ઈરાન-અમેરિકા સીઝફાયર પાકિસ્તાન પર અહેસાન… ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનું અત્યાર સુધીનું સૌથી મોટું નિવેદન
વૈશ્વિક રાજકારણ અને મધ્ય પૂર્વના યુદ્ધના મેદાનમાંથી એક અત્યંત ચોંકાવનારા સમાચાર સામે આવ્યા છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે થયેલા યુદ્ધવિરામ (Ceasefire) ને લઈને એક સનસનાટીપૂર્ણ દાવો કર્યો છે. ટ્રમ્પના મતે, ઈરાન સાથે સીઝફાયર કરવાનો અમેરિકાનો નિર્ણય વાસ્તવમાં પાકિસ્તાન પર કરવામાં આવેલો એક મોટો ‘અહેસાન’ (મેહરબાની) હતો. આ યુદ્ધવિરામ માટે પાકિસ્તાને મધ્યસ્થતા (Mediation) કરી હતી. આ સાથે જ ટ્રમ્પે પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાનના વખાણ કર્યા છે, પરંતુ ઈરાનને લઈને પોતાનું આકરું વલણ યથાવત રાખતા તેને પરમાણુ હથિયાર ન બનાવવા દેવાનો પોતાનો સંકલ્પ ફરી એકવાર જાહેર કર્યો છે.
પાકિસ્તાનની મધ્યસ્થતા અને ટ્રમ્પનો મોટો દાવો
ઉલ્લેખનીય છે કે, અમેરિકા અને ઈઝરાયેલનું ઈરાન સામેનું ભયાનક યુદ્ધ ૨૮ ફેબ્રુઆરીના રોજ શરૂ થયું હતું, જે એક મહિના કરતાં પણ વધુ સમય સુધી ચાલ્યું હતું. આ યુદ્ધને કારણે સમગ્ર વિશ્વમાં તેલના ભાવ અને આર્થિક વ્યવસ્થાઓ ખોરવાઈ ગઈ હતી. ત્યારબાદ, ૮ એપ્રિલના રોજ પાકિસ્તાનની મધ્યસ્થતા હેઠળ બંને પક્ષો વચ્ચે સીઝફાયરની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી.
ચીનનો પોતાનો મહત્વપૂર્ણ પ્રવાસ પૂરી કરીને અમેરિકા પરત ફરતી વખતે રાષ્ટ્રપ્રમુખ ટ્રમ્પે પોતાના સત્તાવાર વિમાન ‘એર ફોર્સ વન’ (Air Force One) માં પત્રકારો સાથે વાતચીત કરતા આ રહસ્ય પરથી પડદો ઉઠાવ્યો હતો. ટ્રમ્પે ખુલ્લેઆમ કહ્યું, “અમે એક અન્ય દેશની વિનંતી અને દબાણના કારણે આ યુદ્ધવિરામ કર્યો હતો. જો આ યુદ્ધ ચાલુ રહ્યું હોત તો વાસ્તવમાં મને અને અમેરિકાને ઘણો મોટો ફાયદો થાત, પરંતુ અમે પાકિસ્તાનની લાચારી અને વિનંતી જોઈને તેના પર અહેસાન કરવાનું નક્કી કર્યું અને સીઝફાયરને મંજૂરી આપી.” આ વાતચીત દરમિયાન ટ્રમ્પે પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાન અને ત્યાંના ફિલ્ડ માર્શલની ભારોભાર પ્રશંસા કરી હતી અને તેમને શાનદાર ગણાવ્યા હતા.
“ઈરાનને કોઈ પણ કિંમતે પરમાણુ હથિયાર નહીં બનાવવા દઈએ”
પાકિસ્તાન પ્રત્યે નરમાશ બતાવ્યા બાદ, ટ્રમ્પે તરત જ પોતાના અસલી તેવર બતાવતા ઈરાનને કડક શબ્દોમાં ચેતવણી આપી હતી. તેમણે ઈરાનને પરમાણુ હથિયાર (Nuclear Weapons) હાસલ ન કરવા દેવાના અને તેહરાન દ્વારા વર્ષોથી એકત્રિત કરવામાં આવેલા સમૃદ્ધ યુરેનિયમ (Enriched Uranium) ને પાછું ખેંચવાના પોતાના સંકલ્પને અડગતાથી દોહરાવ્યો હતો.
ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ કર્યું કે, “હું મારા કાર્યકાળ દરમિયાન ઈરાનને ક્યારેય પરમાણુ શક્તિ બનવા નહીં દઉં. ઈરાને પાછલા ઘણા વર્ષોમાં ચોરીછૂપીથી જે શક્તિશાળી યુરેનિયમ જમા કર્યું છે, તે અમે ગમે તે ભોગે તેમની પાસેથી પાછું કઢાવીશું.”
અમેરિકી હુમલામાં ઈરાનના પરમાણુ મથકો બરબાદ થયા
રાષ્ટ્રપ્રમુખ ટ્રમ્પે પત્રકારો સમક્ષ એક મહત્વનો દાવો કરતા જણાવ્યું કે, ખુદ ઈરાનના વાર્તાકારો અને અધિકારીઓ સ્વીકારી રહ્યા છે કે અમેરિકા દ્વારા કરવામાં આવેલા ભીષણ હવાઈ હુમલામાં તેમના પરમાણુ મથકો અને રિસર્ચ સેન્ટરોને ભારે નુકસાન પહોંચ્યું છે. આ હુમલાઓને કારણે ઈરાન હવે તાત્કાલિક ધોરણે પરમાણુ ઈંધણ ફરીથી મેળવી શકે તેવી સ્થિતિમાં રહ્યું નથી.
ટ્રમ્પે રહસ્યમય અંદાજમાં ઉમેર્યું કે, “અમને ઈરાનના કેટલાક ભયાનક રહસ્યો અને પ્લાન્ટ્સ વિશે ખબર પડી છે, પરંતુ ઈરાન અત્યારે તેને હટાવી શકે તેમ નથી કારણ કે તેમની પાસે તેને ડિસ્મેન્ટલ કરવાની આધુનિક ટેકનોલોજી જ નથી. તેમની પાસે ન તો આ કામ માટે પૂરતો સમય છે અને ન તો કોઈ સૈન્ય અભ્યાસ.”
હોર્મુઝની સામુદ્રધુની ખોલવા પર શી જિનપિંગ પણ સહમત
આ આંતરરાષ્ટ્રીય કટોકટી વચ્ચે ટ્રમ્પે ચીન પ્રવાસનો ઉલ્લેખ કરતા જણાવ્યું કે, ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ સાથેની બેઠકમાં પણ આ મુદ્દે ગંભીર ચર્ચા થઈ હતી. ટ્રમ્પે દાવો કર્યો કે શી જિનપિંગ પણ ‘હોર્મુઝની સામુદ્રધુની’ (Strait of Hormuz) ને કોઈપણ અવરોધ વગર ખુલ્લી રાખવાના પક્ષમાં છે.
તમને જણાવી દઈએ કે, હોર્મુઝનો આ દરિયાઈ માર્ગ વૈશ્વિક સ્તરે થતી તેલની કુલ સપ્લાયના ૨૦ ટકા હિસ્સા માટેનો સૌથી મહત્વનો વેપારી માર્ગ છે. ચીન પોતે પોતાની ઊર્જા જરૂરિયાતો માટે આ માર્ગ પર નિર્ભર હોવાથી તે પણ અહીં શાંતિ ઈચ્છે છે.
પાકિસ્તાનની ધરતી પર અમેરિકા-ઈરાનની ગુપ્ત વાતચીત
૮ એપ્રિલના રોજ સીઝફાયરની જાહેરાત થયા બાદ, આ દુશ્મનીને કાયમી ધોરણે ખતમ કરવા માટે રાજદ્વારી સ્તરે મોટા પ્રયાસો શરૂ થઈ ગયા છે. આ અંતર્ગત અમેરિકાના ઉપરાષ્ટ્રપતિ જે.ડી. વેન્સ (J.D. Vance) પોતે ૧૧ અને ૧૨ એપ્રિલના રોજ પાકિસ્તાનની રાજધાની ઈસ્લામાબાદની ગુપ્ત મુલાકાતે ગયા હતા.
ત્યાં તેમણે પાકિસ્તાની સ્ટાફની હાજરીમાં ઈરાનના ઉચ્ચ સ્તરીય નેતાઓ અને પ્રતિનિધિઓ સાથે સીધી વાતચીત કરી હતી. પાકિસ્તાનની ધરતી પર શરૂ થયેલી આ ઉચ્ચ સ્તરીય વાટાઘાટોથી આશા રાખવામાં આવી રહી છે કે બંને દેશો વચ્ચે વર્ષોથી ચાલી આવતી કટ્ટર દુશ્મની કદાચ વાતચીતના ટેબલ પર સમાપ્ત થઈ શકે છે. જો કે, ટ્રમ્પના આ તાજેતરના નિવેદન બાદ પાકિસ્તાન અને ઈરાન આના પર શું પ્રતિક્રિયા આપે છે તે જોવું રસપ્રદ રહેશે.
