ટ્રમ્પનો નવો વિવાદ: શેર કરેલા નકશામાં દુબઈ અને ઈરાનના કેશ્મ ટાપુને અમેરિકાનો પ્રદેશ દર્શાવતા ખળભળાટ
મધ્ય પૂર્વમાં વધતા તણાવ વચ્ચે ભૂતપૂર્વ અમેરિકી પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ફરી એકવાર પોતાના એક નિવેદન અને સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટથી વૈશ્વિક રાજકારણમાં મોટો વિવાદ ઊભો કર્યો છે. ટ્રમ્પે પોતાના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘ટ્રુથ સોશિયલ’ (Truth Social) પર એક નકશો શેર કર્યો છે, જેમાં સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) ના મુખ્ય શહેર દુબઈ અને ફુજૈરાહ ઉપરાંત ઈરાન અને ઓમાનના કેટલાક મહત્વપૂર્ણ વિસ્તારોને અમેરિકાના નિયંત્રણ હેઠળના પ્રદેશ તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યા છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર નિયંત્રણ મેળવવાનો પ્રયાસ?
વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ તેલ પરિવહન માર્ગ ગણાતા ‘હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ’ (Strait of Hormuz) પર વર્ચસ્વ મેળવવાની વ્યૂહરચનાના ભાગરૂપે આ પગલું જોવામાં આવી રહ્યું છે. ટ્રમ્પ દ્વારા શેર કરવામાં આવેલા આ નકશામાં પર્સિયન ગલ્ફ અને ઓમાનના અખાતની આસપાસ ચોક્કસ વર્તુળો દોરવામાં આવ્યા છે અને દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે આ વિસ્તારો હવે વોશિંગ્ટનના સીધા નિયંત્રણ અથવા અમેરિકી પ્રદેશનો ભાગ છે.
આ ઘટનાક્રમ એવા સમયે સામે આવ્યો છે જ્યારે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો સંઘર્ષ ચરમસીમા પર છે. આ જ ગાળા દરમિયાન ટ્રમ્પે ઓમાન પર પણ લશ્કરી કાર્યવાહી કરવાની ધમકી આપી હતી, જેણે પ્રાદેશિક સુરક્ષા સામે ગંભીર સવાલો ઊભા કર્યા છે.
સાથી દેશોના વિસ્તારો પર પણ દાવા પર આશ્ચર્ય
ટ્રમ્પના આ દાવાએ રાજદ્વારી નિષ્ણાતોને ચોંકાવી દીધા છે, કારણ કે યુએઈ અને ઓમાન બંને પરંપરાગત રીતે અમેરિકાના મજબૂત મિત્ર દેશો રહ્યા છે:
યુએઈ (UAE): નકશામાં યુએઈના વૈશ્વિક આર્થિક કેન્દ્ર એવા દુબઈ શહેરને યુએસ ક્ષેત્ર તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યું છે. આ ઉપરાંત, વ્યુહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ એવા ફુજૈરાહ બંદરને પણ વોશિંગ્ટનના નિયંત્રણ હેઠળ મૂકવામાં આવ્યું છે. નોંધનીય છે કે ઈરાન સાથેના તાજેતરના તણાવ દરમિયાન યુએઈ તેહરાન દ્વારા કરવામાં આવેલા હુમલાઓનું મુખ્ય લક્ષ્ય રહ્યું હતું.
ઈરાન અને ઓમાન: ઈરાનના અત્યંત મહત્વપૂર્ણ એવા કેશ્મ ટાપુ (Qeshm Island) અને તેની આસપાસના જળસીમા વિસ્તાર પર અમેરિકાનો અધિકાર હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. આ સાથે ઓમાનના કેટલાક દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોને પણ નકશામાં યુએસ ટેરિટરી તરીકે ચિહ્નિત કરાયા છે.
ઈરાન સાથેના કરાર માટે છેલ્લી ઘડીનું દબાણ
આ રાજકીય નાટક પાછળ ઈરાન પર કરાર માટે દબાણ લાવવાની વ્યૂહરચના હોવાનું માનવામાં આવે છે. ઈરાન સાથેના કરાર માટે આપવામાં આવેલી ૬૦ દિવસની સમયમર્યાદા પૂર્ણ થઈ ગઈ હોવા છતાં, તેહરાને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી આંતરરાષ્ટ્રીય જહાજોની અવરજવર માટેનો માર્ગ સંપૂર્ણપણે ખોલ્યો નથી.
અહેવાલો અનુસાર, ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર હવે ઈરાન સાથે કોઈ પણ ભોગે કરાર કરવા માટે આખરી પ્રયાસો કરી રહ્યું છે. આ માટે અમેરિકાએ ઈરાનના ‘ઈસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ’ (IRGC) નો સીધો સંપર્ક સાધ્યો છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ઈરાકના નવા વડા પ્રધાનના મધ્યસ્થી તરીકે ઉપયોગ કરીને IRGC ના ઉચ્ચ અધિકારીઓ સાથે વાટાઘાટોની ચેનલ ખોલવામાં આવી છે.
