હાર્ટ હેલ્થ માટે જોખમી સાબિત થઈ શકે છે આ 5 સામાન્ય આદતો, આજે જ બદલો
આજના યુગમાં દરેક વ્યક્તિ પોતાના હૃદયને સ્વસ્થ અને મજબૂત રાખવા માંગે છે. તેના માટે આપણે સોડા કે સોફ્ટ ડ્રિંક્સને બદલે ફ્રૂટ જ્યુસ પીવાનું શરૂ કરીએ છીએ, પ્રોટીન બાર્સ ખાઈએ છીએ અથવા દરરોજ કડક ફિટનેસ રૂટિન ફોલો કરીએ છીએ. આ બધી લાઈફસ્ટાઈલ ચોઈસ ઉપરથી બહુ સ્વાસ્થ્યપ્રદ (Healthy) દેખાય છે, પરંતુ શું તમે જાણો છો કે જે આદતોને આપણે વરદાન સમજીએ છીએ, તે જ આદતો આપણી અજાણતાં આપણા હૃદયને નુકસાન પહોંચાડી રહી હોય શકે છે?
ગ્રેટર નોઈડાની કૈલાશ હોસ્પિટલના સિનિયર કન્સલ્ટન્ટ ઈન્ટરવેન્શનલ કાર્ડિયોલોજિસ્ટ ડૉ. સુનીલ કુમાર મંડલના જણાવ્યા મુજબ, એવી કેટલીક આદતો છે જે સામાન્ય રીતે ખૂબ હેલ્ધી માનવામાં આવે છે, પરંતુ તેના પરિણામો હૃદય માટે વિપરીત આવી શકે છે. આવો વિગતવાર જાણીએ આ ૫ કથિત હેલ્ધી આદતો વિશે:
૧. ફ્રૂટ જ્યુસ અને પેક્ડ સ્મૂધીઝ પીવાની આદત
ડૉ. મંડલના જણાવ્યા અનુસાર, આખા ફળો ખાવા હૃદય માટે ખૂબ જ ગુણકારી છે, પરંતુ તેનું જ્યુસ બનાવીને પીવું સાવ અલગ બાબત છે. જ્યારે તમે ફળમાંથી ફાઈબર (ફાઈબર એલિમેન્ટ) દૂર કરી દો છો, ત્યારે જ્યુસમાં માત્ર સુગરની ઊંચી માત્રા બચે છે. આ સુગર લોહીમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ ખૂબ ઝડપથી વધારી દે છે.
લાંબા સમય સુધી લોહીમાં શર્કરાનું ઊંચું પ્રમાણ વજન વધારવા, શરીરમાં સોજો (Inflammation) લાવવા અને ટ્રાયગ્લિસરાઈડ્સ (Triglycerides) નું સ્તર ઊંચું લઈ જવા માટે જવાબદાર બને છે. બજારમાં મળતી કેટલીક બોટલ્ડ સ્મૂધીઝમાં તો સામાન્ય સોફ્ટ ડ્રિંક જેટલી જ સુગર હોય છે. તેથી, જ્યુસ પીવાને બદલે આખું ફળ ખાઓ અથવા ઘરે શાકભાજી અને પ્રોટીન ઉમેરીને જ સ્મૂધી બનાવો.
૨. ‘લો-ફેટ’ (Low-Fat) અને ‘સુગર-ફ્રી’ (Sugar-Free) પ્રોડક્ટ્સનો ઉપયોગ
પેકેટ પર લખેલા ફૂડ લેબલ્સ ઘણીવાર ભ્રામક હોય છે. જ્યારે કોઈ ખોરાકમાંથી ફેટ (ચરબી) દૂર કરવામાં આવે છે, ત્યારે તેનો સ્વાદ જાળવી રાખવા માટે ઉત્પાદકો તેમાં વધુ પ્રમાણમાં સુગર, સોડિયમ (મીઠું) અથવા રિફાઈન્ડ સ્ટાર્ચ ઉમેરે છે.
તેવી જ રીતે, ‘સુગર-ફ્રી’ દાવા વાળા સ્નેક્સ પણ પ્રોસેસ્ડ હોય છે અને તે પાછળથી શરીરમાં વધુ ગળ્યું ખાવાની તીવ્ર ઈચ્છા (Cravings) ઊભી કરે છે. ડૉ. મંડલ સલાહ આપે છે કે માત્ર પેકેટની આગળ લખેલા દાવાઓ પર ભરોસો ન કરવો. હંમેશા પાછળ આપેલા ન્યુટ્રિશન લેબલ, સામગ્રી (Ingredients) અને અન્ય વિગતો ધ્યાનથી વાંચ્યા પછી જ ખરીદી કરવી.
૩. આરામ વગર અતિશય વર્કઆઉટ (Over-Training) કરવું
કસરત કરવી એ હૃદયને હેલ્ધી રાખવાનો શ્રેષ્ઠ ઉપાય છે, પરંતુ અતિશય વર્કઆઉટ અને પૂરતો આરામ ન લેવો ઊલટો ગંભીર પ્રભાવ પાડી શકે છે. ખૂબ વધારે શારીરિક શ્રમ કરવાથી અને બોડીને રિકવરીનો સમય ન આપવાથી કાર્ડિયોવાસ્ક્યુલર સિસ્ટમ પર ભારે તણાવ આવે છે.
આનાથી શરીરમાં સ્ટ્રેસ હોર્મોન્સનું પ્રમાણ વધે છે અને હૃદયના ધબકારા અનિયમિત થવાની (Cardiac Arrhythmia) સમસ્યા થઈ શકે છે. તેથી કસરત હંમેશા મધ્યમ પ્રમાણમાં જ કરવી જોઈએ. અઠવાડિયામાં આશરે ૧૫૦ મિનિટની મધ્યમ પ્રવૃત્તિ પૂરતી છે. આ સાથે અઠવાડિયામાં વિરામ (Rest days) રાખવો અને છાતીમાં દુખાવો, શ્વાસ ચડવો કે ચક્કર આવવા જેવા સંકેતોને ક્યારેય અણગણવા ન જોઈએ.
૪. કેલરી ઘટાડવા માટે ભોજન છોડવું (Skipping Meals)
વજન ઘટાડવા માટે અવારનવાર ભોજન છોડી દેવું (જેમ કે નાસ્તો કે બપોરનું ખાવાનું ન ખાવું) એ ખરેખર નુકસાનકારક સાબિત થાય છે. ગમે તે સમયે કે અકાળે ખાવાથી માણસ દિવસના પાછલા ભાગમાં વધુ પડતો ખોરાક ખાઈ લે છે.
જ્યારે તમે નિયમિત ખાતા નથી, ત્યારે શરીરની ચયાપચયની ક્રિયા (Metabolism) ખોરવાઈ જાય છે. પરિણામે બ્લડ પ્રેશર, કોલેસ્ટ્રોલ અને બ્લડ સુગરનું સ્તર અચાનક વધી જાય છે. હૃદય અને ચયાપચયને સ્વસ્થ રાખવા માટે દરરોજ યોગ્ય સમયે, સમતોલ અને સુસંગત આહાર લેવો જરૂરી છે.
૫. ડાયેટ અને કસરત ચાલુ રાખીને પૂરતી ઊંઘ ન લેવી
જો તમે સારો આહાર લો છો અને નિયમિત કસરત કરો છો, પરંતુ સતત માનસિક તણાવમાં રહો છો અને પૂરતી ઊંઘ નથી લેતા, તો તમારા હૃદયનું સ્વાસ્થ્ય જોખમમાં મૂકાઈ શકે છે.
અભ્યાસો દર્શાવે છે કે રાત્રે ૭ કલાકથી ઓછી ઊંઘ લેવાથી હાઈ બ્લડ પ્રેશર, વજન વધવું અને હૃદયરોગનું જોખમ વધી જાય છે. આ ઉપરાંત, સ્ટ્રેસના કારણે શરીરમાં કોર્ટિસોલ અને એડ્રેનાલિન હોર્મોન્સ વધે છે, જે ઓવર-ઈટિંગ (વધુ ખાવાની આદત) અને કસરત ન કરવાની માનસિકતા તરફ દોરી જાય છે. ડૉ. મંડલ દરરોજ ૭ થી ૯ કલાકની પૂરતી ઊંઘ લેવાની અને મનને શાંત રાખવા માટે હળવી વોક, ઊંડા શ્વાસ લેવા કે મિત્રો સાથે સમય વિતાવવાની સલાહ આપે છે.
