સરકાર, સંગઠન અને સમાજ મળીને બાળલગ્ન અટકાવી શકે : રાજકોટમાં યોજાયેલા બાળલગ્ન મુક્ત ભારત પરિસંવાદમાં ચર્ચા
ભારત સરકાર દ્વારા ૨૭ નવેમ્બર, ૨૦૨૪થી શરૂ કરાયેલા ‘બાળલગ્ન મુક્ત ભારત’ અભિયાનને વધુ વેગ આપવા માટે હાલમાં દેશભરમાં ૧૦૦ દિવસનું વિશેષ અભિયાન (૨૭ નવેમ્બર ૨૦૨૫ થી ૦૮ માર્ચ ૨૦૨૬) ચાલી રહ્યું છે. આ અંતર્ગત રાજકોટમાં જિલ્લા નશામુક્ત અભિયાન સમિતિ અને સામાજિક ન્યાય વિભાગ દ્વારા મહત્વનો પરિસંવાદ યોજાયો હતો.
કાયદાકીય પાસાઓ અને નિષ્ણાતોનું માર્ગદર્શન
સેમિનારમાં ઉપસ્થિત અધિકારીઓએ બાળલગ્નને માત્ર સામાજિક અનિષ્ટ નહીં, પણ ગંભીર કાયદાકીય ગુનો ગણાવ્યો હતો:
-
બાળલગ્ન પ્રતિબંધક અધિનિયમ: જિલ્લા બાળલગ્ન પ્રતિબંધક અધિકારી પ્રાર્થનાબેન સેરસીયાએ કાયદાકીય કલમો અને સજાની જોગવાઈઓ વિશે માહિતી આપી. તેમણે લોકોને અપીલ કરી કે જો ક્યાંય પણ બાળલગ્ન થતા જણાય, તો તુરંત કચેરીને જાણ કરવી.
-
નૈતિક જવાબદારી: જોઇન્ટ કમિશનર શ્રી ક્રિપાલસિંહ ગોહિલે જણાવ્યું કે સમાજના દરેક નાગરિકે પોતાની નૈતિક ફરજ સમજીને આ પ્રથાને અટકાવવી જોઈએ.
શિક્ષણ અને સુરક્ષાનો ત્રિ-સ્તરીય અભિગમ
જિલ્લા બાળ સુરક્ષા અધિકારી ડો. અલ્પેશગીરી ગોસ્વામીએ બાળલગ્ન અટકાવવા માટે ત્રણ તબક્કાની વ્યૂહરચના સમજાવી:
૧. અટકાયતી (Prevention): જનજાગૃતિ દ્વારા લગ્નને થતા અટકાવવા.
૨. સુરક્ષા (Protection): પીડિત બાળકીઓને કાયદાકીય અને સામાજિક સુરક્ષા પૂરી પાડવી.
૩. કાર્યવાહી (Prosecution): કાયદાનું ઉલ્લંઘન કરનારાઓ સામે કડક પગલાં લેવા. તેમણે ઉમેર્યું કે સ્ત્રી સાક્ષરતા એ બાળલગ્ન રોકવાનું સૌથી શક્તિશાળી શસ્ત્ર છે. જો દિકરીઓ ભણશે, તો તેઓ પોતાની સુરક્ષા માટે સક્ષમ બનશે.
સામૂહિક શપથ અને સહભાગીદારી
આ કાર્યક્રમમાં માત્ર અધિકારીઓ જ નહીં, પણ સમાજના તેવા વર્ગોને પણ બોલાવાયા હતા જેઓ સીધી રીતે લગ્ન પ્રસંગો સાથે જોડાયેલા છે, જેમ કે:
-
લગ્ન હોલ અને વાડીના સંચાલકો.
-
બેન્ડ-વાજા અને ડીજે ગ્રુપ્સ.
-
કેટરર્સ અને બ્યુટી પાર્લરના સંચાલકો.
કાર્યક્રમના અંતે ઉપસ્થિત તમામ લોકોએ રાજકોટ જિલ્લાને બાળલગ્નથી મુક્ત રાખવા માટેના શપથ ગ્રહણ કર્યા હતા. ‘અભયમ્’ અને બાળ સુરક્ષાની વિવિધ યોજનાઓ વિશે પણ વિસ્તૃત ચર્ચા કરવામાં આવી હતી.
