રશિયા-યુક્રેન સંઘર્ષ અને અમેરિકી રણનીતિ: ટ્રમ્પની નવી યોજનાથી વૈશ્વિક રાજકારણમાં મચી ગયો હડકંપ
વૈશ્વિક રાજકારણમાં ફરી એકવાર ગરમાવો આવ્યો છે, અને આનું મુખ્ય કારણ અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા આપવામાં આવેલા આક્રમક અને મહત્વપૂર્ણ નિવેદનો છે. તાજેતરમાં ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે યુક્રેન યુદ્ધ, યુક્રેનના રાષ્ટ્રપતિ વોલોડીમીર ઝેલેન્સ્કી, ઇઝરાયલી વડા પ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂ તેમજ ઈરાનની વર્તમાન સ્થિતિ અંગે ખુલીને વાત કરી છે.
ખાસ કરીને યુક્રેન અને તેના રાષ્ટ્રપતિને લઈને ટ્રમ્પે જે પ્રકારના તેવર બતાવ્યા છે, તેણે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે મોટી ચર્ચા જગાવી છે. ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં આરોપ લગાવ્યો છે કે વોલોડીમીર ઝેલેન્સ્કી યુદ્ધનો અંત લાવવા માટે કોઈ પણ પ્રકારના સમાધાન કે સમજૂતી કરવા માંગતા નથી. આ સાથે જ તેમણે એવું પણ નિવેદન આપ્યું છે કે તેઓ હાલ યુક્રેનના રાષ્ટ્રપતિ સાથે સીધી વાટાઘાટો કરવાના પક્ષમાં બિલકુલ નથી.
ઝેલેન્સ્કી સામે ટ્રમ્પનો આક્રમક રોષ અને જૂની અસંતોષની ભાવના
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે એક ઇન્ટરવ્યુ દરમિયાન વોલોડીમીર ઝેલેન્સ્કી પ્રત્યેનો પોતાનો ગુસ્સો છુપાવ્યો ન હતો. તેમણે કડક શબ્દોમાં કહ્યું હતું કે, “ઝેલેન્સ્કી આપણા માટે સારો માણસ નથી, અને હું તેમની સાથે હિસાબ કરવા માંગુ છું.” ટ્રમ્પનું આ નિવેદન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે યુક્રેન અને રશિયા વચ્ચેનું યુદ્ધ લાંબા સમયથી ચાલી રહ્યું છે અને અમેરિકા તરફથી મળતી સહાય અંગે પણ સતત સવાલો ઉઠી રહ્યા છે.
ટ્રમ્પનું માનવું છે કે ઝેલેન્સ્કીએ સમયસર રશિયા સાથે યોગ્ય કૂટનીતિક સમજૂતી કરી લેવી જોઈતી હતી, પરંતુ તેના બદલે તેમણે યુદ્ધને લાંબુ ખેંચવામાં રસ દાખવ્યો છે. ટ્રમ્પના આ નિવેદનથી સ્પષ્ટ થાય છે કે જો ભવિષ્યમાં તેઓ સત્તાના સૂત્રો સંભાળશે અથવા યુદ્ધ વિરામ માટે કોઈ મધ્યસ્થી કરશે, તો યુક્રેન પ્રત્યેનું અમેરિકાનું વલણ તદ્દન બદલાયેલું જોવા મળી શકે છે.
યુક્રેન યુદ્ધના સંદર્ભમાં ટ્રમ્પની નવી યોજના શું છે?
અમેરિકી રાજકીય વર્તુળોમાં એવી ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે કે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ પાસે યુક્રેન યુદ્ધનો અંત લાવવા માટે એક ગુપ્ત અને અલગ જ યોજના છે. ટ્રમ્પ લાંબા સમયથી દાવો કરતા આવ્યા છે કે જો તેઓ સત્તામાં હોત, તો આ યુદ્ધ ક્યારેય શરૂ જ ન થાત અને જો અત્યારે તેઓ ઈચ્છે તો માત્ર ૨૪ કલાકની અંદર રશિયા અને યુક્રેન વચ્ચે સમજૂતી કરાવીને યુદ્ધ રોકી શકે છે.
પરંતુ આ ‘નવી યોજના’ નો મુખ્ય આધાર એ છે કે યુક્રેનને મળતી ભારેભરખમ સૈન્ય અને નાણાકીય સહાય પર કાપ મૂકવામાં આવે અથવા તો યુક્રેનને પોતાની કેટલીક જમીન રશિયા સમક્ષ જતી કરવા માટે દબાણ કરવામાં આવે. ટ્રમ્પ માને છે કે અનંતકાળ સુધી અમેરિકી ટેક્સપેસર્સના પૈસા યુદ્ધમાં વહાવવા યોગ્ય નથી. આ જ કારણ છે કે તેઓ ઝેલેન્સ્કીની યુદ્ધ નીતિથી નારાજ છે અને તેમની સાથે કડક વલણ અપનાવવાના પક્ષમાં છે.
મધ્ય પૂર્વ, નેતન્યાહૂ અને ઈરાન અંગેના અન્ય મહત્વપૂર્ણ નિવેદનો
માત્ર યુક્રેન જ નહીં, પરંતુ ટ્રમ્પે મધ્ય પૂર્વ (Middle East) ની સ્થિતિ પર પણ પોતાના વિચારો સ્પષ્ટ કર્યા છે. ઇઝરાયલી વડા પ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂ અને ઈરાનના મુદ્દે પણ ટ્રમ્પે મહત્વપૂર્ણ ટિપ્પણીઓ કરી છે. વૈશ્વિક સ્તરે ચાલી રહેલા અશાંતિના માહોલ વચ્ચે ટ્રમ્પનું આ વલણ દર્શાવે છે કે જો તેઓ વૈશ્વિક મંચ પર નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવશે, તો આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધોના સમીકરણો ઝડપથી બદલાઈ જશે.
ઈરાન સામે કડક પ્રતિબંધો અને ઇઝરાયલને સુરક્ષા પૂરી પાડવાના મુદ્દે ટ્રમ્પ હંમેશાં સમર્થક રહ્યા છે, પરંતુ કૂટનીતિક સમજૂતીના મામલે તેમની શૈલી હંમેશાં બિનપરંપરાગત રહી છે. આગામી સમયમાં ટ્રમ્પની આ નીતિઓ વૈશ્વિક બજાર, તે્રજ તેલના ભાવો અને આંતરરાષ્ટ્રીય શાંતિ વાટાઘાટો પર કેવી અસર કરશે, તે જોવું અત્યંત રસપ્રદ રહેશે.
