જ્યારે યદુવંશીઓ અંદરોઅંદર લડીને એકબીજાના કાળ બન્યા.
હિન્દુ ધર્મગ્રંથોમાં શ્રી કૃષ્ણનું જીવન જેટલું રોમાંચક અને દૈવી શક્તિઓથી ભરેલું છે, તેમનો અસ્ત પણ તેટલો જ ચોંકાવનારો છે. પુરાણો અનુસાર, દ્વારકા નગરી પર રાજ કરનાર અજેય યદુવંશનો નાશ કોઈ શત્રુએ નહીં, પણ તેમના પોતાના ઘમંડ અને એક “અયોગ્ય મજાક” ના શ્રાપથી થયો હતો.
મજાક જે કાળ બની ગઈ
વાર્તાની શરૂઆત કૃષ્ણ અને જાંબવતીના પુત્ર સાંબથી થાય છે. સાંતિપનિ ઋષિના આશ્રમમાં અભ્યાસ કરતા અને તોફાની સ્વભાવના સાંબે એક દિવસ મર્યાદા ઓળંગી. તેણે સ્ત્રીનો વેશ ધારણ કર્યો અને પોતાના પેટ પર કપડાં બાંધી ગર્ભવતી હોવાનો ઢોંગ કર્યો. તે પોતાના મિત્રો સાથે મળીને વિશ્વામિત્ર, કણ્વ અને નારદ મુનિ પાસે ગયો અને પૂછ્યું, “હે ઋષિઓ, જણાવો કે આ સ્ત્રીના ગર્ભમાંથી પુત્ર જન્મશે કે પુત્રી?”
ઋષિઓએ પોતાની દિવ્ય દ્રષ્ટિથી જોયું કે આ પૂજનીય ઋષિઓનું અપમાન છે. ક્રોધિત થઈને તેમણે શ્રાપ આપ્યો, “આના ગર્ભમાંથી એક લોખંડની મુસળી (ખાંડણી) જન્મશે, જે તારા સમગ્ર યદુવંશનો વિનાશ કરશે.”
શ્રાપનું ફળ અને રાજા ઉગ્રસેનનો પ્રયાસ
કહેવાય છે કે સમય જતાં સાંબના શરીરમાંથી ખરેખર એક લોખંડની મુસળી નીકળી. ડરી ગયેલા યદુવંશીઓએ રાજા ઉગ્રસેનને આ વાત કરી. શ્રાપના પ્રભાવથી બચવા માટે રાજાએ તે મુસળીને પથ્થર પર ઘસીને તેનો પાવડર બનાવી સમુદ્રમાં ફેંકી દેવાનો આદેશ આપ્યો. જોકે, તે મુસળીનો એક નાનો ટુકડો ઘસાઈ શક્યો નહીં, જે દરિયામાં ફેંકી દેવામાં આવ્યો.
નિયતિ જુઓ, જે પાવડર સમુદ્રના કિનારે રેતીમાં ભળ્યો, ત્યાં ‘એરકા’ નામનું ઘાસ (બરુ) ઉગી નીકળ્યું, જે લોખંડ જેવું મજબૂત હતું. અને પેલો અણઘસ્યો ટુકડો એક માછલી ગળી ગઈ, જે માછલી પકડનાર શિકારી ‘જરા’ ના હાથમાં આવી. જરાએ તે લોખંડના ટુકડામાંથી પોતાના તીરની અણી બનાવી.
પ્રભાસ ક્ષેત્રમાં ભયાનક અંત
મહાભારતના યુદ્ધના ૩૬ વર્ષ પછી, દ્વારકામાં અશુભ સંકેતો દેખાવા લાગ્યા. કૃષ્ણ સમજી ગયા કે હવે સમય પાકી ગયો છે. તેમણે તમામ યદુવંશીઓને પ્રભાસ ક્ષેત્ર (સોમનાથ નજીક) માં સ્નાન માટે મોકલ્યા. ત્યાં દારૂના નશામાં અને અહંકારમાં અંધ થયેલા યદુવંશીઓ વચ્ચે દલીલ થઈ જે લોહિયાળ યુદ્ધમાં ફેરવાઈ.
જ્યારે શસ્ત્રો ખૂટી પડ્યા, ત્યારે તેમણે કિનારે ઉગેલું પેલું ‘એરકા’ ઘાસ ઉખાડ્યું, જે શ્રાપને કારણે લોખંડના મુસળી જેવું ઘાતક બની ગયું હતું. એકબીજા પર હુમલો કરતા જોતજોતામાં કૃષ્ણની નજર સામે આખો યદુવંશ નાશ પામ્યો. ભગવાન કૃષ્ણ જાણતા હતા કે જ્યાં સુધી આ ઉન્મત્ત કુળ જીવિત છે, ત્યાં સુધી પૃથ્વી પરથી પાપનો ભાર હળવો થશે નહીં.
જરાનું તીર અને અવતારની પૂર્ણાહુતિ
યદુવંશના નાશ પછી, કૃષ્ણ એક પીપળાના ઝાડ નીચે યોગમુદ્રામાં બેઠા હતા. જરા નામના શિકારીએ દૂરથી કૃષ્ણના પગના તળિયાને હરણની આંખ સમજીને પેલું લોખંડના ટુકડાવાળું તીર છોડ્યું. આ તીર વાગતા જ કૃષ્ણે દેહત્યાગ કર્યો. તે ક્ષણે જરા પસ્તાવો કરવા લાગ્યો, પણ કૃષ્ણે સ્મિત સાથે તેને આશ્વાસન આપ્યું કે આ પૂર્વજન્મનું કર્મ હતું (માનવામાં આવે છે કે જરા પૂર્વજન્મમાં વાલી હતો, જેને રામે ઝાડ પાછળથી માર્યો હતો).
શ્રી કૃષ્ણની આ કથા આપણને શીખવે છે કે ગમે તેટલા શક્તિશાળી હોઈએ, પણ અહંકાર અને વિદ્વાનોનો ઉપહાસ વિનાશ લાવે છે. ભગવાનની આ લીલા એ જ સંદેશ આપે છે કે ‘કર્મ’ ના લેખમાંથી કોઈ મુક્ત નથી.
