અમેરિકા ઈરાન શાંતિ મંત્રણા: પાકિસ્તાનમાં વાતચીત નિષ્ફળ જવાથી ગુસ્સે થયેલા ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ, ફરી એકવાર ઈરાનને મોટી ધમકી આપી
વિશ્વ ત્રીજા વિશ્વયુદ્ધની અણી પર હોય તેવું લાગી રહ્યું છે. ઇસ્લામાબાદમાં થયેલી શાંતિ મંત્રણાના ફિયાસ્કા બાદ અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અત્યંત આક્રમક મૂડમાં છે. ૧૨ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના આ સનસનીખેજ અહેવાલમાં આપણે જાણીશું કે કેવી રીતે ટ્રમ્પની એક ધમકીએ ઈરાન સહિત સમગ્ર મધ્ય પૂર્વમાં ખળભળાટ મચાવી દીધો છે.
વૈશ્વિક રાજદ્વારી ઇતિહાસમાં ૧૨ એપ્રિલ ૨૦૨૬ નો દિવસ એક ભયાનક વળાંક તરીકે નોંધાઈ શકે છે. પાકિસ્તાનની રાજધાની ઇસ્લામાબાદમાં ૨૧ કલાક સુધી ચાલેલી મેરેથોન શાંતિ મંત્રણાઓ કોઈ પણ પરિણામ વગર પૂરી થઈ છે. આ નિષ્ફળતાથી લાલચોળ થયેલા અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાનને એવી ધમકી આપી છે જેણે સમગ્ર વિશ્વના રાજદ્વારીઓને વિચારતા કરી દીધા છે. ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું છે કે, જો ઈરાન હજુ પણ નહીં સુધરે, તો તેને “પાષાણ યુગ” (Stone Age) માં પાછો મોકલી દેવામાં આવશે.
૧. “અમે પહેલાથી જ જીતી ગયા છીએ”: ટ્રમ્પનો હુંકાર
શાંતિ મંત્રણા નિષ્ફળ ગયાના ગણતરીના કલાકોમાં જ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તેમના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ (અગાઉનું ટ્વિટર) પર અત્યંત કડક વલણ અપનાવ્યું હતું. તેમણે એક લેખ શેર કર્યો જેમાં ઈરાન વિરુદ્ધ કડક લશ્કરી અને આર્થિક પગલાંની રૂપરેખા આપવામાં આવી હતી. ટ્રમ્પે કહ્યું, “કોઈ સોદો થાય કે ન થાય, તેનાથી અમને કોઈ ફરક પડતો નથી. અમે પહેલાથી જ જીતી ગયા છીએ.” આ નિવેદન દર્શાવે છે કે અમેરિકા હવે ઈરાન સામે કોઈ પણ પ્રકારની સમજૂતી કરવાના મૂડમાં નથી.
૨. ઈરાન પર વેનેઝુએલા જેવી નાકાબંધીનો ખતરો
ટ્રમ્પના સોશિયલ મીડિયા પર શેર કરાયેલા લેખ મુજબ, અમેરિકા હવે ઈરાન પર નૌકાદળ નાકાબંધી (Naval Blockade) લાદવાનો વિચાર કરી રહ્યું છે. જે રીતે વેનેઝુએલા પર આર્થિક પ્રતિબંધો લાદીને તેની અર્થવ્યવસ્થા તોડી પાડવામાં આવી હતી, તે જ રીતે ઈરાનને પણ આર્થિક રીતે પાયમાલ કરવાની ટ્રમ્પની યોજના છે. આ નાકાબંધીનો અર્થ એ છે કે ઈરાનનું તેલ વિશ્વના કોઈ પણ ખૂણે પહોંચી શકશે નહીં, જેનાથી તેની આવકના તમામ સ્ત્રોત બંધ થઈ જશે.
૩. ‘હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ’ પર અમેરિકાનો સકંજો
લેક્સિંગ્ટન ઇન્સ્ટિટ્યૂટના સુરક્ષા નિષ્ણાત રેબેકા ગ્રાન્ટના જણાવ્યા અનુસાર, હવે યુએસ નેવી માટે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Hormuz Strait) ને નિયંત્રિત કરવું અત્યંત સરળ બની ગયું છે. છેલ્લા ૨૪ કલાકના અહેવાલો મુજબ, આ માર્ગ પર રશિયન ટેન્કર સહિત માત્ર ૧૦ જેટલા જહાજોની અવરજવર જોવા મળી છે. ટ્રમ્પ પ્રશાસને સંકેત આપ્યો છે કે હવે ખાર્ગ ટાપુ કે ઓમાનના સાંકડા દરિયાઈ માર્ગમાંથી પસાર થવા માટે દરેક જહાજે યુએસ નેવીની પરવાનગી લેવી પડશે. જો ઈરાન “અવિચારી વર્તન” ચાલુ રાખશે, તો અમેરિકા આ માર્ગ પર સંપૂર્ણ સૈન્ય દેખરેખ વધારશે.
૪. પાષાણ યુગની ધમકી પાછળનું ગણિત
ટ્રમ્પ જ્યારે ઈરાનને પાષાણ યુગમાં મોકલવાની વાત કરે છે, ત્યારે તેમનો ઈશારો ઈરાનના ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, ન્યુક્લિયર પ્લાન્ટ્સ અને ઓઈલ રિફાઈનરીઓ પર હુમલા તરફ છે. ૧૨ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ વોશિંગ્ટનથી નીકળેલા સંકેતો મુજબ, જો ઈરાન હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને બંધ કરવાની કોશિશ કરશે, તો અમેરિકા તેના ઉર્જા કેન્દ્રોને નિશાન બનાવી શકે છે, જેનાથી ઈરાન દાયકાઓ પાછળ ધકેલાઈ જશે.
૫. વિશ્વ પર અસર અને આગળની રાહ
આ ઘટનાક્રમ બાદ વૈશ્વિક શેરબજારોમાં કડાકો જોવા મળ્યો છે અને સોનાના ભાવમાં ઉછાળો આવ્યો છે. ૧૨ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ ભારતીય વિદેશ મંત્રાલય પણ સ્થિતિ પર નજીકથી નજર રાખી રહ્યું છે, કારણ કે મધ્ય પૂર્વમાં વધતો તણાવ ભારતના તેલ પુરવઠાને અસર કરી શકે છે.
ઇસ્લામાબાદની મંત્રણા માત્ર નિષ્ફળ નથી ગઈ, પરંતુ તેણે એક મોટા યુદ્ધના બીજ વાવ્યા છે. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનું વલણ દર્શાવે છે કે તેઓ હવે ‘શાંતિ’ કરતાં ‘નિર્ણાયક વિજય’ માં વધુ રસ ધરાવે છે. શું ઈરાન આ ધમકીથી ડરીને નમતું જોખશે? કે પછી વિશ્વ એક ભયાનક લશ્કરી સંઘર્ષનું સાક્ષી બનશે? આવનારા ૪૮ કલાક સમગ્ર વિશ્વના ભવિષ્ય માટે અત્યંત નિર્ણાયક સાબિત થશે.
