શું તમે પણ વારંવાર થતી ચામડીની ખંજવાળથી કંટાળી ગયા છો? જાણો ફૂગને જડમૂળથી મટાડવાની સાચી રીત
ભારતમાં ગરમી અને ભેજવાળા વાતાવરણને કારણે ચામડીમાં ખંજવાળ આવવી એ સૌથી સામાન્ય સમસ્યા છે. ખાસ કરીને ૨૦૨૪-૨૦૨૫ના તાજેતરના ક્લિનિકલ રિપોર્ટ્સ દર્શાવે છે કે એથ્લેટ ફૂટ (Athlete’s foot), રિંગવોર્મ (ધાદર) અને જોક ઇચ (Jock itch) જેવી ફૂગજન્ય બીમારીઓ એવા લોકોમાં વધુ જોવા મળે છે જેઓ લાંબો સમય તડકામાં રહે છે અથવા ચુસ્ત કપડાં પહેરે છે. આ પરિસ્થિતિમાં ચામડીની સંભાળ કેવી રીતે રાખવી તેની વિગતવાર માહિતી નીચે મુજબ છે
ચામડીના ચેપથી બચવા માટે સ્વચ્છતા અનિવાર્ય છે, પરંતુ ‘અતિશય સ્વચ્છતા’ ક્યારેક નુકસાનકારક સાબિત થઈ શકે છે. જ્યારે તમને ખંજવાળ આવતી હોય, ત્યારે વારંવાર કઠોર સાબુથી ત્વચા ધોવાથી ચામડીનું કુદરતી તેલ (Sebum) દૂર થઈ જાય છે. આનાથી ત્વચા સૂકી પડે છે અને તેમાં તિરાડો પડી શકે છે, જે ફૂગ (Fungus) ને અંદર પ્રવેશવા માટે સરળ રસ્તો આપે છે.
હળવા, pH-સંતુલિત ક્લીન્ઝરનો ઉપયોગ કરો. દિવસમાં બે વાર સ્નાન કરવું પૂરતું છે, પરંતુ ખાતરી કરો કે તમે સ્નાન કર્યા પછી શરીરને હળવા હાથે લૂછીને સાફ કરો છો. ઘસીને લૂછવાથી ખંજવાળ અને સોજો વધી શકે છે.
જોખમી વિસ્તારોમાં શુષ્કતા (Dryness) ને પ્રાધાન્ય આપો
ફૂગ હંમેશા ભેજવાળી અને અંધારી જગ્યાએ વધે છે. શરીરના એવા ભાગો જ્યાં પરસેવો વધુ વળે છે, જેમ કે બગલ, સાથળની વચ્ચેનો ભાગ (Groin) અને આંગળીઓ વચ્ચેની જગ્યા, ત્યાં ચેપ લાગવાનું જોખમ સૌથી વધુ હોય છે.
-
કપડાંની પસંદગી: સુતરાઉ (Cotton) કપડાં પહેરો જે પરસેવો શોષી લે અને ત્વચાને શ્વાસ લેવા દે.
-
પગની સંભાળ: જો તમે લાંબો સમય શૂઝ પહેરતા હોવ, તો સુતરાઉ મોજાં પહેરો અને સમયાંતરે શૂઝ બદલતા રહો.
-
પાવડરનો ઉપયોગ: પરસેવો શોષી લે તેવા એન્ટિફંગલ ડસ્ટિંગ પાવડરનો ઉપયોગ આ વિસ્તારોમાં શુષ્કતા જાળવી રાખવા માટે કરી શકાય છે.
જ્યારે તમને લાગે કે ખંજવાળ એ સામાન્ય નથી અને તે ગોળ ચકામા (Ringworm) જેવી દેખાય છે, ત્યારે તરત જ નિષ્ણાતની સલાહ લો. શરૂઆતના તબક્કે ક્લોટ્રિમાઝોલ (Clotrimazole), ટેર્બિનાફાઇન (Terbinafine) અથવા લ્યુલિકોનાઝોલ (Luliconazole) જેવી સાબિત એન્ટિફંગલ દવાઓનો ઉપયોગ કરવાથી ચેપને ફેલાતો અટકાવી શકાય છે.
ઘણીવાર લોકો જ્યારે ખંજવાળ ઓછી થાય ત્યારે દવા અધવચ્ચે છોડી દે છે. આ સૌથી મોટી ભૂલ છે. ફૂગના કણો ત્વચાના ઊંડા પડમાં જીવંત હોઈ શકે છે, જે દવા બંધ કરતા જ ફરીથી વકરી શકે છે. તેથી, ડોક્ટરે સૂચવેલો કોર્સ પૂરો કરવો ખૂબ જ જરૂરી છે.
સ્વચ્છ અને વ્યવહારુ એપ્લિકેશન ફોર્મેટ પસંદ કરો
દવા કેવી રીતે લગાવવી તે પણ તેટલું જ મહત્વનું છે. આજના સમયમાં એન્ટિફંગલ દવાઓ ક્રીમ, પાવડર, લોશન અને સ્પ્રે સ્વરૂપે ઉપલબ્ધ છે.
-
સ્પ્રે અને લોશન: જો ચેપ મોટા વિસ્તારમાં ફેલાયેલો હોય, તો સ્પ્રે અથવા લોશન વધુ અસરકારક રહે છે.
-
ડસ્ટિંગ પાવડર: જે જગ્યાએ ઘર્ષણ વધુ થતું હોય (જેમ કે સાથળ વચ્ચે), ત્યાં પાવડર લગાવવાથી ત્વચા સૂકી રહે છે અને દવાની અસર પણ જળવાય છે.
-
હાથની સ્વચ્છતા: દવા લગાવતા પહેલા અને લગાવ્યા પછી હાથ સાબુથી બરાબર ધોવા જોઈએ જેથી ચેપ શરીરના અન્ય ભાગોમાં ન ફેલાય.
સ્ટીરોઈડયુક્ત સ્વ-દવા (Self-Medication) ટાળો
ભારતમાં સૌથી મોટી સમસ્યા એ છે કે લોકો મેડિકલ સ્ટોર પર જઈને ‘ખંજવાળની ક્રીમ’ માંગી લે છે. મોટાભાગની મિશ્રિત ક્રીમમાં સ્ટીરોઈડ (Steroids) હોય છે. સ્ટીરોઈડ ખંજવાળમાં તરત રાહત આપે છે, પરંતુ તે તમારી રોગપ્રતિકારક શક્તિ ઘટાડીને ફૂગને વધવા માટે વધુ મોકળું મેદાન આપે છે.
પરિણામે, ફૂગ વધુ જિદ્દી (Resistant) બની જાય છે અને સામાન્ય દવાઓ તેના પર અસર કરતી બંધ થઈ જાય છે. ૨૦૨૫ના તબીબી સંશોધનો મુજબ, ભારતમાં સ્ટીરોઈડના દુરુપયોગને કારણે ‘રેઝિસ્ટન્ટ ફંગલ ઇન્ફેક્શન’ના કેસોમાં મોટો ઉછાળો આવ્યો છે. ક્યારેય પણ ડોક્ટરની સલાહ વગર ‘મિક્સ ક્રીમ’ ન લગાવો.
ફરીથી ચેપ ન લાગે તે માટે સ્વચ્છતાની આદતો જાળવો
એકવાર ચેપ મટી ગયા પછી પણ સાવચેતી રાખવી અનિવાર્ય છે. ફરીથી ઇન્ફેક્શન (Reinfection) ન થાય તે માટે નીચેની બાબતોનું ધ્યાન રાખો:
-
વ્યક્તિગત વસ્તુઓ: ટુવાલ, કપડાં, સાબુ કે કાંસકો ક્યારેય કોઈની સાથે શેર ન કરો.
-
કપડાંનું ધોવાણ: તમારા કપડાં, ખાસ કરીને અન્ડરગારમેન્ટ્સ અને મોજાં, ગરમ પાણીમાં ધોવા અને સૂર્યના સીધા તડકામાં સૂકવવા જોઈએ. તડકાના UV કિરણો ફૂગના બીજકણને મારી નાખવામાં મદદ કરે છે.
-
પાલતુ પ્રાણીઓ: જો તમારા ઘરમાં પાલતુ પ્રાણી હોય, તો તપાસો કે તેમને કોઈ ચામડીનો ચેપ તો નથી ને, કારણ કે પ્રાણીઓમાંથી માણસોમાં ચેપ ફેલાવવો સામાન્ય છે.
