ગંગા દશેરા પર ‘દશવિધ’ દાનનું વિશેષ મહત્વ, જાણો કઈ વસ્તુઓ દૂર કરશે પિતૃદોષ અને તણાવ
સનાતન ધર્મમાં તહેવારો અને વ્રતનું પોતાનું એક વિશેષ મહત્વ છે, પરંતુ જ્યારે બે શુભ અને દુર્લભ સંયોગો એકસાથે મળી જાય, ત્યારે તે દિવસનો મહિમા અનેકગણો વધી જાય છે. આ વર્ષે પણ કંઈક આવો જ અદ્ભુત અને પવિત્ર સંયોગ બનવા જઈ રહ્યો છે. હિન્દુઓનો પાવન પર્વ ગંગા દશેરા આ વખતે 25 મે 2026 ના રોજ ઉજવવામાં આવશે. સૌથી ખાસ વાત એ છે કે આ વર્ષે ગંગા દશેરા પર અધિકમાસ (જેને પુરુષોત્તમ માસ પણ કહેવામાં આવે છે) નો અત્યંત દુર્લભ સંયોગ બની રહ્યો છે.
ધાર્મિક દૃષ્ટિકોણથી અધિકમાસમાં કરવામાં આવતી પૂજા-પાઠ અને દાનનું ફળ અનંતગણું થઈને મળે છે. તેવામાં અધિકમાસ દરમિયાન ગંગા દશેરાનું આવવું દેશભરના શ્રદ્ધાળુઓ માટે સૌભાગ્ય લઈને આવ્યું છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ મહાસંયોગમાં મા ગંગાની પૂજા, પવિત્ર નદીઓમાં સ્નાન અને વિશેષ વસ્તુઓનું દાન કરવાથી મનુષ્યના જાણે-અજાણે થયેલા તમામ પાપો ધોવાઈ જાય છે અને જીવનમાં સુખ, શાંતિ તથા અતૂટ સમૃદ્ધિનું આગમન થાય છે. ચાલો વિગતવાર જાણીએ આ દિવસના મહત્વ અને તે 10 ખાસ વસ્તુઓ (દશવિધ દાન) વિશે, જેનું દાન આ દિવસે તમારી કિસ્મત બદલી શકે છે.
ગંગા દશેરા અને અધિકમાસના મહાસંયોગનું મહત્વ
પૌરાણિક અને ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, જેઠ માસના શુક્લ પક્ષની દશમ તિથિએ જ રાજા ભગીરથની સદીઓની કઠિન તપસ્યાથી પ્રસન્ન થઈને મા ગંગા સ્વર્ગ લોકમાંથી શિવજીની જટાઓમાં થઈને પૃથ્વી પર અવતરિત થયા હતા. ભગીરથ પોતાના પૂર્વજોના ઉદ્ધાર માટે ગંગાને ધરતી પર લાવ્યા હતા. આ જ પાવન સ્મૃતિમાં દર વર્ષે આ દિવસને ગંગા દશેરા તરીકે ખૂબ જ હર્ષોલ્લાસ સાથે ઉજવવામાં આવે છે.
શાસ્ત્રોમાં વિધાન છે કે આ દિવસે જે પણ વ્યક્તિ ગંગાજીમાં અથવા પોતાના ઘરના નહાવાના પાણીમાં ગંગાજળ ભેળવીને શ્રદ્ધાપૂર્વક સ્નાન કરે છે, તેના 10 પ્રકારના પાપો (3 કાયિક એટલે કે શારીરિક, 4 વાચિક એટલે કે બોલીને કરેલા અને 3 માનસિક પાપ) નો સંપૂર્ણ નાશ થઈ જાય છે. આ વખતે આ પર્વ અધિકમાસની અંદર આવી રહ્યો હોવાથી, જ્યોતિષીઓનું માનવું છે કે આ દિવસે કરવામાં આવેલા જપ, તપ અને દાનનું પુણ્ય ફળ ક્યારેય સમાપ્ત થતું નથી.
‘દશવિધ’ દાન: ગંગા દશેરા પર આ 10 વસ્તુઓનું કરો દાન
ગંગા દશેરાના દિવસે ‘દશવિધ’ એટલે કે 10 વિશેષ પ્રકારની વસ્તુઓના દાનનો નિયમ જણાવવામાં આવ્યો છે. જેઠ મહિનો અતિશય ગરમીનો હોય છે, તેથી આ દિવસે દાન કરવામાં આવતી મોટાભાગની વસ્તુઓ એવી છે જે સામેવાળી વ્યક્તિને શીતળતા અને રાહત પહોંચાડે છે. ચાલો જાણીએ આ 10 દાન વિશે:
1. જળથી ભરેલો માટીનો ઘડો (કુંભ દાન)
જેઠની તપતી ગરમીમાં કોઈ તરસ્યાને પાણી પીવડાવવાથી મોટું કોઈ પુણ્ય નથી. આ દિવસે માટીના એક નવા ઘડાને (માટલાને) ચોખ્ખા પાણીથી આખો ભરીને, તેમાં થોડી સાકર કે તુલસીના પાન નાખીને કોઈ બ્રાહ્મણ કે જરૂરિયાતમંદને દાન કરો. માન્યતા છે કે આ દાનથી માનસિક તણાવ દૂર થાય છે અને ઘરમાં શાંતિ બની રહે છે.
2. પૌષ્ટિક સત્તુનું દાન
ગરમીની ઋતુમાં સત્તુ (શેકેલા ચણા કે જવનો લોટ) નું સેવન સ્વાસ્થ્ય માટે અમૃત સમાન માનવામાં આવે છે. તે શરીરને અંદરથી ઠંડુ રાખે છે. ગંગા દશેરાના દિવસે ગરીબોને સત્તુનું દાન કરવાથી રાહુ-કેતુના દોષ શાંત થાય છે અને ઘર-પરિવારમાં સુખ-સમૃદ્ધિ આવે છે.
3. મોસમી ફળ (તરબૂચ, ટેટી કે કેરી)
આ ઋતુમાં પ્રકૃતિ આપણને પાણીથી ભરપૂર ફળો આપે છે. આ દિવસે તરબૂચ, ટેટી, કાકડી કે પાકી કેરીનું દાન કરવું ખૂબ જ શુભ માનવામાં આવે છે. આનાથી જીવનમાં આવી રહેલા ઉતાર-ચઢાવ ઓછા થાય છે.
4. હાથનો પંખો
વીજળીના આ યુગમાં પણ વાંસ કે કપડાથી બનેલા હાથના પંખાના દાનનું આ દિવસે ખૂબ મહત્વ છે. આકરી ગરમીમાં વટેમાર્ગુઓ કે મંદિરમાં પંખો દાન કરવાથી વ્યક્તિના જીવનની મોટામાં મોટી પરેશાનીઓ અને અશાંતિ પવનની જેમ ઉડી જાય છે.
5. છત્ર (છત્રી) નું દાન
કળકળતી ધૂપ અને ગરમીથી કોઈ અસહાય વ્યક્તિને બચાવવા માટે છત્રીનું દાન ઉત્તમ માનવામાં આવ્યું છે. જો તમે કોઈ ગરીબ કે જરૂરિયાતમંદને છત્રી ભેટ આપો છો, તો તેનાથી તમારા વેપાર અને નોકરીમાં આવી રહેલી અડચણો દૂર થાય છે.
6. ચંપલ કે પગરખાં (પાદુકા દાન)
બળબળતા રસ્તાઓ પર ઉઘાડા પગે ચાલવાની મજબૂરીને દૂર કરવા માટે આ દિવસે ચંપલ કે પગરખાંનું દાન કરવામાં આવે છે. શાસ્ત્રો અનુસાર, આ દાન કરવાથી ભાગ્યનો સાથ મળે છે અને સફળતાના માર્ગમાં આવતા તમામ કાંટા સાફ થઈ જાય છે.
7. સૂતરાઉ વસ્ત્રોનું દાન
7. સૂતરાઉ વસ્ત્રોનું દાનઆ દિવસે સફેદ કે હળવા રંગના સૂતરાઉ કપડાં, જેમ કે ધોતિયું, કુરતો, કોટન સાડી કે ગમછો દાન કરવો જોઈએ. માન્યતા છે કે વસ્ત્ર દાન કરવાથી પિતૃઓ પ્રસન્ન થાય છે અને વ્યક્તિને પિતૃદોષની સમસ્યામાંથી હંમેશા માટે રાહત મળી જાય છે.
8. ગોળ અને ખાંડ (મીઠી વસ્તુઓ)
ગોળ, ખાંડ કે સાકરનું દાન કરવાથી સમાજમાં માન-સન્માન વધે છે. જ્યોતિષ શાસ્ત્ર અનુસાર, મીઠી વસ્તુઓના દાનથી વ્યક્તિની વાણીમાં મધુરતા આવે છે અને કુંડળીમાં ગ્રહોના રાજા ‘સૂર્ય’ ની સ્થિતિ અત્યંત મજબૂત થાય છે.
9. વટેમાર્ગુઓ માટે શરબત કે પરબ
ગંગા દશેરા પર પોતાના ઘરની બહાર કે કોઈ જાહેર સ્થળે વટેમાર્ગુઓ માટે ઠંડા પાણી, લીંબુ પાણી કે બેલ (બીલા) ના શરબતની વ્યવસ્થા કરવી (પરબ બંધાવવી) એ મહાપુણ્યનું કામ માનવામાં આવ્યું છે. આવું કરવાથી ભગવાન વિષ્ણુ અને માતા લક્ષ્મીની વિશેષ કૃપા પ્રાપ્ત થાય છે.
10. અન્ન દાન (મહાદાન)
હિન્દુ ધર્મમાં અન્ન દાનને તમામ દાનમાં શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવ્યું છે. આ દિવસે પોતાની શક્તિ અનુસાર ઘઉં, ચોખા કે દાળ કોઈ ગરીબ પરિવારને આપો. એવું માનવામાં આવે છે કે મહાસંયોગના દિવસે અન્નનું દાન કરવાથી મનુષ્યના ઘરના અન્ન-ધનના ભંડાર હંમેશા ભરેલા રહે છે અને ક્યારેય દરિદ્રતા આવતી નથી.
ગંગા દશેરા પર કેવી રીતે કરવી પૂજા?
જો તમે ગંગા નદીના કિનારે જવા માટે અસમર્થ હોવ, તો ચિંતા કરશો નહીં. સવારે બ્રહ્મ મુહૂર્તમાં ઉઠીને પોતાના ઘરે જ નહાવાના પાણીમાં થોડું ગંગાજળ ઉમેરો અને”ૐ નમો ગંગાયૈ વિશ્વરૂપિણ્યૈ નારાયણ્યૈ નમો નમઃ” મંત્રનો જાપ કરતા કરતા સ્નાન કરો. ત્યારબાદ સૂર્યદેવને જળ અર્પિત કરો અને ઘરના મંદિરમાં મા ગંગા અને ભગવાન શિવની આરતી કરો. પૂજા અને વ્રતનો સંકલ્પ લીધા પછી ઉપર જણાવેલી 10 વસ્તુઓમાંથી જેટલી શક્ય હોય, તેટલી વસ્તુઓનું દાન શ્રદ્ધાપૂર્વક કરો.
25 મેના રોજ આવનારી આ ગંગા દશેરા સામાન્ય દિવસો જેવી નથી. અધિકમાસના આ અનોખા સંયોગને હાથથી જવા ન દો. આ દિવસે પૂરી શ્રદ્ધા સાથે કરવામાં આવેલું એક નાનું દાન પણ તમારા અને તમારા પરિવારના જીવનને ખુશીઓથી ભરી શકે છે. મા ગંગા આપ સૌ પર પોતાની કૃપા બનાવી રાખે!
