અમેરિકા-કેનેડા ટ્રેડ ડીલ રદ: “અમેરિકાએ માગ્યું વધારે, આપ્યું ઓછું” – પીએમ માર્ક કાર્નીનો આકરો પ્રહાર
ઉત્તર અમેરિકાના બે સૌથી મોટા આર્થિક ભાગીદારો, અમેરિકા અને કેનેડા વચ્ચે વેપાર કરારને લઈને ચાલી રહેલી વાટાઘાટો અંતિમ તબક્કામાં ખોરવાઈ ગઈ છે. કટોકટીપૂર્ણ વાટાઘાટો નિષ્ફળ ગયા બાદ કેનેડાના વડાપ્રધાન માર્ક કાર્નીએ અમેરિકાના વલણ સામે ભારે અસંતોષ વ્યક્ત કર્યો છે. પીએમ કાર્નીએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું કે અમેરિકાએ આ સોદામાં માંગણીઓ ખૂબ વધારે રાખી હતી, જ્યારે બદલામાં કેનેડાને આપવાની વાત આવી ત્યારે તેનો હાથ ખૂબ જ સંકોચાયેલો હતો.
આ નિષ્ફળ વાટાઘાટો બાદ અમેરિકાએ કેનેડિયન ચીજવસ્તુઓ પર 50% સુધીનો જંગી ટેરિફ લાદવાની જાહેરાત કરી દીધી છે, જેના જવાબમાં કેનેડાએ પણ વળતા પગલાં ભરવાની તૈયારી કરી લીધી છે. પરિણામે, દાયકાઓ જૂના આ બે સહયોગી દેશો વચ્ચેના રાજદ્વારી અને આર્થિક સંબંધોમાં અભૂતપૂર્વ ખટાશ આવી ગઈ છે.
કડવાશથી ભરેલો વાટાઘાટોનો અંત: શું બન્યું હતું?
પીએમ માર્ક કાર્નીના જણાવ્યા અનુસાર, વેપાર કરાર અંગેની શરૂઆતની વાટાઘાટો ખૂબ જ આશાસ્પદ અને સકારાત્મક રહી હતી. બંને દેશો વચ્ચે વેપારને સરળ બનાવવા માટે સંમતિ બની રહી હતી. પરંતુ આખરી તબક્કામાં અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા એવી આકરી અને અવાસ્તવિક શરતો મૂકવામાં આવી, જે કેનેડા માટે સ્વીકારવી અશક્ય હતી.
કેનેડાના વડાપ્રધાને અમેરિકા પર આકરા પ્રહારો કરતા કહ્યું કે, વોશિંગ્ટન હવે દ્વિપક્ષીય આર્થિક સંબંધોને એક હથિયાર તરીકે વાપરી રહ્યું છે. તેમણે ઉમેર્યું કે, “આ પગલાંને કારણે અમેરિકા સાથેની આપણી આર્થિક ભાગીદારીમાં વિશ્વાસ ડગમગી ગયો છે. હવે એવું લાગે છે કે અમેરિકાની કમિcommitment (વચનબદ્ધતા) પેન્સિલથી લખાયેલી છે, જેને તે જ્યારે ઈચ્છે ત્યારે ભૂંસી નાખે છે.”
“અમારા પર હુમલો થયો છે” – કેનેડિયન પીએમનું કડક વલણ
અમેરિકા દ્વારા લાદવામાં આવેલા નવા ટેરિફ અંગે કેનેડિયન વડાપ્રધાને અત્યંત આકરું વલણ અપનાવ્યું છે. પીએમ કાર્નીએ આ ટેરિફને કેનેડાની આર્થિક સાર્વભૌમત્વ પરનો હુમલો ગણાવ્યો હતો. તેમણે કહ્યું, “જ્યારે તમારા પર આર્થિક રીતે હુમલો થાય છે, ત્યારે તમે એક પ્રકારે યુદ્ધની સ્થિતિમાં હોવ છો. પરંતુ કેનેડા નબળું નથી. અમારી પાસે આનો સજ્જડ જવાબ આપવા માટે પૂરતા સંસાધનો, આર્થિક મજબૂતી અને સચોટ યોજના છે.”
અગાઉના સમયમાં કેનેડા પોતાના તરફથી અમેરિકી સ્ટીલ, એલ્યુમિનિયમ અને ઓટોમોબાઈલ પર લાદેલા જવાબી ટેરિફ દૂર કરવા તૈયાર હતું. બદલામાં કેનેડાની માગ માત્ર એટલી જ હતી કે અમેરિકા પોતાના ટેરિફમાં મોટો કાપ મૂકે અને કેનેડાના પ્રાંતોમાંથી આવતી શરાબ (Liquor)ના વેચાણ પર મૂકેલો પ્રતિબંધ હટાવે. પરંતુ અમેરિકાએ આ સોદામાં એવી માંગણીઓ ઉમેરી દીધી જે કેનેડાના હિતોની વિરુદ્ધ હતી.
ટ્રેડ ડીલ તૂટવાના મુખ્ય કારણો
અમેરિકાએ વાટાઘાટોના અંતિમ કલાકોમાં કેટલીક નવી શરતો ઉમેરી હતી, જેને કારણે વાતચીત સંપૂર્ણપણે ખોરવાઈ ગઈ. મુખ્ય વિવાદિત મુદ્દાઓ નીચે મુજબ છે:
ઓટો સેક્ટર પર રાહતમાં કાપ: કેનેડામાં બનતી કારો પર મળતી ટેરિફ રાહતોને અમેરિકાએ ઘટાડી દીધી.
ત્રીજા દેશો સાથે વેપાર પર આંકુશ: અમેરિકા ઈચ્છતું હતું કે કેનેડા અન્ય દેશો સાથે સ્વતંત્ર રીતે વેપાર કરાર ન કરે અથવા તેના પર અમેરિકાની મંજૂરી લે.
સાંસ્કૃતિક અને ભાષાકીય સંરક્ષણની નાબૂદી: કેનેડાની પોતાની ભાષા, સંસ્કૃતિ અને સાર્વભૌમત્વ સાથે જોડાયેલા કાનૂની સંરક્ષણોને નબળા પાડવાની શરત મૂકવામાં આવી, જે કેનેડા માટે અસ્વીકાર્ય હતી.
શુક્રવારે વોશિંગ્ટનમાં વાટાઘાટો તૂટ્યા બાદ બંને દેશોએ એકબીજા પર દોષારોપણ કરવાનું શરૂ કર્યું હતું. ત્યારબાદ તરત જ અમેરિકાએ 20 અબજ ડૉલરના કેનેડિયન સામાન પર 50% ટેરિફ લાદી દીધો. તેના વળતા જવાબમાં કેનેડાએ પણ અમેરિકાથી આવતા સ્ટીલ, ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને અન્ય સામાન પર ડૉલર-ફોર-ડૉલર (સમકક્ષ) ટેરિફ લાદવાની જાહેરાત કરી દીધી છે.
શું ભવિષ્યમાં કોઈ ઉકેલ શક્ય છે?
અમેરિકાના વેપાર પ્રતિનિધિ (USTR) જેમીસન ગ્રીરે આ નિર્ણયનો બચાવ કરતા કહ્યું કે આ કરડા પગલાંનો મુખ્ય હેતુ અમેરિકી શ્રમિકો અને દેશની સપ્લાય ચેઈનને સુરક્ષિત કરવાનો છે. હાલના તબક્કે બંને દેશો વચ્ચે આગળ કોઈ વાટાઘાટો થાય તેવી શક્યતાઓ નહિવત દેખાઈ રહી છે.
પીએમ કાર્નીએ સ્વીકાર્યું કે આ વાટાઘાટોનું તૂટવું એ બંને દેશો માટે સારા સમાચાર નથી. પરંતુ આ ઘટનાએ કેનેડાને અમેરિકા પરની પોતાની આર્થિક નિર્ભરતા પુનઃવિચારવાની તક આપી છે.
ઉલ્લેખનીય છે કે ગયા વર્ષે બંને દેશો વચ્ચે 880 અબજ ડૉલરનો જંગી વેપાર થયો હતો. તેથી આ વિવાદની માત્ર આર્થિક જ નહીં, પરંતુ મોટી રાજકીય અસરો પણ જોવા મળશે. આ સિવાય, ત્રિપક્ષીય USMCA (અમેરિકા-મેક્સિકો-કેનેડા) ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટના ભવિષ્ય પર પણ તલવાર લટકી રહી છે, કારણ કે ટ્રમ્પ પ્રશાસન હાલના સ્વરૂપમાં આ કરારને આગળ વધારવાનો ઇનકાર કરી ચૂક્યું છે.
