બલૂચિસ્તાનમાં પાકિસ્તાની સેનાને નિશાન બનાવવાનો BLAનો દાવો, ઓપરેશનનો વીડિયો સામે આવતા વધ્યો તણાવ
પાકિસ્તાનના બલૂચિસ્તાન પ્રાંતમાં સરકાર અને સશસ્ત્ર બલૂચ સંગઠનો વચ્ચેનો સંઘર્ષ ફરી ચર્ચામાં આવ્યો છે. **બલૂચિસ્તાન લિબરેશન આર્મી (BLA)**એ પાકિસ્તાની સુરક્ષા દળો સામે મોટા હુમલાનો દાવો કર્યો છે. સંગઠન તરફથી કથિત ઓપરેશનનો વીડિયો પણ જાહેર કરવામાં આવ્યો છે. આ વીડિયોમાં સુરક્ષા દળોની ગતિવિધિઓ, વાહનો અને પહાડી-રણ જેવા વિસ્તારમાં થયેલી હિલચાલ જોવા મળતી હોવાનો અહેવાલ છે.
જોકે, અહીં સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે BLA દ્વારા કરવામાં આવેલા દાવા અને વીડિયોમાં દેખાતી ઘટનાઓની સ્વતંત્ર રીતે સંપૂર્ણ પુષ્ટિ થઈ નથી. તેથી હુમલામાં કેટલું નુકસાન થયું, વીડિયો ક્યારે અને ક્યાં રેકોર્ડ થયો તથા તેમાં દેખાતી તમામ ઘટનાઓ ખરેખર દાવા મુજબની જ છે કે નહીં, તે અંગે સાવચેતી જરૂરી છે.
બલૂચિસ્તાનમાં છેલ્લા કેટલાક સમયથી BLA સહિતના સશસ્ત્ર સંગઠનો અને પાકિસ્તાની સુરક્ષા દળો વચ્ચે અથડામણો વધી છે. સપ્ટેમ્બરમાં BLAએ અનેક અલગ-અલગ ઓપરેશનના દાવા કર્યા છે, જ્યારે પાકિસ્તાની સુરક્ષા સંસ્થાઓ પણ અલગ-અલગ કાર્યવાહી દરમિયાન સશસ્ત્ર લડાકુઓને ઠાર મારવાના દાવા કરતી રહી છે.
BLAના વીડિયોમાં શું જોવા મળે છે?
BLAના મીડિયા નેટવર્ક દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા કેટલાક વીડિયોમાં સૂકું અને પહાડી ભૂપ્રદેશ જોવા મળે છે. ફૂટેજમાં પાકિસ્તાની સુરક્ષા દળોના વાહનો તથા રસ્તા પરની ગતિવિધિઓ દેખાતી હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે.
વીડિયોમાં સંગઠનની અલગ-અલગ યુનિટના નામ અને લખાણ પણ જોવા મળે છે. BLAનો દાવો છે કે આ પ્રકારની દેખરેખ અને હુમલાની કામગીરી તેના લડાકુઓ દ્વારા કરવામાં આવી હતી.
અહેવાલો અનુસાર BLA અગાઉ પણ પોતાના હુમલાના વીડિયો જાહેર કરી ચૂક્યું છે. સપ્ટેમ્બરની શરૂઆતમાં સંગઠને ઝિયારત ક્રોસ વિસ્તારમાં પાકિસ્તાની સૈન્યના કાફલા પર હુમલાનો દાવો કર્યો હતો અને ત્યારબાદ જાહેર કરાયેલા વીડિયોમાં સળગતા સૈન્ય વાહનો અને હથિયારો કબજે કરતા લડાકુઓ જોવા મળ્યા હોવાનો અહેવાલ આવ્યો હતો. BLAએ તે હુમલામાં 18 પાકિસ્તાની કર્મચારીઓ માર્યા ગયાનો દાવો કર્યો હતો, પરંતુ આ આંકડાની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ ઉપલબ્ધ નહોતી.
ગ્વાદર કેમ છે આટલું મહત્વનું?
આ સમગ્ર ઘટનામાં ગ્વાદરનું નામ મહત્વનું બની જાય છે. ગ્વાદર બલૂચિસ્તાનના દક્ષિણ-પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલું વ્યૂહાત્મક શહેર છે અને અહીં આવેલું ગ્વાદર પોર્ટ ચીન-પાકિસ્તાન આર્થિક કોરિડોર એટલે કે CPECનું મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર છે.
CPEC ચીનના શિનજિયાંગ વિસ્તારને પાકિસ્તાનના ગ્વાદર પોર્ટ સાથે જોડતી મોટી આર્થિક અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પહેલ છે. આ પ્રોજેક્ટમાં રસ્તા, ઊર્જા, પરિવહન અને બંદર સાથે જોડાયેલી અનેક યોજનાઓ સામેલ છે.
આ કારણે ગ્વાદર માત્ર સ્થાનિક સ્તરે જ નહીં પરંતુ પાકિસ્તાન-ચીનના આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક સંબંધોના દૃષ્ટિકોણથી પણ મહત્વ ધરાવે છે. ગ્વાદર અને આસપાસના વિસ્તારોમાં સુરક્ષા વ્યવસ્થા મજબૂત રાખવી પાકિસ્તાની સત્તાવાળાઓ માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
BLA અને અન્ય બલૂચ સંગઠનો લાંબા સમયથી CPEC સાથે જોડાયેલા પ્રોજેક્ટો અને ચીની નાગરિકો અથવા તેમના હિતો સાથે જોડાયેલા સ્થળોને પણ પોતાના વિરોધના કેન્દ્રમાં રાખતા આવ્યા છે.
બલૂચિસ્તાનમાં સંઘર્ષનો લાંબો ઇતિહાસ
બલૂચિસ્તાનમાં ચાલી રહેલો સંઘર્ષ કોઈ એક ઘટના સુધી મર્યાદિત નથી. આ વિસ્તારમાં પાકિસ્તાની સરકાર અને વિવિધ બલૂચ રાષ્ટ્રવાદી તથા અલગતાવાદી સંગઠનો વચ્ચે લાંબા સમયથી તણાવ રહ્યો છે.
BLA પોતાને બલૂચિસ્તાનની સ્વતંત્રતા માટે લડતું સંગઠન તરીકે રજૂ કરે છે. બીજી તરફ પાકિસ્તાન સરકાર BLA સહિતના સશસ્ત્ર સંગઠનોને આતંકવાદી સંગઠનો તરીકે જોવે છે અને તેમની સામે સૈન્ય તથા કાઉન્ટર-ટેરરિઝમ ઓપરેશન ચલાવે છે.
આ સંઘર્ષમાં સૈન્ય કાફલા, પોલીસ ચોકીઓ, સરકારી ઇમારતો, માર્ગો અને કેટલાક CPEC સંબંધિત પ્રોજેક્ટો પણ હુમલાના નિશાન બન્યા હોવાના અહેવાલો સમયાંતરે સામે આવ્યા છે.
BLAએ સપ્ટેમ્બરમાં અનેક ઓપરેશનના દાવા કર્યા
સપ્ટેમ્બર દરમિયાન BLAએ બલૂચિસ્તાનના વિવિધ જિલ્લાઓમાં અનેક ઓપરેશન હાથ ધર્યાના દાવા કર્યા છે.
સંગઠને 1થી 7 સપ્ટેમ્બર વચ્ચે 28 ઓપરેશનની વિગતો જાહેર કરીને 52 પાકિસ્તાની સૈન્ય કર્મચારીઓ માર્યા ગયાનો દાવો કર્યો હતો. આ દાવાઓમાં પાસની, ખરાન, કાલાત, તુર્બત, મસ્તુંગ, સુરાબ, તુમ્પ, પિશિન, નોશકી, ચાગાઈ અને ક્વેટા જેવા વિસ્તારોનો ઉલ્લેખ થયો હતો. BLAએ પોતાના 12 લડાકુઓના મોતની પણ જાણકારી આપી હતી. આ આંકડાઓની સ્વતંત્ર ચકાસણી થઈ નથી.
ત્યારબાદ 7થી 13 સપ્ટેમ્બર વચ્ચે 13 વધુ ઓપરેશનની વિગતો આપતાં BLAએ 43 પાકિસ્તાની સૈન્ય કર્મચારીઓ અને અન્ય રાજ્ય-સમર્થિત જૂથોના સભ્યો માર્યા ગયાનો દાવો કર્યો હતો. આ નિવેદનમાં સૈન્ય કાફલા, ચેકપોસ્ટ, સર્વેલન્સ સાધનો અને મહત્વના માર્ગોને નિશાન બનાવ્યાના દાવા કરવામાં આવ્યા હતા.
આ તમામ આંકડાઓને BLAના દાવા તરીકે જોવાની જરૂર છે, કારણ કે દરેક ઘટનામાં સ્વતંત્ર રીતે નુકસાનની પુષ્ટિ ઉપલબ્ધ નથી.
એક અઠવાડિયા પહેલાં નોક-કુંડીમાં કાફલા પર હુમલાનો અહેવાલ
બલૂચિસ્તાનમાં તાજેતરના તણાવને સમજવા માટે નોક-કુંડી વિસ્તારની ઘટના પણ મહત્વપૂર્ણ છે.
22 સપ્ટેમ્બરની આસપાસ નોક-કુંડી વિસ્તારમાં પાકિસ્તાની સુરક્ષા દળોના કાફલા પર હુમલો થયાના અહેવાલ સામે આવ્યા હતા. કેટલાક અહેવાલોમાં સાત સુરક્ષા કર્મચારીઓના મોતનો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો. તેમાં પાંચ મૃતદેહ સ્થળ પરથી બહાર કાઢવામાં આવ્યા હોવાનો અને બે મૃતદેહ સુરક્ષા જોખમને કારણે રણ વિસ્તારમાં જ રહી ગયા હોવાનો અહેવાલ હતો.
જોકે, આ ઘટનામાં પણ પાકિસ્તાની સેનાએ તે સમયે સાત જવાનોના મોતની સત્તાવાર પુષ્ટિ કરી હોવાનો વિશ્વસનીય પુરાવો ઉપલબ્ધ નહોતો. તેથી આ આંકડાને પણ રિપોર્ટેડ અથવા દાવા તરીકે જ જોવો યોગ્ય છે.
નોક-કુંડી ચાગાઈ જિલ્લામાં આવેલું છે અને આ વિસ્તાર ઈરાન તથા અફઘાનિસ્તાનની સરહદોની નજીક છે. આ વિસ્તારમાં મહત્વના વેપાર અને પરિવહન માર્ગો પસાર થતા હોવાથી તેની વ્યૂહાત્મક મહત્વતા પણ છે.
પાકિસ્તાની સુરક્ષા દળોનો અલગ દાવો
બલૂચિસ્તાનમાં માત્ર BLA જ પોતાની કામગીરી અંગે નિવેદનો જાહેર કરતું નથી. પાકિસ્તાની સુરક્ષા એજન્સીઓ પણ નિયમિત રીતે કાઉન્ટર-ઓપરેશનના અહેવાલો જાહેર કરે છે.
ઉદાહરણ તરીકે, સપ્ટેમ્બરમાં પાકિસ્તાની સત્તાવાળાઓએ કાલાત જિલ્લામાં ગુપ્ત માહિતીના આધારે કરાયેલા ઓપરેશનમાં 12 સશસ્ત્ર લોકો માર્યા ગયાનો દાવો કર્યો હતો. પાકિસ્તાની સત્તાવાર વર્ણનમાં તેમને આતંકવાદી ગણાવવામાં આવ્યા હતા.
29 સપ્ટેમ્બરે પણ પાકિસ્તાની સુરક્ષા સૂત્રોએ ચાગાઈ જિલ્લાના નોક-કુંડી વિસ્તારમાં બે લડાકુઓ માર્યા ગયાનો દાવો કર્યો હતો. આ અહેવાલમાં તેમને એક સશસ્ત્ર સંગઠન સાથે જોડાયેલા હોવાનું જણાવાયું હતું.
આથી સ્પષ્ટ થાય છે કે બલૂચિસ્તાનમાં બંને તરફથી કાર્યવાહી અને જાનહાનિના દાવા સામે આવી રહ્યા છે. દરેક ઘટનાના આંકડાની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ અલગથી કરવી જરૂરી છે.
હુમલાની રીતમાં પણ આવી રહ્યો છે ફેરફાર
બલૂચિસ્તાનમાં સશસ્ત્ર સંગઠનોની કામગીરીમાં પણ વિવિધ પ્રકારની વ્યૂહરચના જોવા મળી રહી છે. કાફલા પર ઘાત, ચેકપોસ્ટ પર હુમલો, માર્ગ અવરોધ, સર્વેલન્સ સિસ્ટમને નુકસાન પહોંચાડવાના દાવા અને વાહનોને નિશાન બનાવવાની ઘટનાઓના અહેવાલો સામે આવ્યા છે.
BLAના નિવેદનોમાં તેની Fateh Squad અને Special Tactical Operations Squad (STOS) જેવી યુનિટોના નામ પણ સામે આવ્યા છે. સપ્ટેમ્બરની શરૂઆતમાં સુરાબના હજીકા વિસ્તારમાં BLAએ STOS દ્વારા સૈન્ય કાફલા સામે રિમોટથી વિસ્ફોટ કરાયેલા વાહનનો ઉપયોગ કર્યાનો દાવો કર્યો હતો અને સાત સૈનિકોના મોતની વાત કરી હતી.
આવી ઘટનાઓ દર્શાવે છે કે સંઘર્ષમાં માત્ર પરંપરાગત ગોળીબાર જ નહીં, પરંતુ કાફલા અને સુરક્ષા વ્યવસ્થાને ધ્યાનમાં રાખીને અલગ-અલગ પ્રકારની હુમલાની રીતોનો ઉપયોગ થતો હોવાના દાવા સામે આવી રહ્યા છે.
CPEC માટે સુરક્ષા પડકાર કેમ વધે છે?
બલૂચિસ્તાનમાં વધતી હિંસાનો એક મોટો મુદ્દો CPEC અને ચીન સાથે જોડાયેલી યોજનાઓની સુરક્ષા છે.
પાકિસ્તાનમાં ચીનના નાગરિકો અને ચીની કંપનીઓ સાથે જોડાયેલી કેટલીક ઘટનાઓ અગાઉ પણ બની ચૂકી છે. બલૂચ સશસ્ત્ર સંગઠનો ચીનને પાકિસ્તાનના કુદરતી સંસાધનોના ઉપયોગ અને બલૂચિસ્તાનમાં તેના આર્થિક પ્રભાવ સાથે જોડીને ટીકા કરે છે.
બીજી તરફ પાકિસ્તાન સરકાર CPECને દેશના આર્થિક વિકાસ માટે મહત્વપૂર્ણ પ્રોજેક્ટ તરીકે રજૂ કરે છે. તેથી સુરક્ષા દળો માટે CPEC માર્ગો, બંદરો અને પ્રોજેક્ટ સાથે જોડાયેલી પરિવહન વ્યવસ્થાની સુરક્ષા મહત્વપૂર્ણ બની રહે છે.
આ સંજોગોમાં ગ્વાદર જેવા વિસ્તારમાં કોઈપણ સશસ્ત્ર હુમલો માત્ર સ્થાનિક સુરક્ષા ઘટના તરીકે જોવામાં આવતો નથી, પરંતુ તેના વ્યાપક આર્થિક અને પ્રાદેશિક પ્રભાવ અંગે પણ ચર્ચા થાય છે.
વીડિયો સામે આવે ત્યારે સાવચેતી કેમ જરૂરી?
સશસ્ત્ર સંગઠનો દ્વારા જાહેર કરવામાં આવતા વીડિયો ઘણી વખત તેમના પોતાના મીડિયા નેટવર્ક મારફતે બહાર આવે છે. આવા વીડિયોમાં પસંદગીના દૃશ્યો, સંપાદન અને સંગઠન દ્વારા આપવામાં આવેલી માહિતી સામેલ હોઈ શકે છે.
તેથી માત્ર વીડિયો જોઈને હુમલાની ચોક્કસ તારીખ, સ્થળ, મૃત્યુઆંક અથવા નુકસાનની સંપૂર્ણ પુષ્ટિ કરવી મુશ્કેલ હોય છે.
BLA દ્વારા જાહેર કરાયેલા નવા વીડિયાના સંદર્ભમાં પણ આ જ સાવચેતી જરૂરી છે. વીડિયો ક્યારે રેકોર્ડ થયો, તેમાં દેખાતા વાહનો અને સ્થળ કયા છે તથા ખરેખર કેટલું નુકસાન થયું તે અંગે સ્વતંત્ર સ્રોતો પાસેથી પુષ્ટિ જરૂરી છે.
બલૂચિસ્તાનમાં સુરક્ષા સ્થિતિ કેમ મહત્વપૂર્ણ છે?
બલૂચિસ્તાન વિસ્તાર પાકિસ્તાનના ભૂગોળનો મોટો હિસ્સો ધરાવે છે અને અહીં કુદરતી સંસાધનો ઉપરાંત લાંબો દરિયાકિનારો તથા વ્યૂહાત્મક સરહદી વિસ્તારો આવેલા છે.
એક તરફ ગ્વાદર પોર્ટ અને CPEC જેવા મોટા પ્રોજેક્ટ છે, તો બીજી તરફ ઈરાન અને અફઘાનિસ્તાનની નજીકના સરહદી વિસ્તાર પણ છે. આ કારણે અહીંની સુરક્ષા સ્થિતિનો પ્રભાવ પાકિસ્તાનની આંતરિક રાજનીતિ ઉપરાંત વેપાર અને પ્રાદેશિક સુરક્ષા પર પણ પડી શકે છે.
છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયાના અહેવાલો દર્શાવે છે કે બલૂચિસ્તાનમાં સશસ્ત્ર અથડામણો અને કાઉન્ટર-ઓપરેશનનો સિલસિલો ચાલુ છે. BLA પોતાની કામગીરીને મોટાપાયે રજૂ કરી રહ્યું છે, જ્યારે પાકિસ્તાની સુરક્ષા દળો પણ સતત કાર્યવાહીનો દાવો કરી રહ્યા છે.
BLAનો નવો વીડિયો અને ગ્વાદર સાથે જોડાયેલા હુમલાના દાવા બલૂચિસ્તાનમાં ચાલી રહેલા લાંબા સંઘર્ષની વધુ એક કડી તરીકે સામે આવ્યા છે. જોકે, આ ઘટનાના વીડિયો અને જાનહાનિના દાવાઓની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ ન થાય ત્યાં સુધી તેને સંપૂર્ણપણે સ્થાપિત હકીકત તરીકે રજૂ કરવું યોગ્ય નથી.
હાલની સ્થિતિમાં એક વાત સ્પષ્ટ છે કે બલૂચિસ્તાનમાં સુરક્ષા પડકાર યથાવત છે. સૈન્ય કાફલા, ચેકપોસ્ટ, મહત્વના માર્ગો અને વ્યૂહાત્મક પ્રોજેક્ટો આસપાસ સુરક્ષા વ્યવસ્થા પાકિસ્તાન માટે મોટો મુદ્દો બની રહી છે.
ગ્વાદર અને CPECનું મહત્વ જોતાં આ વિસ્તારની કોઈપણ મોટી સુરક્ષા ઘટના પર માત્ર પાકિસ્તાન જ નહીં, પરંતુ ચીન અને સમગ્ર પ્રદેશની પણ નજર રહે છે. આગામી સમયમાં BLA અને પાકિસ્તાની સુરક્ષા દળો તરફથી આવનારા સત્તાવાર નિવેદનો તથા સ્વતંત્ર રિપોર્ટિંગથી જ આ નવા હુમલાના દાવાની વાસ્તવિક સ્થિતિ વધુ સ્પષ્ટ થઈ શકશે.
