“મને હુમલાની જાણ નહોતી” – કતારના ગેસ કેન્દ્ર પર હુમલા બાદ ટ્રમ્પે બદલ્યો સૂર, ઈઝરાયેલને આપી સલાહ
પશ્ચિમ એશિયામાં અત્યારે સ્થિતિ અત્યંત સ્ફોટક બની ગઈ છે. ઈઝરાયેલ અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા સંઘર્ષમાં હવે વિશ્વના ઊર્જા સ્ત્રોતો (Energy Sector) નિશાના પર આવ્યા છે, જેના કારણે વૈશ્વિક બજારમાં તેલ અને ગેસના પુરવઠા પર મોટું સંકટ તોળાઈ રહ્યું છે. આ ગંભીર પરિસ્થિતિ વચ્ચે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનું એક મહત્વનું નિવેદન સામે આવ્યું છે. ટ્રમ્પે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘Truth Social’ પર સ્પષ્ટતા કરી છે કે ઈઝરાયેલ દ્વારા ઈરાનના સાઉથ પાર્સ ગેસ ફીલ્ડ પર જે હુમલો કરવામાં આવ્યો, તેની તેમને અગાઉથી કોઈ જાણકારી નહોતી.
ટ્રમ્પનું આ નિવેદન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય મીડિયામાં એવી અટકળો ચાલી રહી હતી કે અમેરિકાની સહમતિથી જ ઈઝરાયેલે આટલું મોટું પગલું ભર્યું છે. ટ્રમ્પે માત્ર પોતાની જાણકારીનો જ ઇનકાર નથી કર્યો, પરંતુ આ વિવાદમાં કતારની ભૂમિકા હોવાનો પણ સ્પષ્ટ ઈનકાર કર્યો છે. તેમણે દાવો કર્યો છે કે હવે ઈઝરાયેલ એનર્જી સેક્ટર પર કોઈ નવો હુમલો નહીં કરે. જોકે, આ શાંતિના આશ્વાસન સાથે તેમણે ઈરાનને કડક શબ્દોમાં ચેતવણી પણ આપી છે કે જો ઈરાન ફરીથી કતારના ઊર્જા માળખા પર હુમલો કરશે, તો અમેરિકા ચૂપ નહીં બેસે અને આકરી કાર્યવાહી કરશે.
સાઉથ પાર્સ અને રાસ લફાન: ગેસના વિશાળ ભંડાર પર મિસાઈલોનો મારો
આ સમગ્ર વિવાદની શરૂઆત ત્યારે થઈ જ્યારે ઈઝરાયેલે ઈરાનના સૌથી મહત્વના ગણાતા ‘સાઉથ પાર્સ ગેસ ફીલ્ડ’ને નિશાન બનાવ્યું. સાઉથ પાર્સ એ દુનિયાનો સૌથી મોટો કુદરતી ગેસનો ભંડાર માનવામાં આવે છે, જે ઈરાન અને કતાર વચ્ચે વહેંચાયેલો છે. આ હુમલાના જવાબમાં ઈરાને પણ વળતો પ્રહાર કર્યો અને કતારની સરકારી ઊર્જા કંપની ‘કતારએનર્જી’ પર હુમલો કરી દીધો. બુધવારે થયેલા આ હુમલામાં કતારના પ્રમુખ ગેસ કેન્દ્ર ‘રાસ લફાન ઇન્ડસ્ટ્રિયલ સિટી’માં ભીષણ આગ લાગી હતી અને ભારે નુકસાન થયું હતું.
કતારએનર્જીના જણાવ્યા અનુસાર, ઈરાની હુમલાને કારણે થયેલું નુકસાન ઘણું મોટું છે. આ ઘટનાએ વિશ્વને ચોંકાવી દીધું છે કારણ કે કતાર દુનિયાભરમાં લિક્વિફાઈડ નેચરલ ગેસ (LNG) ના સપ્લાયમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે. ‘ધ વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલ’ના રિપોર્ટમાં અગાઉ એવો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે ટ્રમ્પને આ હુમલાની જાણ હતી અને તેમણે તેહરાનને (ઈરાનને) ચેતવણી આપવાની વ્યૂહરચનાના ભાગરૂપે તેને સમર્થન આપ્યું હતું. પરંતુ ટ્રમ્પના તાજા નિવેદને આ રિપોર્ટ્સ પર પાણી ફેરવી દીધું છે અને તેમણે પોતે આ પ્રકારની હિંસાના વિરોધમાં હોવાનું જણાવ્યું છે.
ટ્રમ્પની સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટ: નૈતિક દબાણ કે વ્યૂહાત્મક પીછેહઠ?
ટ્રમ્પે પોતાની પોસ્ટમાં લખ્યું છે કે, “અમેરિકાને આ હુમલા વિશે કોઈ માહિતી નહોતી અને કતાર પણ આમાં સામેલ નહોતું.” તેમણે ઈરાન પર આરોપ લગાવતા કહ્યું કે ઈરાને પૂરતી તપાસ કે માહિતી વગર જ વળતી કાર્યવાહી કરી, જેના કારણે કતારના મહત્વના LNG માળખાને નુકસાન પહોંચ્યું છે. ટ્રમ્પનું આ વલણ દર્શાવે છે કે તેઓ અત્યારે આ સંઘર્ષને વધુ વકરવા દેવા માંગતા નથી, ખાસ કરીને જ્યારે વાત ગેસ અને તેલના પુરવઠાની હોય.
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિએ વધુમાં ઉમેર્યું કે જો કતારના એનર્જી સેક્ટર પર ફરી હુમલો થયો, તો અમેરિકા પોતાની પૂરી તાકાત સાથે જવાબ આપશે. જોકે, તેમણે આશ્વાસન આપ્યું છે કે ઈઝરાયેલ તરફથી હવે કોઈ હુમલો એનર્જી સેક્ટર પર થશે નહીં. નિષ્ણાતો માને છે કે ટ્રમ્પ અત્યારે ઈરાન અને ઈઝરાયેલ બંને વચ્ચે સમતુલન જાળવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે જેથી વૈશ્વિક અર્થતંત્રને મોટો ફટકો ન પડે. સાઉથ પાર્સ હુમલા બાદ ટ્રમ્પના બદલાયેલા સૂર પાછળ કદાચ વૈશ્વિક દબાણ અથવા ઊર્જા સંકટનો ડર હોઈ શકે છે.
ઊર્જા સંકટ અને વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર ખતરો
પશ્ચિમ એશિયાના દેશો જ્યારે એકબીજાના એનર્જી સેક્ટરને નિશાન બનાવે છે, ત્યારે તેની અસર માત્ર તે દેશો પૂરતી મર્યાદિત નથી રહેતી. ઈરાન અને કતાર ગેસ સપ્લાયના કેન્દ્ર છે. જો ‘રાસ લફાન’ જેવા પ્લાન્ટ્સ લાંબા સમય સુધી બંધ રહે અથવા ત્યાં વારંવાર હુમલા થાય, તો યુરોપ અને એશિયાના ઘણા દેશોમાં ગેસની અછત સર્જાઈ શકે છે. આનાથી વીજળીના ભાવમાં વધારો થશે અને મોંઘવારી બેકાબૂ બની શકે છે.
ઈરાન માટે સાઉથ પાર્સ તેની કરોડરજ્જુ સમાન છે. ઈઝરાયેલે ત્યાં હુમલો કરીને ઈરાનની આર્થિક તાકાત તોડવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. સામી બાજુ, ઈરાને કતાર પર હુમલો કરીને સંદેશ આપ્યો છે કે જો તેના સ્ત્રોતો સુરક્ષિત નહીં રહે, તો તે કોઈને પણ સુરક્ષિત રહેવા દેશે નહીં. અત્યારે આખું વિશ્વ ટ્રમ્પ અને અમેરિકા તરફ જોઈ રહ્યું છે કે તેઓ કેવી રીતે આ યુદ્ધને અટકાવે છે. ટ્રમ્પનું તાજેતરનું નિવેદન ભલે ચેતવણીભર્યું હોય, પણ તેમાં શાંતિ સ્થાપવાની અને સંઘર્ષ ઘટાડવાની ઈચ્છા સ્પષ્ટ દેખાય છે. આવનારા દિવસોમાં પશ્ચિમ એશિયાની સ્થિતિ કેવી રહેશે, તે ઈરાનના આગામી કદમ પર નિર્ભર કરશે.
