બ્લેક કોફી પીવાની શરૂઆત કરી રહ્યા છો? પહેલો કપ પીતા પહેલા આ ૭ વાતો ખાસ જાણી લો
મીઠી અને દૂધવાળી કોફી છોડીને પ્લેન બ્લેક કોફી પીવાની ટેવ પાડવી એ શરૂઆતમાં થોડો મોટો ફેરફાર લાગી શકે છે. પ્રથમ પ્રયાસે તેનો કડવો સ્વાદ કદાચ દરેકને ન ગમે, પરંતુ શું બ્લેક કોફી પીવાની ટેવ પાડવી ખરેખર ફાયદાકારક છે? જવાબ છે: હા! બ્લેક કોફીના સ્વાસ્થ્ય લાભો માત્ર કૅફીનના એનર્જી બૂસ્ટ સુધી મર્યાદિત નથી. તે કેલરી ઘટાડવાથી લઈને લીવર અને મેટાબોલિઝમને મજબૂત બનાવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
જ્યારે તમે દૂધ કે ખાંડ વગરની બ્લેક કોફી પીવાનું શરૂ કરો છો ત્યારે શરીરમાં શું ફેરફારો થાય છે અને શરૂઆત કરનારાઓએ શું ધ્યાનમાં રાખવું જોઈએ, તે અંગે બેંગલોરની એસ્ટર વ્હાઇટફીલ્ડ હોસ્પિટલના ક્લિનિકલ ન્યુટ્રિશન અને ડાયેટિટીક્સ વિભાગના હેડ વીણા વી. એ આપેલા સૂચનો અને સંશોધનોના આધારે વિગતવાર સમજીએ.
૧. બ્લેક કોફી લગભગ કેલરી-મુક્ત હોય છે
બ્લેક કોફીની સૌથી મોટી ખાસિયત એ છે કે તેમાં કેલરીનું પ્રમાણ નહિવત હોય છે – એક કપ બ્લેક કોફીમાંથી માંડ ૨ થી ૪ કેલરી મળે છે.
ન્યુટ્રિશનિસ્ટ વીણા વી. સમજાવે છે કે, જ્યારે કોફીમાં દૂધ, મલાઈ, ખાંડ કે સ્વાદિષ્ટ સિરપ ઉમેરવામાં આવે છે, ત્યારે તેની કેલરીનું પ્રમાણ ખૂબ ઝડપથી વધી જાય છે. જો તમે શરૂઆતથી જ બ્લેક કોફી પસંદ કરો છો, તો ખાંડ કે ફેટની બિનજરૂરી કેલરી લીધા વગર કોફીના તમામ કુદરતી પોષક તત્વો મેળવી શકો છો, જે વજન નિયંત્રણમાં રાખવામાં ખૂબ મદદરૂપ થાય છે.
૨. એન્ટીઓક્સિડન્ટ્સથી ભરપૂર સ્ત્રોત
કોફીના બીજ (Coffee Beans) કુદરતી રીતે જ શક્તિશાળી એન્ટીઓક્સિડન્ટ્સથી સમૃદ્ધ હોય છે. આ એન્ટીઓક્સિડન્ટ્સ શરીરમાં કોષોને નુકસાન પહોંચાડતા ‘ઓક્સિડેટીવ સ્ટ્રેસ’ ને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરે છે.
વીણા વી. જણાવે છે કે, પોષણશાસ્ત્રની દુનિયામાં કોફીને માત્ર કેફીનની તાજગી માટે જ નહીં, પરંતુ તેના આ જ એન્ટીઓક્સિડન્ટ ગુણોને કારણે સ્વાસ્થ્ય માટે ખૂબ જ સકારાત્મક ગણવામાં આવે છે.
૩. લીવરના સ્વાસ્થ્ય માટે અત્યંત ગુણકારી
ઘણા અભ્યાસો દર્શાવે છે કે નિયમિતપણે યોગ્ય માત્રામાં બ્લેક કોફી પીવાથી લીવર સુરક્ષિત રહે છે અને લીવર સંબંધિત ગંભીર બીમારીઓનું જોખમ ઘટે છે.
વર્ષ ૨૦૨૬ માં સીડાર્સ-સિનાઈ (Cedars-Sinai) દ્વારા કરવામાં આવેલો અને ‘ક્લિનિકલ ગેસ્ટ્રોએન્ટેરોલોજી એન્ડ હેપેટોલોજી’ જર્નલમાં પ્રકાશિત થયેલો એક મોટો અભ્યાસ આ વાતની પુષ્ટિ કરે છે. યુકે બાયોબેંકના ૩,૫૫,૦૦૦ થી વધુ સહભાગીઓ પર સતત ૧૩ વર્ષ સુધી ચાલેલા આ સંશોધનમાં જાણવા મળ્યું કે, દિવસમાં પાંચ કે તેથી વધુ કપ કોફી પીનારા લોકોમાં કોફી ન પીનારાઓની સરખામણીએ:
સીરોસીસ (Cirrhosis) નું જોખમ ૩૨% ઓછું જોવા મળ્યું.
લીવર કેન્સરનું જોખમ ૪૭% ઘટેલું જોવા મળ્યું.
લીવર સંબંધિત મૃત્યુનું જોખમ ૪૨% ઓછું હતું.
આ સિવાય લીવર સ્કેનમાં પણ કોફી પીનારા લોકોના લીવરમાં ચરબી (Fat), સોજો અને ડાઘ (Scarring) ઓછા જોવા મળ્યા હતા.
૪. યુરિક એસિડ અને સાંધાના દુખાવામાં (Gout) રાહત
સંશોધનો દર્શાવે છે કે બ્લેક કોફી શરીરમાંથી વધારાના યુરિક એસિડને બહાર કાઢવામાં મદદ કરે છે, જેનાથી ગૌટ (Gout – યુરિક એસિડ વધવાથી થતો સાંધાનો દુખાવો) નો હુમલો થવાની શક્યતા ઘટે છે.
વર્ષ ૨૦૨૫ માં ‘ન્યુટ્રિશન રિસર્ચ એન્ડ પ્રેક્ટિસ’ માં પ્રકાશિત થયેલા એક સંશોધન મુજબ, કોફીનું સેવન હાઇપરયુરિસેમિયા અને ગૌટના જોખમને નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડે છે. કોફી પીનારાઓમાં આ સમસ્યાનું જોખમ ન પીનારાઓ કરતાં લગભગ અડધું થઈ જાય છે. જો કે, તબીબો સ્પષ્ટ કરે છે કે આ કોઈ દવા કે તબીબી સારવારનો વિકલ્પ નથી પરંતુ એક સહાયક આહાર ટેવ છે.
૫. વર્કઆઉટ પહેલા નેચરલ એનર્જી બૂસ્ટર
ઘણા લોકો માને છે કે સવારે કસરત કે વર્કઆઉટ કરતા પહેલા એક કપ બ્લેક કોફી પીવાથી શરીરને ઝટપટ ઊર્જા મળે છે.
આનું મુખ્ય કારણ તેમાં રહેલું કેફીન છે. મધ્યમ માત્રામાં કેફીનનું સેવન કરવાથી મગજની જાગરૂકતા (Alertness) વધે છે અને શારીરિક કામગીરી તથા સ્ટેમિનામાં સુધારો થાય છે. ફિટનેસ પ્રેમીઓ માટે બ્લેક કોફી એક ઉત્તમ ‘પ્રી-વર્કઆઉટ’ ડ્રિંક સાબિત થાય છે.
૬. મેટાબોલિઝમ (ચયાપચય) ને આપે છે વેગ
વજન ઘટાડવાના પ્રયાસોમાં બ્લેક કોફી ઘણીવાર પ્રથમ પસંદગી બને છે, કારણ કે તે શરીરના મેટાબોલિક રેટ (Metabolic Rate) માં સાધારણ વધારો કરે છે.
આનાથી શરીર વધુ કાર્યક્ષમતાથી કેલરી બર્ન કરી શકે છે. જો કે, ન્યુટ્રિશનિસ્ટ વીણા વી. સ્પષ્ટતા કરે છે કે બ્લેક કોફી એ વજન ઉતારવામાં એક નાનો સહાયક પરિબળ છે, તે સંતુલિત આહાર અને નિયમિત કસરતનો વિકલ્પ બની શકે નહીં.
૭. કોફીના વાસ્તવિક સ્વાદની પરખ થાય છે
શરૂઆતમાં નવા પીનારાઓને બ્લેક કોફી કડવી કે અપ્રિય લાગી શકે છે. પરંતુ જેમ જેમ સમય જાય છે, તેમ તેમ લોકોને ખાંડ કે દૂધ વિના કોફી બીન્સના વાસ્તવિક સ્વાદ અને સુગંધની કદર થવા લાગે છે.
સ્વાદમાં સરળતાથી ઢળવા માટે, વીણા વી. સૂચવે છે કે શરૂઆતમાં ‘લાઇટ રોસ્ટ’ કોફી પસંદ કરવી અથવા ફ્રેન્ચ પ્રેસ (French Press), મોકા પોટ (Moka Pot) કે કોલ્ડ બ્રૂ (Cold Brew) જેવી પદ્ધતિઓથી કોફી બનાવવી, જેથી કડવાશ ઓછી લાગે અને સ્વાદ સ્મૂથ બને.
શરૂઆત કરનારાઓ માટે મહત્વની તબીબી સલાહ
બ્લેક કોફી થોડી એસિડિક (Acidic) પ્રકૃતિ ધરાવે છે. તેથી, જે લોકોને એસિડિટી, રિફ્લક્સ કે પેટની સંવેદનશીલતા હોય, તેમણે ખાલી પેટે બ્લેક કોફી પીવાનું ટાળવું જોઈએ. આ સિવાય, દરેક વ્યક્તિની કેફીન સહન કરવાની ક્ષમતા અલગ-અલગ હોય છે. કેટલાક લોકોને તાજગી અનુભવાય છે, તો કેટલાક લોકોને થોડી કોફીથી પણ ધ્રુજારી કે ચિંતા (Jittery/Anxiety) અનુભવાઈ શકે છે.
