ગુણવાન સંતાન મેળવવા માટે ખાસ કરો ‘ભીષ્મ અષ્ટમી’નું વ્રત, વાંચો અહીં સંપૂર્ણ વિગત
સનાતન ધર્મમાં માઘ માસનું વિશેષ આધ્યાત્મિક મહત્વ છે. આ માસના શુક્લ પક્ષની અષ્ટમી તિથિને ‘ભીષ્મ અષ્ટમી’ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસ મહાભારતના તે મહાન યોદ્ધા અને દ્રઢ પ્રતિજ્ઞાના પ્રતીક પિતામહ ભીષ્મને સમર્પિત છે, જેમણે સત્ય અને કર્તવ્ય માટે પોતાનું સર્વસ્વ ન્યોછાવર કરી દીધું હતું. વર્ષ 2026 માં ભીષ્મ અષ્ટમીનો પર્વ અત્યંત શ્રદ્ધા અને ઉત્સાહ સાથે ઉજવવામાં આવશે. એવી માન્યતા છે કે આ દિવસે વ્રત રાખવા અને દાન-પુણ્ય કરવાથી પિતૃ દોષ તો સમાપ્ત થાય જ છે, સાથે જ નિઃસંતાન દંપતીઓને સુંદર અને ગુણવાન સંતાનની પ્રાપ્તિ થાય છે.
ભીષ્મ અષ્ટમીનું ધાર્મિક મહત્વ
હિન્દુ પૌરાણિક માન્યતાઓ અનુસાર, ભીષ્મ અષ્ટમી એ પવિત્ર દિવસ છે જ્યારે ગંગાપુત્ર ભીષ્મે સૂર્ય ઉત્તરાયણ થતા પોતાની ઈચ્છાથી દેહ ત્યાગ કર્યો હતો. તેમને ‘ઈચ્છા મૃત્યુ’નું વરદાન પ્રાપ્ત હતું.
-
સંતાન પ્રાપ્તિ માટે ફળદાયી: પિતામહ ભીષ્મ પોતે એક આદર્શ પુત્ર હતા. જે દંપતીઓ સંતાન સુખથી વંચિત છે, તેઓ જો આ દિવસે ઉપવાસ રાખી પિતામહ ભીષ્મનું પૂજન કરે, તો તેમને યોગ્ય અને ચરિત્રવાન સંતાન પ્રાપ્ત થાય છે.
-
પિતૃ દોષમાંથી મુક્તિ: આ દિવસે પૂર્વજોના નિમિત્તે તર્પણ અને પિંડદાન કરવાથી પિતૃઓ પ્રસન્ન થાય છે. ‘પિતૃ દોષ’ નિવારણ માટે આ શ્રેષ્ઠ તિથિ ગણાય છે.
-
મોક્ષની પ્રાપ્તિ: ભીષ્મ અષ્ટમીના દિવસે ગંગા કે પવિત્ર નદીમાં સ્નાન કરવાથી વ્યક્તિના જન્મોજન્મના પાપ ધોવાઈ જાય છે.
ભીષ્મ અષ્ટમીની પવિત્ર વ્રત કથા
ભીષ્મ અષ્ટમીની કથા ત્યાગ, સમર્પણ અને પુત્ર ધર્મની પરાકાષ્ઠા છે.
દેવવ્રતનો જન્મ અને શિક્ષણ:
પૌરાણિક કથા મુજબ, પિતામહ ભીષ્મ હસ્તિનાપુરના મહારાજ શાંતનુ અને દેવી ગંગાના આઠમા પુત્ર હતા. તેમનું બાળપણનું નામ દેવવ્રત હતું. માતા ગંગાએ પોતે તેમનું પાલન-પોષણ કર્યું અને તેમને શાસ્ત્ર અને શસ્ત્ર વિદ્યામાં નિપુણ બનાવ્યા. તેમણે ભગવાન પરશુરામ પાસેથી શસ્ત્ર વિદ્યા અને ગુરુ બૃહસ્પતિ પાસેથી રાજનીતિનું જ્ઞાન મેળવ્યું હતું.
પિતા માટે ‘ભીષ્મ પ્રતિજ્ઞા’:
મહારાજ શાંતનુ નિષાદ કન્યા ‘સત્યવતી’ સાથે લગ્ન કરવા માંગતા હતા, પરંતુ સત્યવતીના પિતાએ શરત રાખી કે તેમની પુત્રીનો પુત્ર જ હસ્તિનાપુરની ગાદી પર બેસશે. જ્યારે દેવવ્રતને આ વાતની ખબર પડી, ત્યારે તેમણે પિતાની ખુશી માટે રાજગાદીનો ત્યાગ કર્યો અને આજીવન બ્રહ્મચારી રહેવાની ભીષણ પ્રતિજ્ઞા લીધી. આ કઠોર પ્રતિજ્ઞાને કારણે તેમનું નામ ‘ભીષ્મ’ પડ્યું.
ઈચ્છા મૃત્યુનું વરદાન અને અંતિમ સમય:
તેમના આ ત્યાગથી પ્રસન્ન થઈને મહારાજ શાંતનુએ તેમને ‘ઈચ્છા મૃત્યુ’નું વરદાન આપ્યું. મહાભારતના યુદ્ધમાં દસમા દિવસે જ્યારે ભીષ્મ અર્જુનના બાણોથી ઘાયલ થઈને શરશય્યા (બાણોની પથારી) પર પડ્યા, ત્યારે સૂર્ય દક્ષિણાયનમાં હતો. તેઓ જાણતા હતા કે ઉત્તરાયણમાં પ્રાણ ત્યાગવાથી મોક્ષ મળે છે, તેથી તેઓ 58 દિવસ સુધી બાણોની શય્યા પર સુતા રહ્યા અને માઘ શુક્લ અષ્ટમીના દિવસે પ્રાણ ત્યાગ્યા.
ભીષ્મ અષ્ટમીની પૂજા અને તર્પણ વિધિ
ભીષ્મ અષ્ટમીના દિવસે પૂજા વિધિ સરળ છે પણ શ્રદ્ધા પૂર્વક કરવી જોઈએ:
-
સ્નાન અને સંકલ્પ: સૂર્યોદય પહેલા સ્નાન કરો. જો શક્ય હોય તો નદીમાં સ્નાન કરો અથવા નહાવાના પાણીમાં ગંગાજળ ભેળવો.
-
તર્પણ વિધિ: હાથમાં કુશ અને જળ લઈને પિતામહ ભીષ્મ માટે તર્પણ કરો. આ મંત્રનો જાપ કરો:
वैयाघ्रपदगोत्राय सांकृत्यप्रवराय च। गंगापुत्राय भीष्माय सर्ववर्णाय च नृप॥
-
દીપદાન અને દાન: સાંજે ઘીનો દીવો પ્રગટાવો અને ગરીબોને અન્ન, વસ્ત્ર કે તલનું દાન કરો.
-
સંતાન પ્રાપ્તિ માટે: નિઃસંતાન દંપતીએ આ દિવસે ભગવાન કૃષ્ણ અને ભીષ્મ પિતામહની સંયુક્ત પૂજા કરી કથાનું પઠન કરવું જોઈએ.
નિષ્કર્ષ
ભીષ્મ અષ્ટમી આપણને શીખવે છે કે ધર્મ અને વચનનું પાલન કરવું સુખ-સુવિધાઓ કરતાં ક્યાંય વધુ મહત્વનું છે. પિતામહ ભીષ્મનું જીવન આપણને શિસ્ત અને નિઃસ્વાર્થ સેવાની પ્રેરણા આપે છે. આશા છે કે 2026ની આ અષ્ટમી તમારા જીવનમાં સુખ, શાંતિ અને સૌભાગ્ય લાવશે.
