી ફરિયાદ નોંધાવવા માટે તાત્કાલિક ૧૪૫૫૫ પર કૉલ કરી શકો છો. આ હેલ્પલાઇન સેવા ચોવીસ કલાક (૨૪x૭) ઉપલબ્ધ છે. તમારી પરિસ્થિતિ સ્પષ્ટ રીતે સમજાવો અને હોસ્પિટલનું નામ અને સંપૂર્ણ વિગતો આપો.
૨. રાજ્ય સ્તરના સ્વાસ્થ્ય અધિકારીઓનો સંપર્ક કરો
દરેક રાજ્યમાં આયુષ્માન યોજનાને સુચારૂ રૂપે ચલાવવા માટે સ્ટેટ હેલ્થ એજન્સી (SHA) અને એક નોડલ અધિકારીની નિમણૂક કરવામાં આવે છે. તમે તમારા રાજ્યના આયુષ્માન ભારત પોર્ટલ પર જઈને સંબંધિત ટોલ-ફ્રી નંબર અથવા નોડલ અધિકારીની સંપર્ક વિગતો મેળવી શકો છો. ઘણીવાર સ્થાનિક સ્તરે ફરિયાદ કરવાથી ઝડપી કાર્યવાહી જોવા મળે છે.
૩. ઓનલાઈન પોર્ટલ દ્વારા નોંધાવો ફરિયાદ
૩. ઓનલાઈન પોર્ટલ દ્વારા નોંધાવો ફરિયાદજો તમે ફોન પર વાત કરવાના બદલે લેખિતમાં તમારી ફરિયાદ નોંધાવવા માંગતા હો, તો તમે આયુષ્માન યોજનાની સત્તાવાર વેબસાઇટ (pmjay.gov.in) અથવા તેના સત્તાવાર ગ્રીવન્સ પોર્ટલ (Grievance Portal) ની મદદ લઈ શકો છો. પોર્ટલ પર જઈને ‘Grievance’ અથવા ‘Register Your Complaint’ ના વિકલ્પ પર ક્લિક કરો. ત્યાં માંગવામાં આવેલી તમામ જરૂરી માહિતીઓ જેવી કે હોસ્પિટલનું નામ, દર્દીનું નામ, આયુષ્માન કાર્ડ નંબર અને ઘટનાનો પૂરો અહેવાલ ભરીને સબમિટ કરી દો. તમારી ફરિયાદ નોંધાતાની સાથે જ એક યુનિક ટિકિટ કે રેફરન્સ નંબર મળી જશે, જેના દ્વારા તમે તમારી ફરિયાદની સ્થિતિને ટ્રેક કરી શકો છો.
૪. જિલ્લા સ્તરે CMHO અથવા જિલ્લા કલેક્ટરને આપੋ અરજી
જો તમને ઓનલાઈન અથવા ફોન પર તાત્કાલિક સંતોષકારક પ્રતિસાદ ન મળે, તો તમે તમારા જિલ્લાના મુખ્ય તબીબી અને આરોગ્ય અધિકારી (CMHO) અથવા જિલ્લા કલેક્ટરની કચેરીમાં લેખિત ફરિયાદ સબમિટ કરી શકો છો. જિલ્લા વહીવટીતંત્ર આવી બાબતોને ગંભીરતાથી લે છે અને તાત્કાલિક હોસ્પિટલ મેનેજમેન્ટને બોલાવી શકે છે.
ફરિયાદ નોંધાવતી વખતે આ બાબતોનું રાખો વિશેષ ધ્યાન
જ્યારે પણ તમે હોસ્પિટલ વિરુદ્ધ ફરિયાદ નોંધાવવા જાઓ, ત્યારે કેટલાક પુરાવાઓ અને માહિતીઓને તમારી પાસે તૈયાર રાખો. તેનાથી તમારી ફરિયાદ મજબૂત બનશે અને કાર્યવાહી ઝડપથી થશે:
હોસ્પિટલનું પૂરું નામ અને તેનું ચોક્કસ સરનામું.
જે ડૉક્ટર અથવા કર્મચારીએ પૈસા માંગ્યા કે સારવાર ના પાડી, જો શક્ય હોય તો તેમનું નામ.
જો હોસ્પિટલે પૈસા માંગવાની કોઈ રસીદ કે ચિઠ્ઠી આપી હોય, તો તેને સાચવીને રાખો.
જો તમારી પાસે હોસ્પિટલના સ્ટાફ સાથેની વાતચીતનો કોઈ ઓડિયો કે વીડિયો પુરાવો છે, તો તે પણ ખૂબ કામ આવી શકે છે.
દર્દીનો આયુષ્માન કાર્ડ નંબર અને ઓળખપત્રની વિગતો.
જાગૃતિ એ તમારી સૌથી મોટી સુરક્ષા છે. આ સરકારી કલ્યાણ યોજનાનો ઉદ્દેશ્ય ગરીબોને મફત તબીબી સારવાર પૂરી પાડવાનો છે, અને અમુક નફા-સંચાલિત હોસ્પિટલોની મનસ્વી ક્રિયાઓને કારણે તેને નિષ્ફળ થવા દેવી જોઈએ નહીં. જો તમે અથવા તમારા કોઈને પણ આવા દુર્વ્યવહારનો સામનો કરવો પડે છે, તો ડરશો નહીં; તેના બદલે, કાનૂની આશરો લો.
