મિશન આત્મનિર્ભરતા ઈન પલ્સીસ: ૫૦૦ કરોડનું બજેટ છતાં એકપણ પ્રોજેક્ટ મંજૂર કેમ ન થયો? જાણો સંપૂર્ણ વિગતો
દેશને કઠોળના ઉત્પાદનમાં આત્મનિર્ભર બનાવવાના હેતુથી શરૂ કરવામાં આવેલા ‘મિશન ફોર આત્મનિર્ભરતા ઈન પલ્સીસ’ (Mission for Aatmanirbharta in Pulses – 2025-26 થી 2030-31) ને લઈને એક મહત્વના સમાચાર સામે આવ્યા છે. છ વર્ષની આ મહત્વકાંક્ષી યોજનાનું પ્રથમ વર્ષ (૨૦૨૫-૨૬) તો પૂરું પણ થઈ ગયું છે, છતાં પણ સંશોધન (Research) માટે ફાળવવામાં આવેલા રૂ. ૫૦૦ કરોડના બજેટમાંથી હજુ સુધી એકપણ સંશોધન પ્રોજેક્ટને સત્તાવાર મંજૂરી આપવામાં આવી નથી.
આ ગંભીર વિલંબને ધ્યાનમાં રાખીને કેબિનેટ સચિવાલય (Cabinet Secretariat) દ્વારા કૃષિ મંત્રાલય સામે નારાજગી વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ કૃષિ મંત્રાલયે રવિવારે સ્પષ્ટતા આપતા ખાતરી આપી છે કે આ મંજૂરી પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવવામાં આવી રહી છે અને નક્કી કરાયેલી સમયસીમા પહેલાં તમામ કામગીરી પૂર્ણ કરી દેવામાં આવશે.
કેબિનેટ સચિવાલય દ્વારા મંજૂરી પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવા અલ્ટિમેટમ
કેબિનેટ સચિવાલયે આ મામલે આકરું વલણ અપનાવતાં કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ મંત્રાલયને ૧૫ નવેમ્બર સુધીમાં તમામ સંશોધન પ્રોજેક્ટ્સની મંજૂરી પ્રક્રિયા પૂરી કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો.
આ અંગે મંત્રાલયે સ્પષ્ટતા કરતા જણાવ્યું છે કે તેઓ પ્રક્રિયાને ખૂબ જ ઝડપથી આગળ ધપાવી રહ્યા છે. સમિતિ દ્વારા ભલામણ કરાયેલા તમામ યોગ્ય પ્રોજેક્ટ્સને ૧૫ નવેમ્બરની સમયસીમા પહેલાં, એટલે કે ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ ના અંત સુધીમાં જ મંજૂરી આપી દેવામાં આવે તેવી સંભાવના છે.
‘સેવા તીર્થ’ ખાતે યોજાયેલી ઉચ્ચ સ્તરીય સમીક્ષા બેઠક
આ મુદ્દો ૫ ઓક્ટોબરના રોજ યોજાયેલી એક ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠક દરમિયાન પ્રકાશમાં આવ્યો હતો. કેબિનેટ સચિવ ડૉ. ટી. વી. સોમનાથન ની અધ્યક્ષતામાં યોજાયેલી આ બેઠકમાં તેલીબિયાં, કઠોળ અને કપાસ ક્ષેત્રે કૃષિ સંશોધનના પુનર્ગઠન (Reorientation) અંગે વિગતવાર સમીક્ષા કરવામાં આવી હતી.
‘સેવા તીર્થ’ ખાતે યોજાયેલી આ અગત્યની બેઠકમાં દેશના અનેક ઉચ્ચ અધિકારીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. જેમાં કૃષિ સચિવ અતીશ ચંદ્રા, પર્યાવરણ સચિવ નરેન્દ્ર ભૂષણ તેમજ ‘કૃષિ સંશોધન અને શિક્ષણ વિભાગ’ (DARE) ના સચિવ માંગી લાલ જાટ ખાસ હાજર રહ્યા હતા.
રૂ. ૫૦૦ કરોડની ફાળવણી છતાં કેમ થયો વિલંબ?
બેઠક દરમિયાન કેબિનેટ સચિવાલયના અધિકારીઓએ ધ્યાન દોર્યું હતું કે રાષ્ટ્રીય કઠોળ મિશન (National Pulses Mission) ના સંશોધન ઘટક હેઠળ રજૂ કરવામાં આવેલા પ્રોજેક્ટ પ્રપોઝલ્સને કૃષિ મંત્રાલયના કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ વિભાગ દ્વારા હજુ સુધી લીલી ઝંડી આપવામાં આવી નથી.
દેશમાં કઠોળનું ઉત્પાદન વધારવા, નવી અને ઉત્તમ ગુણવત્તાવાળી વાવણીની જાતો વિકસાવવા અને ખેડૂતોને કીટકો સામે રક્ષણ આપતા બિયારણો પૂરા પાડવા માટે આ સંશોધન ક્ષેત્ર અત્યંત મહત્વનું છે. આ હેતુ માટે જ સરકાર દ્વારા રૂ. ૫૦૦ કરોડનું વિશાળ બજેટ ફાળવવામાં આવ્યું હતું. પરંતુ વAdministrative મંજૂરીઓમાં થયેલા વિલંબના કારણે આ કામગીરી અટકી પડી હતી.
શા માટે જરૂરી છે આત્મનિર્ભરતા મિશન?
ભારતમાં કઠોળ પ્રોટીનનો મુખ્ય સ્ત્રોત હોવા છતાં, દેશને હજુ પણ પોતાની સ્થાનિક વપરાશની જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે વિદેશોથી કઠોળની આયાત (Import) કરવી પડે છે. આ પર નિર્ભરતા ઘટાડવા અને સ્થાનિક સ્તરે ઉત્પાદન ક્ષમતા બમણી કરવાના વિઝન સાથે ‘મિશન ફોર આત્મનિર્ભરતા ઈન પલ્સીસ’ શરૂ કરવામાં આવ્યું છે.
જો સંશોધન પ્રોજેક્ટ્સ સમયસર મંજૂર કરવામાં આવે, તો જ આપણા કૃષિ વૈજ્ઞાનિકો હવામાન પરિવર્તન સામે ટકી શકે તેવી અને ઓછી જમીનમાં વધુ ઉત્પાદન આપતી કઠોળની નવી જાતો વિકસાવી શકશે.
