શું મૃત્યુ પછી તરત જ આધાર નિષ્ક્રિય થઈ જાય છે? UIDAI ની ચકાસણી પ્રક્રિયા અને નિયમો સમજો
માનવ જીવનમાં કોઈપણ પરિવારના સભ્યનું અવસાન થવું એ અત્યંત દુઃખદ અને અપૂરતી ક્ષતિ છે. આ મુશ્કેલ સમયમાં પરિવારજનો માટે માનસિક આઘાતની સાથે-સાથે મૃતક વ્યક્તિના નાણાકીય અને કાનૂની દસ્તાવેજોની સુરક્ષા કરવી પણ એટલી જ જવાબદારી બની જાય છે. આજકાલના ડિજિટલ યુગમાં બેંકિંગ, ટેલિકોમ અને સરકારી યોજનાઓ માટે મુખ્ય ઓળખ પત્ર બની ચૂકેલા આધાર કાર્ડનો દુરુપયોગ થવાની શક્યતા નકારી શકાતી નથી.
આવા સંજોગોમાં, યુનિક આઇડેન્ટિફિકેશન ઓથોરિટી ઓફ ઇન્ડિયા (UIDAI) દ્વારા પરિવારના મૃતક સભ્યની ઓળખને સુરક્ષિત રાખવા અને તેમના આધાર નંબરને નિષ્ક્રિય (Deactivate) કરવા માટે એક ઓનલાઈન સુવિધા ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવી છે, જેનાથી છેતરપિંડીના જોખમને ટાળી શકાય છે.
મૃત્યુની જાણ કરવા માટે જરૂરી દસ્તાવેજો અને પૂર્વ તૈયારીઓ
આધાર નંબર એ દરેક નાગરિક માટે ૧૨ અંકની અનન્ય ઓળખ છે, જે મૃત્યુ પછી પણ સક્રિય રહે તો તેના દુરુપયોગનું જોખમ રહે છે. UIDAI ના નિયમો અનુસાર, પરિવારના કોઈ સભ્યના નિધન પર આધાર નંબર બંધ કરવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરતા પહેલા કેટલાક મહત્વપૂર્ણ દસ્તાવેજો અને વિગતો હાથવગી રાખવી અનિવાર્ય છે.
સૌપ્રથમ, મૃતક વ્યક્તિનું અધિકૃત મૃત્યુ પ્રમાણપત્ર (Death Certificate) ની સ્કેન કરેલી કોપી તૈયાર રાખવી પડે છે, જે ઓનલાઈન સબમિશન અને ચકાસણી માટે મુખ્ય આધાર છે. આ ઉપરાંત મૃતકનો આધાર નંબર, માહિતી આપનાર પરિવારના સભ્યની પોતાની આધાર વિગતો તેમજ જાણ કરનાર વ્યક્તિનો સક્રિય મોબાઈલ નંબર હોવો જરૂરી છે. ઓનલાઈન પોર્ટલ પર ઓટીપી (OTP) આધારિત ઓથેન્ટિકેશન પૂર્ણ કરવા માટે આ મોબાઈલ નંબર અરજદારના આધાર સાથે લિંક હોવો આવશ્યક છે.
આધાર કાર્ડ નિષ્ક્રિય કરવાની ઓનલાઈન પ્રક્રિયા
મૃતક સભ્યના આધાર રેકોર્ડને નિષ્ક્રિય કરવાની વિનંતી કરવા માટે UIDAI ના સત્તાવાર ‘myAadhaar’ પોર્ટલનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયાના ચરણો નીચે મુજબ છે:
સૌપ્રથમ સત્તાવાર myAadhaar પોર્ટલ પર લોગ-ઈન કરો. ત્યારબાદ તમારા આધાર નંબર અને ઓટીપી દ્વારા પ્રમાણકરણ પૂરું કરો. પોર્ટલ પર ઉપલબ્ધ વિકલ્પોમાંથી “પરિવારના સભ્યના મૃત્યુની જાણ કરો” (Report Death of a Family Member) નો વિકલ્પ પસંદ કરો.
આ વિકલ્પ પસંદ કર્યા બાદ મૃતક વ્યક્તિનો આધાર નંબર અને મૃત્યુ નોંધણી નંબર (Death Registration Number) ની વિગતો દાખલ કરો. હવે સહાયક દસ્તાવેજ તરીકે મૃત્યુ પ્રમાણપત્રની સ્કેન કરેલી નકલ અપલોડ કરો અને અરજી સબમિટ કરો. અરજી સફળતાપૂર્વક સબમિટ થયા બાદ સ્ક્રીન પર એક વિશેષ ‘સેવા વિનંતી નંબર’ (SRN) જનરેટ થશે. ભવિષ્યમાં અરજીની સ્થિતિ (Status) ટ્રેક કરવા માટે આ નંબરને સુરક્ષિત સાચવી લેવો જરૂરી છે.
શું વિનંતી સબમિટ કરતાની સાથે જ આધાર નિષ્ક્રિય થઈ જાય છે?
ઘણા લોકો એવા ભ્રમમાં રહે છે કે ઓનલાઈન ફોર્મ ભરતાની સાથે જ આધાર નંબર તાત્કાલિક ધોરણે બ્લોક કે નિષ્ક્રિય થઈ જાય છે. પરંતુ વાસ્તવિકતા એવી છે કે મૃત્યુની જાણ કરવી એ પ્રક્રિયાનું માત્ર પ્રથમ ચરણ છે.
UIDAI દ્વારા અરજી મળ્યા પછી સીધા જ આધાર નંબર નિષ્ક્રિય કરવામાં આવતો નથી. સત્તાધિકારીઓ દ્વારા સબમિટ કરવામાં આવેલી તમામ માહિતી અને મૃત્યુ પ્રમાણપત્રની ખરાઈ કરવામાં આવે છે. સંપૂર્ણ ચકાસણીની પ્રક્રિયા સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ થયા બાદ જ UIDAI દ્વારા કાયદેસરની કાર્યવાહી કરીને મૃતક વ્યક્તિના આધાર નંબરને નિષ્ક્રિય કરવામાં આવે છે, જેથી પરિવારજનો નિશ્ચિંત થઈ શકે.
