કેન્સર સામે AI નું બ્રહ્માસ્ત્ર! નવું ‘BRAIx’ ટૂલ 4 વર્ષ પહેલા જ આપશે સ્તન કેન્સરની ચેતવણી
વિશ્વભરમાં મહિલાઓમાં સ્તન કેન્સર (Breast Cancer) એક ગંભીર સ્વાસ્થ્ય સમસ્યા બની રહી છે. જોકે, વિજ્ઞાને હવે આ દિશામાં એક ક્રાંતિકારી સફળતા મેળવી છે. વૈજ્ઞાનિકોની એક આંતરરાષ્ટ્રીય ટીમે ‘BRAIx’ નામનું એક અત્યાધુનિક આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) ટૂલ વિકસાવ્યું છે. આ ટૂલ માત્ર મેમોગ્રામ ઈમેજીસનું વિશ્લેષણ કરીને એ જણાવી શકે છે કે આગામી ચાર વર્ષમાં કોઈ મહિલાને સ્તન કેન્સર થવાની શક્યતા કેટલી છે. આ ટેકનોલોજી કેન્સરને તેના પ્રારંભિક તબક્કે પકડવા અને અસંખ્ય જીવ બચાવવા માટે આશાનું નવું કિરણ લઈને આવી છે.
BRAIx AI ટૂલ: કેન્સરની આગાહી કરવાની નવી રીત
સામાન્ય રીતે મેમોગ્રામનો ઉપયોગ વર્તમાનમાં કેન્સર છે કે નહીં તે તપાસવા માટે થાય છે. પરંતુ BRAIx ટૂલ તેનાથી એક ડગલું આગળ વધે છે. તે સ્કેન ઈમેજીસમાં રહેલી એવી સૂક્ષ્મ માહિતીને પકડે છે જે માનવીય આંખોથી જોવી અશક્ય છે. ‘The Lancet Digital Health’ જર્નલમાં પ્રકાશિત થયેલા અભ્યાસ મુજબ, આ એઆઈ ટૂલે જે મહિલાઓને સૌથી વધુ જોખમી શ્રેણીમાં મૂકી હતી, તેમાંથી દર ૧૦ માંથી ૧ મહિલાને આગામી ચાર વર્ષમાં કેન્સર હોવાનું નિદાન થયું હતું. ચોંકાવનારી વાત એ છે કે, આ મહિલાઓના અગાઉના સ્ક્રીનિંગ રિપોર્ટ્સ સંપૂર્ણપણે નોર્મલ હતા.
યુનિવર્સિટી ઓફ મેલબોર્નના મુખ્ય લેખક હેલેન એમ. એલ. ફ્રેઝર જણાવે છે કે, આ સ્કોર દ્વારા હવે ‘પર્સનલાઈઝ્ડ સ્ક્રીનિંગ’ શક્ય બનશે. અત્યાર સુધી તમામ મહિલાઓ માટે એક સરખી તપાસ પદ્ધતિ હતી, પરંતુ હવે જે મહિલાઓ વધુ જોખમ ધરાવે છે તેમની વહેલી અને વધુ સચોટ તપાસ કરી શકાશે. આ ટૂલ એવા કિસ્સાઓ પણ શોધી કાઢે છે જે વારસાગત (BRCA1 અથવા BRCA2 મ્યુટેશન) કારણો વગર પણ ઉચ્ચ જોખમ ધરાવે છે.
પરંપરાગત પદ્ધતિઓ વિરુદ્ધ AI: કેમ BRAIx વધુ સચોટ છે?
અત્યાર સુધી સ્તન કેન્સરના જોખમનું અનુમાન લગાવવા માટે આનુવંશિકતા, સ્તન ઘનતા (Breast Density) અને પ્રશ્નાવલીઓનો ઉપયોગ થતો હતો. જોકે, સંશોધકોનું કહેવું છે કે સ્તનની ઘનતા કરતા BRAIx રિસ્ક સ્કોર ઘણો વધુ સચોટ છે. તે ‘ઇન્ટરવલ કેન્સર’ (જે મેમોગ્રામ નેગેટિવ આવ્યા પછી અચાનક ઉભરી આવે છે) ને ઓળખવામાં પણ માહેર છે.
આ એઆઈ ટૂલને લગભગ ૪,૦૦૦,૦૦૦ (૪ લાખ) મહિલાઓના મેમોગ્રામ ડેટા પર તાલીમ આપવામાં આવી છે. તેનું પરીક્ષણ ઓસ્ટ્રેલિયાની ૯૬,૦૦૦ મહિલાઓ અને સ્વીડનની ૪,૫૦૦ મહિલાઓ પર કરવામાં આવ્યું છે. પરિણામો દર્શાવે છે કે કૌટુંબિક ઈતિહાસ કે જન્મના દેશ જેવા પરિબળો કરતા પણ આ AI ટૂલ વધુ સારી આગાહી કરે છે. જે મહિલાઓ ટોચના ૨ ટકા જોખમી સ્કોરમાં હતી, તેમને કેન્સર થવાની સંભાવના ૯.૭ ટકા હતી, જે વારસાગત ખામી ધરાવતી મહિલાઓ કરતા પણ વધારે જોખમ સૂચવે છે.
વૈશ્વિક પડકાર અને કેન્સરથી બચવાના ઉપાયો
સ્તન કેન્સરના કેસોમાં ચિંતાજનક વધારો થઈ રહ્યો છે. ‘The Lancet Oncology’ ના અહેવાલ મુજબ, ૨૦૫૦ સુધીમાં વિશ્વમાં સ્તન કેન્સરના નવા કેસો ૩૫ લાખને વટાવી શકે છે, જે ૨૦૨૩ ના ૨૩ લાખ કરતા ૩૩% વધુ છે. વાર્ષિક મૃત્યુઆંક પણ ૭.૬ લાખથી વધીને ૧૪ લાખ સુધી પહોંચવાની આશંકા છે.
આ ભયાનક આંકડાઓ વચ્ચે, નિષ્ણાતો કેટલીક જીવનશૈલીમાં ફેરફાર સૂચવે છે જે ૨૫% જેટલા જોખમને ઘટાડી શકે છે:
-
વજન નિયંત્રણ: સ્વસ્થ વજન જાળવી રાખવું સૌથી અનિવાર્ય છે.
-
શારીરિક પ્રવૃત્તિ: નિયમિત કસરત અને સક્રિય જીવનશૈલી કેન્સર સામે રક્ષણ આપે છે.
-
ખોરાક: લાલ માંસ (Red Meat) નું સેવન ઘટાડવું અને પૌષ્ટિક આહાર લેવો.
-
વ્યસન મુક્તિ: ધૂમ્રપાન અને દારૂથી દૂર રહેવું.
BRAIx જેવી ટેકનોલોજી અને જાગૃત જીવનશૈલીના સમન્વયથી આપણે સ્તન કેન્સર સામેની જંગ જીતી શકીએ છીએ. પ્રારંભિક નિદાન એ જ શ્રેષ્ઠ સારવાર છે, અને આ એઆઈ ટૂલ તે દિશામાં એક મોટું પરિવર્તન લાવશે.
