ભારત-અમેરિકા વ્યાપક વેપાર કરારનું ભવિષ્ય કેવું રહેશે?
વિશ્વના બે સૌથી મોટા અને મજબૂત લોકશાહી અર્થતંત્રો એવા ભારત અને યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ (અમેરિકા) વચ્ચેના દ્વિપક્ષીય વેપારી સંબંધોને એક નવી દિશા આપવાના પ્રયાસો ઝડપી બન્યા છે. કેન્દ્રીય વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી પીયૂષ ગોયલે સત્તાવાર માહિતી આપતાં જણાવ્યું છે કે ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે પ્રસ્તાવિત વેપાર કરારના પ્રથમ તબક્કાને આખરી ઓપ આપી દેવામાં આવ્યો છે.
હાલમાં આ કરારના કાનૂની દસ્તાવેજીકરણ (Legal Documentation) ની જટિલ પ્રક્રિયા ચાલી રહી છે. બંને દેશો આ પ્રક્રિયા પૂરી કરીને કરારને વહેલી તકે અમલમાં મૂકવા આશાવાદી છે. વાણિજ્ય મંત્રી ગોયલે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે આ કરાર ત્યારે જ પૂર્ણપણે અમલી બનાવવામાં આવશે જ્યારે ભારતને અન્ય વૈશ્વિક સ્પર્ધાત્મક દેશોની સરખામણીએ સમકક્ષ અથવા વધુ સાનુકૂળ વ્યાપારી લાભો પ્રાપ્ત થાય.
વેપાર વાટાઘાટો નિર્ણાયક તબક્કામાં: એસ. જયશંકરનો દ્રષ્ટિકોણ
પીયૂષ ગોયલનું આ નિવેદન વિદેશ મંત્રી ડો. એસ. જયશંકરના તાજેતરના નિવેદન બાદ આવ્યું છે. નવી દિલ્હીમાં આયોજિત ‘બ્લૂમબર્ગ ન્યૂ ઇકોનોમી ફોરમ’ માં બોલતાં વિદેશ મંત્રી જયશંકરે સંકેત આપ્યો હતો કે ભારત-અમેરિકા વેપાર વાટાઘાટો હવે તેમના નિર્ણાયક તબક્કા તરફ આગળ વધી રહી છે.
બંને દેશો વચ્ચે રહેલા બાકીના નાના-મોટા મતભેદોને ઉકેલવા માટે સતત પ્રયાસો ચાલી રહ્યા છે. જોકે, તેમણે ઉમેર્યું હતું કે અમેરિકા જેવા વિશાળ અર્થતંત્ર સાથે વાટાઘાટો કરતી વખતે ભારત સરકાર એ વાતનું ખાસ ધ્યાન રાખી રહી છે કે અન્ય દેશોને મળતી વ્યાપારી શરતોની સરખામણીમાં ભારતીય નિકાસકારો અને ઉદ્યોગો આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર ક્યાં ઊભા રહે છે.
બાકી રહેલા મુદ્દાઓ અને બંને દેશોની નીતિઓ
વિદેશ મંત્રીએ વધુમાં સમજાવ્યું હતું કે હજુ કેટલીક ટેકનિકલ બાબતો અંગે સંપૂર્ણ સ્પષ્ટતા થવાની બાકી છે. વૈશ્વિક સ્તરે તમામ દેશો સાથેના વેપાર કરારો હજુ આખરી થયા ન હોવાથી સરકારી સ્તરે સંપૂર્ણ ચિત્ર સ્પષ્ટ થવું જરૂરી છે.
#WATCH | Delhi: Union Minister of Commerce & Industry Piyush Goyal says, "…The US bilateral trade agreement’s first tranche has been finalised. It’s going through the final contours, the legal drafting, and we hope to be able to finalize that soon and operationalize it once we get a comparable or competitive advantage over our peer countries…"
— ANI (@ANI) October 15, 2026
અંતિમ સહમતિ સાધવા માટે બંને દેશોના વાણિજ્ય મંત્રીઓ તેમજ અમેરિકાના વેપાર પ્રતિનિધિ (USTR) સતત સંપર્કમાં છે અને જટિલ મુદ્દાઓને સરળ બનાવી રહ્યા છે. ભારતીય વાણિજ્ય મંત્રાલય એ સુનિશ્ચિત કરવા માંગે છે કે કરારનું લખાણ ભારતીય સ્થાનિક ઉત્પાદકો અને સર્વિસ સેક્ટર માટે મહત્તમ ફાયદાકારક નીવડે.
વેપાર વાટાઘાટોનું પૃષ્ઠભૂમિ અને મુખ્ય વિષયો
ઉલ્લેખનીય છે કે ભારત અને અમેરિકાએ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ માં એક વચગાળાના વેપાર કરાર માટેના નીતિગત માળખા (Framework) પર સહમતિ દર્શાવી હતી. આ સાથે જ બંને દેશોએ ભવિષ્યમાં એક વ્યાપક અને દ્વિપક્ષીય આર્થિક ભાગીદારી કરાર કરવાની કટિબદ્ધતા પણ વ્યક્ત કરી હતી.
આ વાટાઘાટોમાં અનેક મહત્વપૂર્ણ આર્થિક પાસાંઓ સમાવિષ્ટ છે, જેમ કે:
બંને દેશોના બજારમાં માલસામાનની સરળ પહોંચ (Market Access)
આયાત અને નિકાસ પરના ટેરિફ તથા ડ્યુટીના દરોમાં સુધારો
વ્યાપારિક પ્રક્રિયાઓ વચ્ચે આવતા બિન-ટેરિફ અવરોધોને દૂર કરવા
સરહદી કસ્ટમ્સ પ્રક્રિયાઓનું સરળ સરેરાશીકરણ
ડિજિટલ ટ્રેડ અને ઈ-કોમર્સ સંબંધિત નીતિઓનું સુમેળ
હાલમાં પ્રથમ તબક્કાનું કાનૂની લખાણ તૈયાર થઈ રહ્યું હોવાથી ટૂંક સમયમાં જ બંને દેશો દ્વારા સત્તાવાર હસ્તાક્ષરની જાહેરાત કરવામાં આવી શકે છે, જે ભારતીય નિકાસકારો માટે અમેરિકી બજારના નવા દ્વાર ખોલશે.
