ચીનની ખુલ્લી ધમકી: યુરોપિયન યુનિયન સામે ટ્રેડ તપાસ શરૂ કરશે બેઇજિંગ, વૈશ્વિક બજારમાં મોટા આર્થિક યુદ્ધના એંધાણ
વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં અત્યારે ભારે હલચલ મચી ગઈ છે. અમેરિકા સાથે લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા વ્યાપારિક તણાવ વચ્ચે હવે ચીને યુરોપિયન યુનિયન (EU) ને પણ ખુલ્લી ધમકી આપી દીધી છે. ચીને સંકેત આપ્યા છે કે જો યુરોપિયન યુનિયન તેના સભ્ય દેશોમાં ચીનની સબસિડીવાળી પ્રોડક્ટ્સની આયાત પર પ્રતિબંધ કે મર્યાદા લાદવાના પ્રસ્તાવ સાથે આગળ વધશે, તો બેઇજિંગ પણ શાંત બેસશે નહીં. ચીન યુરોપિયન યુનિયન વિરુદ્ધ એન્ટી-ડિસ્ક્રિમિનેશન (ભેદભાવ વિરોધી) અને સપ્લાય-ચેઈન સિક્યોરિટી (પુરવઠા સાંકળ સુરક્ષા) ને લગતી કડક વ્યાપારિક તપાસ શરૂ કરી શકે છે.
ચીનની સરકારી બ્રોડકાસ્ટર (સરકારી ન્યૂઝ ચેનલ) ના સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટ પર શુક્રવારે આ અંગેની સત્તાવાર ચેતવણી જાહેર કરવામાં આવી છે. આ ધમકી બાદ ૨૭ સભ્યો ધરાવતા યુરોપિયન યુનિયન અને વિશ્વના સૌથી મોટા મેન્યુફેક્ચરિંગ હબ ગણાતા ચીન વચ્ચે વ્યાપારિક યુદ્ધ (Trade War) ફાટી નીકળવાની પૂરેપૂરી આશંકા સેવાઈ રહી છે, જેની સીધી અસર વૈશ્વિક બજાર પર પડી શકે છે.
વિવાદનું અસલી કારણ: ભારે સબસિડી અને ઈમ્પોર્ટ પર અંકુશ
આ સમગ્ર વિવાદની શરૂઆત ત્યારે થઈ જ્યારે યુરોપિયન યુનિયને ચીન તરફથી આવતા સસ્તા માલસામાન સામે વાંધો ઉઠાવ્યો. યુરોપના દેશોનો આરોપ છે કે ચીન સરકાર પોતાના સ્થાનિક ઉદ્યોગોને, ખાસ કરીને ઈલેક્ટ્રિક વ્હીકલ્સ (EV), સોલાર પેનલ્સ અને ગ્રીન ટેકનોલોજી સેક્ટરને ભારે માત્રામાં નાણાકીય સબસિડી આપે છે. સરકાર તરફથી મળતી આ આર્થિક મદદના કારણે ચીનની કંપનીઓ ખૂબ જ ઓછી કિંમતે પ્રોડક્ટ્સ બનાવી લે છે અને તેને વૈશ્વિક બજારમાં ઠાલવે છે.
જ્યારે આ સસ્તી પ્રોડક્ટ્સ યુરોપના બજારોમાં પહોંચે છે, ત્યારે યુરોપની સ્થાનિક કંપનીઓ કિંમતની બાબતમાં તેમની સામે ટકી શકતી નથી. આનાથી યુરોપિયન ઉદ્યોગોને મોટું નુકસાન થઈ રહ્યું છે અને સ્થાનિક સ્તરે બેરોજગારી વધવાનું જોખમ ઊભું થયું છે. આ પરિસ્થિતિને કાબૂમાં લેવા માટે યુરોપિયન યુનિયને એક ખાસ પ્રસ્તાવ રજૂ કર્યો છે, જે અંતર્ગત ભારે સબસિડી મેળવીને વિદેશથી આવતી આવી પ્રોડક્ટ્સની આયાત પર કડક નિયંત્રણો અથવા ઊંચી ડ્યુટી (ટેક્સ) લાદવાની તૈયારી કરવામાં આવી રહી છે. યુરોપના આ કદમથી ચીન ગુસ્સે ભરાયું છે.
ચીનનું આક્રમક વલણ: ‘ઓવરકેપેસિટી ઈન્સ્ટ્રુમેન્ટ’ પર વળતો પ્રહાર
ચીનના સરકારી મીડિયાના અહેવાલો અનુસાર, બેઇજિંગ યુરોપિયન યુનિયનના આ પગલાને ‘ભેદભાવપૂર્ણ’ અને વ્યાપારિક નિયમોની વિરુદ્ધ ગણાવી રહ્યું છે. ચીની સત્તાવાળાઓએ જણાવ્યું છે કે તેઓ યુરોપિયન યુનિયનના ‘ઓવરકેપેસિટી ઈન્સ્ટ્રુમેન્ટ’ (Overcapacity Instrument – ઉત્પાદનની અતિશય ક્ષમતા પર અંકુશ લાવવાનું હથિયાર) ની સામે પોતાની રીતે તપાસ શરૂ કરશે.
ચીનનું કહેવું છે કે યુરોપ તેની નબળાઈઓ છુપાવવા માટે ચીન પર ઓવરપ્રોડક્શન (જરૂર કરતાં વધુ ઉત્પાદન) નો ખોટો આરોપ લગાવી રહ્યું છે. જો યુરોપિયન યુનિયન ચીની પ્રોડક્ટ્સ પર પ્રતિબંધ મુકશે, તો ચીન પણ યુરોપિયન કંપનીઓની સપ્લાય-ચેઈન સુરક્ષાને લઈને તપાસ શરૂ કરશે. આનો અર્થ એ થયો કે યુરોપને ચીન તરફથી મળતા કાચા માલ (Raw Materials) અથવા મહત્વના પાર્ટ્સના સપ્લાય પર ચીન કાપ મૂકી શકે છે. જો આવું થાય તો યુરોપના ઘણા મોટા ઉદ્યોગો ઠપ્પ થઈ શકે છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર અને ગ્લોબલ ઇકોનોમી પર શું અસર થશે?
ચીન અને યુરોપ વચ્ચેનો આ આર્થિક તણાવ માત્ર આ બે પક્ષો પૂરતો મર્યાદિત નહીં રહે. આજના વૈશ્વિકીકરણના યુગમાં તમામ દેશોની અર્થવ્યવસ્થા એકબીજા સાથે જોડાયેલી છે. જો વિશ્વના બે સૌથી મોટા આર્થિક બ્લોક પરસ્પર વ્યાપારિક પ્રતિબંધો લાદશે, તો તેની વૈશ્વિક અસરો નીચે મુજબ થઈ શકે છે:
મોંઘવારીમાં વધારો: ચીનથી આવતી સસ્તી ટેકનોલોજી અને પ્રોડક્ટ્સ બંધ થવાના કારણે ગ્રીન એનર્જી અને ઈલેક્ટ્રિક વાહનો મોંઘા થઈ શકે છે.
સપ્લાય ચેઈનમાં અવરોધ: ચીન જો કાચા માલના સપ્લાય પર રોક લગાવે, તો વૈશ્વિક સ્તરે ઉત્પાદન પ્રક્રિયા ધીમી પડી જશે, જેની અસર સ્માર્ટફોનથી લઈને ઓટોમોબાઈલ સેક્ટર સુધી જોવા મળશે.
આર્થિક મંદીનો ભય: કોરોના મહામારી અને રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ બાદ વિશ્વની અર્થવ્યવસ્થા માંડ પાટે ચડી રહી છે, તેવા સમયે આ નવું ટ્રેડ વોર વૈશ્વિક બજારને ફરી મંદી તરફ ધકેલી શકે છે.
આગળનો રસ્તો: વાતચીત કે સંઘર્ષ?
અત્યારે તો ચીને માત્ર તપાસ શરૂ કરવાની ધમકી આપીને યુરોપિયન યુનિયન પર દબાણ બનાવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બાબતોના નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ચીન આ ધમકી દ્વારા યુરોપને બેકફૂટ પર લાવવા માંગે છે જેથી યુરોપિયન યુનિયન આયાત પર પ્રતિબંધ મુકવાના પોતાના પ્રસ્તાવ પર પુનર્વિચાર કરે.
જો કે, યુરોપિયન યુનિયન પણ પોતાના સ્થાનિક બજારોને બચાવવા માટે મક્કમ દેખાઈ રહ્યું છે. આગામી દિવસોમાં જો બંને પક્ષો ટેબલ પર બેસીને કોઈ વચગાળાનો રસ્તો કે સમજૂતી નહીં શોધે, તો આ વિવાદ વર્લ્ડ ટ્રેડ ઓર્ગેનાઈઝેશન (WTO) સુધી પહોંચી શકે છે અથવા તો વાસ્તવિક વ્યાપાર યુદ્ધમાં ફેરવાઈ શકે છે. વિશ્વભરના રોકાણકારો અને ઉદ્યોગપતિઓ અત્યારે આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ પર ખૂબ જ ઝીણવટભરી નજર રાખી રહ્યા છે.
