દારૂબંધીના કાયદા વચ્ચે અહીં કેમ મળે છે છૂટ? ગિફ્ટ સિટીમાં 15 ગણા વેચાણ પાછળનું અસલી કારણ
ગુજરાત રાજ્ય પોતાની કડક દારૂબંધીની નીતિ માટે સમગ્ર દેશમાં જાણીતું છે. મહાત્મા ગાંધીની આ ભૂમિ પર કાયદાકીય રીતે દારૂના વેચાણ અને સેવન પર સખત પ્રતિબંધ છે. પરંતુ આ જ ગાંધીના ગુજરાતમાં એક એવું સ્થળ છે જ્યાં છેલ્લા કેટલાક સમયથી દારૂનું વેચાણ અને વપરાશ રેકોર્ડ તોડી રહ્યો છે. આપણે વાત કરી રહ્યા છીએ ગાંધીનગર સ્થિત ‘ગિફ્ટ સિટી’ (GIFT City – Gujarat International Finance Tec-City) ની, જ્યાં છેલ્લા એક વર્ષમાં વિદેશી દારૂના વેચાણમાં ૧૫ ગણો અધધ વધારો નોંધાયો છે. તાજેતરમાં રાજ્ય સરકારે જાહેર કરેલા સત્તાવાર આંકડાઓએ સૌને ચોંકાવી દીધા છે.
ઓગસ્ટ ૨૦૨૪ થી જુલાઈ ૨૦૨૬ ના બે વર્ષના સમયગાળા દરમિયાન ગિફ્ટ સિટીમાં કુલ ૬૦,૩૫૪ લિટરથી પણ વધુ ‘ઈન્ડિયન મેડ ફોરેન લિકર’ (IMFL) એટલે કે ભારતમાં બનેલા વિદેશી દારૂનું વેચાણ થયું છે. દારૂના આ કાયદેસરના વેચાણથી ગુજરાત સરકારની તિજોરીને આશરે રૂ. ૮૭.૩૯ લાખની અધધ રાજસ્વ (Revenue) આવક પણ થઈ છે.
એક જ વર્ષમાં ૧૫ ગણો ઉછાળો: આંકડા શું કહે છે?
રાજ્ય સરકારના પ્રોહિબિશન અને એક્સાઈઝ વિભાગ દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, ગિફ્ટ સિટીમાં દારૂના વપરાશમાં અભૂતપૂર્વ ઉછાળો જોવા મળ્યો છે:
ઓગસ્ટ ૨૦૨૪ થી જુલાઈ ૨૦૨૫: આ પ્રથમ વર્ષ દરમિયાન ગિફ્ટ સિટીમાં કુલ ૩,૭૧૬ લિટર વિદેશી દારૂનું વેચાણ થયું હતું.
ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ થી જુલાઈ ૨૦૨૬: તેના પછીના બીજા જ વર્ષે આ આંકડો અકલ્પનીય રીતે વધીને ૫૬,૬૩૮ લિટર પર પહોંચી ગયો હતો.
આ સરખામણી દર્શાવે છે કે માત્ર એક જ વર્ષના ગાળામાં દારૂની ખપતમાં ૧૫ ગણાથી પણ વધુનો જંગી વધારો થયો છે. બે વર્ષનો સરવાળો કરીએ તો ગિફ્ટ સિટીના નિર્ધારિત વિસ્તારોમાં ૬૦ હજાર લિટરથી વધુ દારૂ પીવાઈ ચૂક્યો છે.
આખા ગુજરાતમાં બંધી, તો ગિફ્ટ સિટીમાં છૂટ કેમ?
ગુજરાત સરકાર ગિફ્ટ સિટીને વૈશ્વિક કક્ષાના ફાઇનાન્શિયલ અને ટેક્નોલોજી હબ તરીકે વિકસાવી રહી છે. અહીં સિંગાપોર, લંડન અને દુબઈ જેવા આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય કેન્દ્રોની તર્જ પર કામકાજ ચાલે છે. આ સિટીમાં દેશ-વિદેશની મોટી મલ્ટીનેશનલ કંપનીઓ, બેંકો, ગ્લોબલ ઈન્વેસ્ટર્સ અને આંતરરાષ્ટ્રીય નિષ્ણાતો કામ કરે છે.
રાજ્ય સરકારનું માનવું હતું કે વિદેશી રોકાણકારો અને ગ્લોબલ પ્રોફેશનલ્સને આકર્ષવા માટે તેમને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરનું વર્ક કલ્ચર અને ‘વાઈન એન્ડ ડાઈન’ (Wine & Dine) ની સુવિધા આપવી જરૂરી છે. આ જ હેતુથી સરકારે ડિસેમ્બર ૨૦૨૩ માં એક વિશેષ નીતિ હેઠળ ગિફ્ટ સિટી વિસ્તારમાં આવેલા ચોક્કસ હોટેલ્સ, ક્લબ્સ અને રેસ્ટોરાંમાં અધિકૃત કર્મચારીઓ અને મુલાકાતીઓ માટે દારૂના સેવનની મંજૂરી આપી હતી. જોકે, ગિફ્ટ સિટીની બહાર સમગ્ર ગુજરાતમાં દારૂબંધીનો કાયદો પહેલાની જેમ જ કડક રીતે અમલમાં છે.
નિયમો અને મંજૂરીની પ્રક્રિયા
ગિફ્ટ સિટીમાં દારૂનું સેવન કરવાની છૂટ આપવામાં આવી છે, પરંતુ તેનો અર્થ એ નથી કે ત્યાં ગમે તે વ્યક્તિ જઈને દારૂ ખરીદી શકે છે. આ માટે સરકારે કડક નિયમો અને પરમિટ વ્યવસ્થા બનાવી છે:
૧. કર્મચારીઓ માટે પરમિટ: ગિફ્ટ સિટીમાં આવેલી અધિકૃત કંપનીઓમાં કામ કરતા કર્મચારીઓને ખાસ ‘લિકર પરમિટ’ આપવામાં આવે છે.
૨. વિઝિટર પરમિટ: ગિફ્ટ સિટીની કંપનીઓમાં બિઝનેસ અર્થે આવતા મુલાકાતીઓ માટે કામચલાઉ (Temporary) પરમિટ મેળવવાની જોગવાઈ છે.
૩. ચોક્કસ સ્થળો: દારૂનું સેવન માત્ર માન્યતા પ્રાપ્ત હોટેલ્સ, ક્લબ કે રેસ્ટોરાંના નિર્ધારિત ‘Liquor Access Zones’ માં જ કરી શકાય છે. દારૂની બોટલ બહાર લઈ જવાની કે જાહેરમાં સેવન કરવાની સખત મનાઈ છે.
ગિફ્ટ સિટીમાં દારૂના વેચાણમાં થયેલો આ અણધાર્યો વધારો એ વાતનો પુરાવો છે કે ત્યાં વ્યવસાયિક પ્રવૃત્તિઓ અને ગ્લોબલ વર્કફોર્સની સંખ્યામાં ઝડપી વધારો થઈ રહ્યો છે. સરકારી તિજોરીને મળેલી ૮૭.૩૯ લાખ રૂપિયાની આવક દર્શાવે છે કે નિયંત્રિત છૂટછાટથી પણ સરકારને મહેસૂલ મળી રહ્યું છે.
જોકે, આ આંકડા બહાર આવ્યા બાદ રાજ્યમાં ફરી એકવાર સામાજિક અને રાજકીય ચર્ચાઓ જાગી છે. એક વર્ગનું માનવું છે કે વૈશ્વિક સ્પર્ધામાં ટકી રહેવા માટે આ પ્રકારની છૂટછાટ અનિવાર્ય છે, જ્યારે બીજો વર્ગ દારૂબંધીના નીતિગત મૂલ્યો સામે સવાલો ઉઠાવી રહ્યો છે. છતાં, વર્તમાન પરિસ્થિતિ જોતાં ગિફ્ટ સિટીનું આ ‘લિકર મોડેલ’ આંતરરાષ્ટ્રીય બિઝનેસ આકર્ષવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી રહ્યું હોય તેમ લાગે છે.
