એલોન મસ્કનો મોટો દાવો: ભારતના ગ્રામીણ અને વંચિત વિસ્તારોમાં ઇન્ટરનેટ પહોંચાડશે સ્ટારલિંક
ટેસ્લા અને સ્પેસએક્સ (SpaceX) ના વડા એલોન મસ્કે ભારતમાં સેટેલાઇટ કનેક્ટિવિટી ક્ષેત્રે પ્રવેશવા માટે પોતાના પ્રયાસો ફરી એકવાર ઝડપી બનાવી દીધા છે. મસ્કે શુક્રવારે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘X’ પર સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે તેમની સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ સેવા ‘સ્ટારલિંક’ (Starlink) ભારતના સૌથી વંચિત અને ખાસ કરીને ગ્રામીણ વિસ્તારોના લોકોને કનેક્ટિવિટી પૂરી પાડવામાં મદદરૂપ થશે. મસ્કનું આ નિવેદન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે તેમની કંપનીએ ભારતીય અવકાશ નિયમનકાર IN-SPACE સમક્ષ પોતાના બીજા તબક્કાના (Gen 2) સેટેલાઇટ નેટવર્ક માટે મંજૂરી માગતી નવી અરજી કરી છે.
‘ભારતને સ્ટારલિંકની જરૂર છે’
‘X’ પર ‘DogeDesigner’ નામના એક વપરાશકર્તાએ ભારતમાં સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટની જરૂરિયાત દર્શાવતી એક વિગતવાર પોસ્ટ શેર કરી હતી. આ પોસ્ટનો જવાબ આપતાં મસ્કે લખ્યું કે, “આ સેટેલાઇટ સેવા ભારતમાં, ખાસ કરીને ગ્રામીણ અને અંતરિયાળ વિસ્તારોમાં, જ્યાં ઇન્ટરનેટની ઓછી સગવડ છે તેવા લોકોને ખૂબ ઉપયોગી થશે.”
મૂળ પોસ્ટમાં મે ૨૦૨૬ ના તાજેતરના આંકડા ટાંકીને દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે, ભારત ૧ અબજ ઇન્ટરનેટ કનેક્શનનો આંકડો વટાવી ચૂક્યું હોવા છતાં, હજુ પણ દેશના હજારો લિસ્ટેડ ગામડાઓમાં ૪જી (4G) કવરેજનો અભાવ છે. શહેરી વિસ્તારોની સરખામણીએ ગ્રામીણ ભારતમાં ઇન્ટરનેટ પહોંચ ઘણી પાછળ છે. આ ઉપરાંત, ભારતનેટ યોજના હેઠળ લાખો કિલોમીટરનું ફાઇબર નેટવર્ક નાખવામાં આવ્યું હોવા છતાં, મોટાભાગની ગ્રામ પંચાયતોમાં કામગીરીના વાસ્તવિક પોઇન્ટ્સ ઉપલબ્ધ નથી. તેથી, સરકારે સ્ટારલિંકની સ્પેક્ટ્રમ ફાળવણી અને વ્યાપારી લોન્ચિંગની પ્રક્રિયા ઝડપી બનાવવી જોઈએ.
૩૦,૦૦૦ નવા સેટેલાઇટ અને ‘ડાયરેક્ટ-ટુ-ડિવાઇસ’ ટેકનોલોજી
ઇન્ડિયન નેશનલ સ્પેસ પ્રમોશન એન્ડ ઓથોરાઇઝેશન સેન્ટર (IN-SPACE) ને સુપ્રત કરવામાં આવેલી નવી અરજીમાં સ્ટારલિંકે ૩૪૦ થી ૬૧૫ કિલોમીટરની ઊંચાઈ પર ફરતા લગભગ ૩૦,૦૦૦ લો-અર્થ-ઓર્બિટ (LEO) ઉપગ્રહો સ્થાપવાની મંજૂરી માંગી છે. આ નવી સિસ્ટમમાં ‘ડાયરેક્ટ-ટુ-ડિવાઇસ’ (Direct-to-Device) કનેક્ટિવિટી ટેકનોલોજી સામેલ છે, જેના કારણે સામાન્ય સ્માર્ટફોન મોબાઇલ ટાવર વિના સીધા સેટેલાઇટ સાથે જોડાઈ શકશે.
અગાઉ, જુલાઈ ૨૦૨૫ માં નિયમનકારે સ્ટારલિંકની Gen 1 સિસ્ટમના ૪,૪૦૮ ઉપગ્રહોને મંજૂરી આપી હતી, પરંતુ અસંગત સ્પેક્ટ્રમ બેન્ડ્સના કારણે Gen 2 ની અરજી ફગાવી દીધી હતી.
ભારતીય બજારમાં તીવ્ર સ્પર્ધા અને સુરક્ષાના મુદ્દા
ભારતીય સેટેલાઇટ બજારમાં પ્રવેશવા માટે સ્ટારલિંકની સાથે સાથે યુટેલસેટ વનવેબ (Eutelsat OneWeb) અને રિલાયન્સ જિયો-એસઈએસ (Jio-SES) નું સંયુક્ત સાહસ પણ રેસમાં છે. દેશમાં સુરક્ષા મંજૂરીઓ, ડેટા પ્રાઇવસી અને સ્પેક્ટ્રમની કિંમતોના કડક ધોરણોના કારણે તમામ વિદેશી અને સ્થાનિક કંપનીઓના વ્યાપારી લોન્ચિંગ હજુ અટકેલા છે. જોકે, મસ્કની તાજેતરની આક્રમક રજૂઆત બાદ ભારતમાં સેટેલાઇટ બ્રોડબેન્ડની મંજૂરીનો મુદ્દો ફરી ચર્ચામાં આવ્યો છે
