‘વિન્ડો સીટ આપવી એ જ સિવિક સેન્સ છે!’ ઇન્ફ્લુએન્સરની આ ૧ ભૂલ તેને જ પડી ભારે!
સમાજમાં જ્યારે પણ વ્યક્તિગત હકો અને જાહેર વર્તણૂકની વાત આવે છે, ત્યારે સોશિયલ મીડિયા પર અવારનવાર નવી ચર્ચાઓ જાગતી હોય છે. તાજેતરમાં બિહારના પટનાથી એક એવો જ કિસ્સો સામે આવ્યો છે, જ્યાં બસમાં વિન્ડો સીટ (બારી પાસેની સીટ) આપવાનો ઇનકાર કરવા બદલ એક મહિલાએ સહપ્રવાસી પુરુષને જાહેર સાર્વજનિક મંચ પર શરમજનક સ્થિતિમાં મૂકવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. આ ઘટનાનો વીડિયો ઇન્ટરનેટ પર ઝડપથી વાયરલ થયા બાદ લોકોએ મહિલાના વલણની સખત ટીકા કરી છે અને મુસાફરીના શિષ્ટાચાર (Travel Etiquette) થી લઈને પરવાનગી વગર વીડિયો રેકોર્ડ કરવા સુધીના મુદ્દાઓ પર ગંભીર સવાલો ઊભા કર્યા છે.
આ ઘટના બિહારમાં દરભંગા તરફ જઈ રહેલી એક બસમાં બની હતી. સોશિયલ મીડિયા પર ‘maya_d_moon’ નામના ઇન્સ્ટાગ્રામ એકાઉન્ટ પરથી એક મહિલા (જે પોતાને ઇન્ફ્લુએન્સર ગણાવે છે) દ્વારા આ વીડિયો અપલોડ કરવામાં આવ્યો હતો, જેને ટૂંક સમયમાં જ ૬ લાખથી વધુ વ્યુઝ મળી ગયા હતા.
મહિલાના જણાવ્યા અનુસાર, બસમાં મુસાફરી કરતી વખતે તેની બાજુમાં બેઠેલા એક પુરુષ પ્રવાસી પાસે વિન્ડો સીટ હતી. મહિલાએ તેને સીટ અરસપરસ બદલી આપવા માટે વિનંતી કરી હતી, પરંતુ પુરુષ પ્રવાસીએ પોતાની સીટ છોડવાનો સ્પષ્ટ ઇનકાર કરી દીધો હતો. આ વાતથી નારાજ થઈને મહિલાએ કેમેરો ચાલુ કરીને તે પુરુષનો વીડિયો બનાવવાનું શરૂ કરી દીધું અને તેની જાહેરમાં ટીકા કરવાનું શરૂ કર્યું.
View this post on Instagram
‘સિવિક સેન્સ’ અને બિહાર વિશે આપેલું નિવેદન
વીડિયોમાં મહિલાએ પોતાની નારાજગી વ્યક્ત કરતા કહ્યું હતું કે જ્યારે બસમાં પુરુષોની ભીડ વધુ હોય, ત્યારે મહિલાને વિન્ડો સીટ આપી દેવી એ એક ‘સિવિક સેન્સ’ (નાગરિક શિષ્ટાચાર) અને સામાન્ય બુદ્ધિ (Common Sense) નો વિષય છે. તેણે એવો દાવો કર્યો હતો કે એઇસલ (વચ્ચેની જગ્યા) ની બાજુમાં બેસવાથી બસમાં અવરજવર કરતા મુસાફરો અને ફેરિયાઓ વારંવાર તેને અથડાતા હતા, જેનાથી તેની મુસાફરીમાં વિક્ષેપ પડતો હતો.
એટલું જ નહીં, મહિલાએ પોતાના ગુસ્સામાં સમગ્ર બિહાર રાજ્ય અને તેના લોકો પર પણ નકારાત્મક ટિપ્પણી કરી દીધી હતી. તેણે વીડિયોમાં કહ્યું કે બિહારની મુસાફરી કરતી વખતે લોકોએ સભ્ય વર્તનની અપેક્ષા રાખવી જોઈએ નહીં. વીડિયો રેકોર્ડ કરતી વખતે તેણે પેલા પુરુષ પ્રવાસીનો ચહેરો પણ સ્પષ્ટપણે બતાવ્યો હતો.
સોશિયલ મીડિયા પર લોકોનો આક્રોશ: ‘હક અને મનમાની વચ્ચેનો તફાવત’
આ વીડિયો વાયરલ થતાં જ નેટિઝન્સે મહિલાના આ વલણ સામે ભારે વિરોધ નોંધાવ્યો હતો. મોટાભાગના લોકોએ પુરુષ પ્રવાસીનો પક્ષ લેતા કહ્યું કે, જે સીટ તે વ્યક્તિએ પોતાના માટે બુક કરી છે અથવા જે તેના હકની છે, તે સીટ તે કોઈ પણ દબાણ વગર છોડવા માટે બંધાયેલો નથી.
લોકોએ મુખ્યત્વે આ મુદ્દાઓ પર મહિલાની સખત ટીકા કરી હતી:
અધિકાર કે હુકમશાહી?: કોઈ વ્યક્તિ વિનંતી સ્વીકારે તે તેનો વિવેક છે, પરંતુ વિનંતી ન સ્વીકારવા બદલ તેને જાહેરમાં અપમાનિત કરવો એ તદ્દન ખોટું છે.
ગોપનીયતાનો ભંગ (Privacy Issue): સામાન્ય સીટ વિવાદમાં સામે વાળી વ્યક્તિની સંમતિ વગર તેનો વીડિયો ઉતારીને ઇન્ટરનેટ પર મૂકવો અને તેને શરમજનક સ્થિતિમાં મૂકવો એ સાયબર બુલિંગ સમાન છે.
પ્રદેશનું અપમાન: એક વ્યક્તિ સાથેના મતભેદને કારણે સમગ્ર બિહાર રાજ્ય અને ત્યાંના લોકો વિશે નકારાત્મક ચિત્ર ઉપસાવવું અયોગ્ય છે.
મહિલાની સ્પષ્ટતા અને બચાવમાં નવો વીડિયો
ચારેય તરફથી થઈ રહેલી ટીકાઓ અને ટ્રોલિંગ બાદ મહિલાએ પોતાની સફાઈ આપતો વધુ એક વીડિયો સોશિયલ મીડિયા પર પોસ્ટ કર્યો હતો. આ વીડિયોમાં તેણે ટ્રોલર્સને જવાબ આપતાં કહ્યું હતું કે તે પોતે પણ બિહારી જ છે અને તેનો હેતુ બિહાર કે તેની સંસ્કૃતિને નીચી બતાવવાનો બિલકુલ નહોતો.
તેણે દાવો કર્યો હતો કે તેની વાતોને ખોટી રીતે ટ્વિસ્ટ કરવામાં આવી છે અને લોકોએ તેના મૂળ મુદ્દાને સમજવાને બદલે તેને ખોટી રીતે લક્ષ્ય બનાવી છે. આમ છતાં, તેણે પોતાના પ્રારંભિક સ્ટેન્ડને વળગી રહીને પોતાની વાત સાચી સાબિત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો.
મુસાફરીનો શિષ્ટાચાર અને ડિજિટલ નૈતિકતા (Digital Ethics)
આ ઘટનાએ માત્ર બસની સીટ પૂરતો સીમિત ન રહેતાં બે મોટા સામાજિક પ્રશ્નો ઊભા કર્યા છે:
૧. મુસાફરીમાં શિષ્ટાચાર અને હક: વિનંતી કરવી એ સભ્યતા હોઈ શકે છે, પરંતુ વિનંતીનો અસ્વીકાર થાય ત્યારે તેને સહજતાથી લેવો એ પણ એટલી જ મોટી સભ્યતા છે. સ્ત્રી કે પુરુષ હોવાના નાતે કોઈની કાયદેસરની જગ્યા પર બળજબરીથી હક જમાવી શકાય નહીં.
૨. વિના પરવાનગી વીડિયોગ્રાફી: આજના કેમેરા અને સોશિયલ મીડિયાના યુગમાં કોઈપણ તુચ્છ વિવાદમાં સામેવાળા વ્યક્તિનો વીડિયો બનાવીને તેને ઓનલાઇન વાયરલ કરવાની ફેશન બની ગઈ છે. આ નૈતિકતા અને ગોપનીયતાના અધિકારનું ખુલ્લું ઉલ્લંઘન છે.
આ ઘટના દર્શાવે છે કે સોશિયલ મીડિયાનો ઉપયોગ પાવર તરીકે કરીને કોઈ સામાન્ય વ્યક્તિને કડાકામાં મૂકવાનો પ્રયાસ દરેક વખતે સફળ થતો નથી. નેટિઝન્સ હવે સાચા અને ખોટા વચ્ચેનો તફાવત સમજે છે. જાહેર સ્થળો પર મુસાફરી કરતી વખતે પરસ્પર આદર, સીમાઓનું પાલન અને બીજાના અધિકારોનું સન્માન કરવું એ જ સાચી ‘સિવિક સેન્સ’ છે.
