લોન લેવી છે? તો પહેલા ચેક કરો તમારો સિબિલ સ્કોર; આ રહી સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ રીત
આજના આર્થિક યુગમાં જ્યારે પણ આપણે કોઈ મોટું સપનું પૂરું કરવા માંગતા હોઈએ, જેમ કે પોતાનું ઘર ખરીદવું, નવી કાર લેવી અથવા બિઝનેસ શરૂ કરવો, ત્યારે સૌથી પહેલા જે વસ્તુની જરૂર પડે છે તે છે ‘લોન’. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે બેંક તમને લોન આપશે કે નહીં અને આપશે તો કેટલા વ્યાજ દરે આપશે, તેનો પૂરો આધાર એક ખાસ નંબર પર ટકેલો હોય છે? આ નંબરને આપણે સિબિલ સ્કોર (CIBIL Score) અથવા ક્રેડિટ સ્કોર તરીકે ઓળખીએ છીએ. ઘણા લોકો આ શબ્દ સાંભળતા હોય છે પણ તેની ગંભીરતા ત્યારે જ સમજાય છે જ્યારે બેંક લોન રિજેક્ટ કરે છે.
સિબિલ સ્કોર એટલે શું? (What is CIBIL Score?)
સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, સિબિલ સ્કોર એ તમારી નાણાકીય શિસ્તનો રિપોર્ટ કાર્ડ છે. તે 300 થી 900 ની વચ્ચેનો ત્રણ આંકડાનો એક નંબર છે, જે દર્શાવે છે કે તમે ભૂતકાળમાં લીધેલી લોન કે ક્રેડિટ કાર્ડના બિલની ચુકવણી કેવી રીતે કરી છે. ભારતની ‘ટ્રાન્સયુનિયન સિબિલ લિમિટેડ’ નામની સંસ્થા બેંકો અને નાણાકીય સંસ્થાઓ પાસેથી તમારો ડેટા એકત્રિત કરે છે અને તેના આધારે આ સ્કોર નક્કી કરે છે. જો તમારો સ્કોર 750 થી વધુ હોય, તો બેંકની નજરમાં તમે એક વિશ્વાસપાત્ર ગ્રાહક ગણાશો.
જ્યારે તમે લોન માટે અરજી કરો છો, ત્યારે બેંક સૌથી પહેલા તમારો સિબિલ સ્કોર ચેક કરે છે. બેંક આ સ્કોર દ્વારા એ સમજવાનો પ્રયત્ન કરે છે કે જો તેઓ તમને પૈસા ઉધાર આપશે, તો શું તમે તેને સમયસર પાછા ચૂકવી શકશો? જો તમારો રેકોર્ડ સારો હોય અને તમે ક્યારેય હપ્તા ભરવામાં ભૂલ ન કરી હોય, તો તમારો સ્કોર ઊંચો રહે છે, જે બેંક માટે લીલી ઝંડી સમાન છે.
સિબિલ સ્કોર શા માટે જરૂરી છે? (Importance of CIBIL Score)
સિબિલ સ્કોર માત્ર એક નંબર નથી, પણ તે તમારી આર્થિક પ્રતિષ્ઠા છે. તેના ઘણા ફાયદાઓ છે જે સીધી રીતે તમારા ખિસ્સા પર અસર કરે છે:
-
ઝડપી લોન મંજૂરી: જે વ્યક્તિનો સિબિલ સ્કોર સારો હોય છે, તેની લોન એપ્લિકેશન પર બેંકો વધુ વિચાર નથી કરતી. ડોક્યુમેન્ટેશન અને વેરિફિકેશનની પ્રક્રિયા ઘણી ઝડપથી પૂર્ણ થાય છે કારણ કે તમારો ઇતિહાસ તમારી વિશ્વસનીયતાની સાબિતી આપે છે.
-
ઓછા વ્યાજ દર: આ સૌથી મોટો ફાયદો છે. જો તમારો સ્કોર 800 ની આસપાસ હોય, તો તમે બેંક સાથે વ્યાજ દરમાં સોદાબાજી (Negotiation) કરી શકો છો. બેંકો સારા ગ્રાહકોને જાળવી રાખવા માટે બજારના સામાન્ય દર કરતા ઓછા વ્યાજે લોન આપવા તૈયાર થઈ જાય છે.
-
વધારે લોન અમાઉન્ટ: સારો ક્રેડિટ સ્કોર હોવાથી બેંક તમને મોટી રકમની લોન આપવા માટે પણ ખચકાતી નથી. બેંકને ખાતરી હોય છે કે તમે જવાબદાર વ્યક્તિ છો અને લોન ડૂબવાનું જોખમ ઓછું છે.
-
ક્રેડિટ કાર્ડની ઓફર્સ: સારા સ્કોર ધરાવતા લોકોને બેંકો સામે ચાલીને પ્રી-એપ્રુવ્ડ ક્રેડિટ કાર્ડ અને લોન ઓફર કરે છે, જેમાં પ્રોસેસિંગ ફી માફી અથવા કેશબેક જેવી અનેક સુવિધાઓ હોય છે.
ઓનલાઇન સિબિલ સ્કોર ચેક કરવાની સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ રીત
ઘણીવાર લોકોને લાગે છે કે સિબિલ સ્કોર જાણવા માટે બેંકના ધક્કા ખાવા પડશે અથવા કોઈ એજન્ટની મદદ લેવી પડશે, પરંતુ એવું નથી. તમે ઘરે બેઠા તમારી ઓફિશિયલ વિગતોનો ઉપયોગ કરીને ફ્રીમાં સ્કોર ચેક કરી શકો છો:
-
સ્ટેપ 1: સૌથી પહેલા સિબિલની સત્તાવાર વેબસાઈટ www.cibil.com પર જાઓ.
-
સ્ટેપ 2: હોમ પેજ પર ‘Get Your Free CIBIL Score’ અથવા લોગિન બટન પર ક્લિક કરો.
-
સ્ટેપ 3: જો તમે નવા યુઝર છો, તો તમારે રજીસ્ટ્રેશન કરવું પડશે. અહીં તમારું ઇમેઇલ આઈડી નાખો અને એક નવો પાસવર્ડ બનાવો.
-
સ્ટેપ 4: હવે તમારી અંગત વિગતો જેવી કે આખું નામ, જન્મતારીખ, પિનકોડ અને ઓળખ પત્ર (પાન કાર્ડ શ્રેષ્ઠ રહેશે) ની વિગતો ભરો.
-
સ્ટેપ 5: વિગતો સબમિટ કર્યા પછી તમારા રજીસ્ટર્ડ મોબાઈલ નંબર પર એક OTP આવશે. તેને વેબસાઈટ પર દાખલ કરો.
-
સ્ટેપ 6: વેરિફિકેશન પૂર્ણ થયા પછી તમને ‘Go to Dashboard’ નો વિકલ્પ મળશે.
-
સ્ટેપ 7: ડેશબોર્ડ પર જતાં જ તમને તમારો વર્તમાન સિબિલ સ્કોર અને તમારી ક્રેડિટ હિસ્ટ્રીની વિગતો જોવા મળશે.
સિબિલ સ્કોર કેવી રીતે સુધારવો? (Tips to Improve Credit Score)
જો તમારો સિબિલ સ્કોર ઓછો છે, તો ચિંતા કરવાની જરૂર નથી. તે કાયમી નથી અને થોડી શિસ્ત જાળવીને તેને વધારી શકાય છે. સૌ પ્રથમ, તમારા બાકી રહેલા તમામ લોનના હપ્તા (EMI) અને ક્રેડિટ કાર્ડના બિલ સમયસર ભરવાનું શરૂ કરો. એક પણ દિવસનો વિલંબ તમારા સ્કોરને નીચે લાવી શકે છે. બીજું, તમારા ક્રેડિટ કાર્ડની લિમિટનો પૂરો ઉપયોગ ન કરો; હંમેશા 30-40% લિમિટનો જ ઉપયોગ કરવાનો આગ્રહ રાખો.
વધુમાં, ટૂંકા ગાળામાં વારંવાર લોન માટે અલગ-અલગ બેંકોમાં પૂછપરછ ન કરો, કારણ કે દરેક ‘Hard Inquiry’ તમારા સ્કોર પર નકારાત્મક અસર પાડે છે. જો તમે તમારા નાણાકીય વ્યવહારમાં પારદર્શિતા અને નિયમિતતા રાખશો, તો 6 થી 12 મહિનામાં તમારો સિબિલ સ્કોર નોંધપાત્ર રીતે સુધરી જશે, જે ભવિષ્યમાં તમારા માટે નાણાકીય સુવિધાના દ્વાર ખોલી દેશે.
