કિડનીને સ્વસ્થ રાખવી છે? તો આ ગંભીર લક્ષણો વિશે આજે જ જાણી લો.
કિડનીની બીમારી આજે સમગ્ર વિશ્વમાં એક ગંભીર સ્વાસ્થ્ય પડકાર બનીને ઉભરી રહી છે. આ બીમારીની સૌથી ડરામણી બાબત એ છે કે તેને ‘સાયલન્ટ કિલર’ કહેવામાં આવે છે. તેનું કારણ એ છે કે કિડની જ્યારે ૬૦ થી ૭૦ ટકા જેટલી બગડી જાય છે, ત્યાં સુધી શરીરમાં કોઈ ખાસ કે ગંભીર લક્ષણો જોવા મળતા નથી. નિષ્ણાત ડો. મોહિત ખિરબત જણાવે છે કે ક્રોનિક કિડની ડિસીઝ (CKD) ના સંકેતો એટલા સૂક્ષ્મ હોય છે કે લોકો તેને સામાન્ય થાક અથવા ઉંમર વધવાની પ્રક્રિયા માનીને અવગણતા હોય છે. જો આપણે સમયસર આ નાના સંકેતોને ઓળખી લઈએ, તો કિડનીને સંપૂર્ણપણે ફેલ થતી અટકાવી શકાય છે અને લાંબુ આયુષ્ય મેળવી શકાય છે.
સતત થાક અને નબળાઈ: લોહીમાં જમા થતા ઝેરી તત્વોની નિશાની
જ્યારે આપણી કિડની યોગ્ય રીતે ફિલ્ટરેશનનું કામ નથી કરી શકતી, ત્યારે લોહીમાં કચરો અને ઝેરી તત્વો (Toxins) જમા થવા લાગે છે. આના કારણે વ્યક્તિને સતત થાક લાગે છે, શરીરમાં શક્તિનો અભાવ વર્તાય છે અને કોઈ પણ કામમાં ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં મુશ્કેલી પડે છે. કિડનીનું એક મુખ્ય કાર્ય ‘એરિથ્રોપોઈટિન’ નામનું હોર્મોન બનાવવાનું છે, જે લાલ રક્તકણો (Red Blood Cells) ના નિર્માણમાં મદદ કરે છે.
જ્યારે કિડની બીમાર હોય, ત્યારે આ હોર્મોન ઓછું બને છે, જેના પરિણામે શરીરમાં લોહીની ઉણપ એટલે કે એનિમિયા થાય છે. એનિમિયાને કારણે થોડું ચાલવા છતાં પણ શ્વાસ ફૂલવા લાગે છે અને ચહેરો ફીકો પડી જાય છે. જો તમને પૂરતી ઊંઘ લીધા પછી પણ સવારે ઉઠતી વખતે તાજગીનો અનુભવ ન થતો હોય અને આખો દિવસ સુસ્તી રહેતી હોય, તો તમારે કિડનીનું ચેકઅપ કરાવવું જોઈએ.
પેશાબમાં ફેરફાર: કિડનીની તબિયતનો અરીસો
કિડનીનું મુખ્ય કાર્ય પેશાબ વાટે શરીરનો કચરો બહાર કાઢવાનું છે, તેથી પેશાબમાં આવતા ફેરફારો કિડનીની બીમારીનો સૌથી પહેલો સંકેત આપે છે. ડો. ખિરબત મુજબ, જો તમારે રાત્રે વારંવાર પેશાબ કરવા ઉઠવું પડતું હોય (Nocturia), તો તે કિડનીના ફિલ્ટર્સમાં ગરબડ હોઈ શકે છે. આ ઉપરાંત, પેશાબમાં ફીણ આવવું (Foamy Urine) એ સૂચવે છે કે શરીરમાંથી પ્રોટીન (આલ્બ્યુમિન) બહાર નીકળી રહ્યું છે. સામાન્ય રીતે કિડની પ્રોટીનને લોહીમાં જ રાખે છે, પણ જો ફિલ્ટર નબળા પડ્યા હોય તો તે પેશાબમાં લીક થાય છે.
પેશાબનો રંગ ઘાટો થવો, તેમાં લોહીના અંશ દેખાવવા અથવા પેશાબ કરતી વખતે બળતરા થવી જેવા લક્ષણોને ક્યારેય હળવાશથી ન લેવા જોઈએ. લોહીના અંશ દેખાવાનો અર્થ એ છે કે કિડનીના ફિલ્ટર્સને નુકસાન થયું છે અથવા ત્યાં કોઈ ઈન્ફેક્શન કે પથરીની સમસ્યા છે.
શરીર પર સોજા આવવા: જ્યારે પાણી જમા થવા લાગે
તંદુરસ્ત કિડની શરીરમાં સોડિયમ (મીઠું) અને પાણીનું સંતુલન જાળવી રાખે છે. જ્યારે કિડની કાર્યક્ષમ રીતે કામ નથી કરતી, ત્યારે શરીરમાં સોડિયમ જમા થવા લાગે છે, જેને કારણે ‘વોટર રીટેન્શન’ થાય છે. આના લક્ષણો સૌથી પહેલા તમારી આંખોની આસપાસ જોવા મળે છે. સવારે ઉઠતી વખતે આંખો નીચે સોજા હોવા એ કિડનીમાંથી પ્રોટીન લીક થવાનો સંકેત છે.
આ સિવાય, પગના પંજા, ઘૂંટી (Ankles) અને હાથમાં સોજા આવવા એ પણ કિડનીની નબળાઈ દર્શાવે છે. ઘણા લોકો એવું માને છે કે આખો દિવસ ઉભા રહેવાને કારણે પગમાં સોજા આવ્યા છે, પરંતુ જો આ સોજા લાંબા સમય સુધી રહે અને દબાવવાથી ત્યાં ખાડો પડી જતો હોય, તો તે કિડનીની ગંભીર સમસ્યા હોઈ શકે છે.
ત્વચામાં ખંજવાળ અને ડાયજેશન સાથે જોડાયેલી સમસ્યાઓ
કિડની માત્ર લોહી શુદ્ધ નથી કરતી, પણ શરીરમાં કેલ્શિયમ અને ફોસ્ફરસ જેવા મિનરલ્સનું સંતુલન પણ જાળવે છે. જ્યારે આ સંતુલન બગડે અને શરીરમાં યુરિયાનું પ્રમાણ વધી જાય, ત્યારે ત્વચા સૂકી પડી જાય છે અને ખૂબ જ ખંજવાળ આવે છે. જો કોઈ ચામડીનો રોગ ન હોય છતાં આખા શરીરે ખંજવાળ આવતી હોય, તો તે કિડનીની ખામીનો સંકેત હોઈ શકે છે.
કિડનીની કાર્યક્ષમતા ઘટવાથી પાચનતંત્ર પર પણ અસર પડે છે. લોહીમાં વધતા ટોક્સિન્સને કારણે ઉબકા આવવા, ઉલટી થવી, ભૂખ મરી જવી અને મોઢાનો સ્વાદ ધાતુ જેવો (Metallic Taste) થઈ જવો જેવી ફરિયાદો ઉઠે છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં શ્વાસમાં દુર્ગંધ આવવાની સમસ્યા પણ થાય છે. આ લક્ષણોને લોકો ઘણીવાર ગેસ કે એસિડિટી માનીને અવગણે છે, જે પાછળથી કિડની ફેલ્યોરનું કારણ બને છે.
