બોલ ટેમ્પરિંગ અને પાકિસ્તાની ક્રિકેટનો ઇતિહાસ: શું છે ભારત વિરુદ્ધ તેમના સારા રેકોર્ડનું અસલી રહસ્ય?
પાકિસ્તાન સુપર લીગ (PSL) માં ફખર ઝમાનની બોલ ટેમ્પરિંગની તાજેતરની ઘટનાએ ફરી એકવાર ક્રિકેટ જગતમાં જૂના વિવાદોને જીવંત કરી દીધા છે. પાકિસ્તાની ક્રિકેટરો અને બોલ સાથે છેડછાડ કરવાનો સંબંધ ઘણો જૂનો છે. આ ઘટના માત્ર એક રમતની ભૂલ નથી, પરંતુ તે પાકિસ્તાની ક્રિકેટ સંસ્કૃતિના એ પાસાને ઉજાગર કરે છે જે દાયકાઓથી વિવાદોમાં રહ્યું છે. ઘણા વિવેચકોનું માનવું છે કે 1980 અને 90ના દાયકામાં ભારત સામે પાકિસ્તાનનો જે દબદબો હતો, તેની પાછળ ક્યાંકને ક્યાંક આ ‘રિવર્સ સ્વિંગ’ના નામે થતી બોલ ટેમ્પરિંગની કરતૂત જવાબદાર હતી.
હેડ-ટુ-હેડ રેકોર્ડ અને પાકિસ્તાનનો અહંકાર
પાકિસ્તાની મીડિયા અને ત્યાંના પૂર્વ ખેલાડીઓ હંમેશા ભારત સામેના તેમના શ્રેષ્ઠ ‘હેડ-ટુ-હેડ’ રેકોર્ડ પર ગર્વ લેતા હોય છે. આંકડા જોઈએ તો, ટેસ્ટ મેચોમાં પાકિસ્તાને ભારત સામે 12 જીત મેળવી છે જ્યારે ભારતે 9. વનડેમાં પણ પાકિસ્તાન 78 જીત સાથે ભારત (58 જીત) કરતા ઘણું આગળ છે. જોકે, છેલ્લા એક દાયકામાં ભારતે આ સરસાઈને ઘણી ઓછી કરી દીધી છે, ખાસ કરીને T20I માં ભારતનો 13-3 નો રેકોર્ડ પાકિસ્તાનને તેની અસલી જગ્યા બતાવે છે. પરંતુ પ્રશ્ન એ થાય છે કે જ્યારે બંને દેશો વચ્ચે નિયમિત ક્રિકેટ રમાતું હતું, ત્યારે પાકિસ્તાન આટલી બધી મેચો કેવી રીતે જીતી જતું હતું?
શારજાહની સૂકી પિચો અને બોલ સાથે છેડછાડની કળા
એ વાત સાચી છે કે પાકિસ્તાન પાસે ઈમરાન ખાન, વસીમ અકરમ અને વકાર યુનિસ જેવા પ્રતિભાશાળી બોલરો હતા. પરંતુ તેમની સફળતાનું એક મોટું કારણ ‘રિવર્સ સ્વિંગ’ હતું, જે ઘણીવાર બોલ સાથે ગેરકાયદેસર છેડછાડ કરીને મેળવવામાં આવતું હતું. શારજાહની ગરમ અને સૂકી પિચો પર પાકિસ્તાની બોલરો બોલની એક બાજુને ખરબચડી કરવા માટે નખ, બોટલના ઢાંકણા કે અન્ય વસ્તુઓનો ઉપયોગ કરતા હતા. તે સમયે મેદાન પર આટલા બધા કેમેરા નહોતા, તેથી તેઓ પકડાઈ જવાની બીક વગર આ કૃત્ય કરતા હતા. પાકિસ્તાની ખેલાડીઓ વચ્ચે આ એક મજાકનો વિષય બની ગયો હતો કે તેઓ કેવી રીતે અમ્પાયરની નજર ચૂકવીને બોલની દશા બદલી નાખતા હતા.
પાકિસ્તાની ખેલાડીઓની કબૂલાત અને સજા
પાકિસ્તાનના જ પૂર્વ ખેલાડી આમિર સોહેલે એક ઈન્ટરવ્યુમાં સ્વીકાર્યું હતું કે, “જ્યારે અમારે બોલ ટેમ્પરિંગ કરીને મેચ જીતવી હોય, ત્યારે અમે બસ એ જ કરતા હતા. બોલ સ્વિંગ થતો અને અમારી પાસે કોઈ ટેકનિકલ જ્ઞાન નહોતું.” વકાર યુનિસ વર્ષ 2000માં બોલ ટેમ્પરિંગ માટે સસ્પેન્ડ થનારા પ્રથમ ખેલાડી બન્યા હતા. આ સિવાય શાહિદ આફ્રિદી (બોલ ચાવવાની ઘટના), શોએબ અખ્તર અને અઝહર મહમૂદ પણ આ મામલે ક્યારેક ને ક્યારેક પકડાઈ ચૂક્યા છે. આજે જ્યારે ICC ના નિયમો કડક થયા છે અને હાઈ-ડેફિનેશન કેમેરા લાગ્યા છે, ત્યારે પાકિસ્તાની બોલરોની ધાર ઓછી થઈ ગઈ છે.
આધુનિક ક્રિકેટ અને ‘સેન્ડપેપર’ કાંડ જેવો કડક અભિગમ
વર્ષ 2018 માં ઓસ્ટ્રેલિયાના સ્ટીવ સ્મિથ અને ડેવિડ વોર્નર પર બોલ ટેમ્પરિંગ માટે એક વર્ષનો પ્રતિબંધ લાદવામાં આવ્યો હતો. આનાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે હવે ક્રિકેટમાં આવી ગેરરીતિ માટે કોઈ જગ્યા નથી. પાકિસ્તાનની ટીમ હવે પહેલા જેવી મજબૂત નથી રહી, તેની પાછળનું એક મુખ્ય કારણ એ પણ છે કે હવે તેઓ ઈચ્છે તો પણ બોલ સાથે છેડછાડ કરી શકતા નથી. ફખર ઝમાનની તાજેતરની હરકત એ સાબિત કરે છે કે પાકિસ્તાની ખેલાડીઓ હજુ પણ તેમની જૂની આદતો છોડી શક્યા નથી.
