અંકલેશ્વરના દીવી ગામે પ્રાકૃતિક કૃષિ મોડેલ ફાર્મની મુલાકાત: રાજ્યપાલશ્રીએ સ્વયં ગાય દોહી ખેડૂતોને આપ્યો પ્રેરણાદાયી સંદેશ
ગુજરાતમાં પ્રાકૃતિક ખેતીના પ્રણેતા અને રાજ્યના માનનીય રાજ્યપાલ આચાર્ય દેવવ્રતજી તાજેતરમાં ભરૂચ જિલ્લાના બે દિવસીય પ્રવાસે હતા. આ પ્રવાસના બીજા દિવસે તેમણે અંકલેશ્વર તાલુકાના દીવી ગામે આવેલ પ્રગતિશીલ ખેડૂત બળવંતભાઈ અમાઈદાસ પટેલના પ્રાકૃતિક કૃષિ મોડેલ ફાર્મની ખાસ મુલાકાત લીધી હતી. રાજ્યપાલના આ પ્રવાસે સ્થાનિક ખેડૂતો અને કૃષિ ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલા લોકોમાં એક નવો ઉત્સાહ અને દિશા પૂરી પાડી છે.
રાજ્યપાલ જ્યારે ફાર્મ પર પહોંચ્યા ત્યારે તેમણે પરંપરાગત વહીવટી પ્રભાવથી પર થઈને સાચા અર્થમાં એક ખેડૂતની જેમ જમીન સાથે જોડાઈને પ્રવૃત્તિઓ કરી હતી. તેમણે પોતે સ્વયં પોતાના હાથે દેશી ગાય દોહીને ઉપસ્થિત તમામ ખેડૂતોને આશ્ચર્યચકિત કરી દીધા હતા. આ પ્રસંગે તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ભારતીય દેશી ગાય એ પ્રાકૃતિક ખેતીનો આત્મા છે. જો દેશી ગાયનું પાલન કરવામાં આવે તો જમીન, પર્યાવરણ અને માનવ સ્વાસ્થ્ય ત્રણેયનું જતન શક્ય બને છે.
મોડેલ ફાર્મનું ઝીણવટભર્યું નિરીક્ષણ અને પાકોની સમૃદ્ધિ
સ્વયં ગાય દોહ્યા બાદ રાજ્યપાલએ બળવંતભાઈ પટેલના ખેતરમાં પદયાત્રા કરીને ઉગાડવામાં આવેલા વિવિધ પાકોનું ખૂબ જ ઝીણવટભર્યું નિરીક્ષણ કર્યું હતું. આ મોડેલ ફાર્મમાં બહુવિધ પાક પદ્ધતિ (Multi-cropping system) અંતર્ગત અનેકવિધ ફળો અને શાકભાજીનું સફળતાપૂર્વક વાવેતર કરવામાં આવ્યું છે.
ખેતરમાં ઉગાડવામાં આવેલા મુખ્ય પાકો અને ઉત્પાદનની ગુણવત્તા:
ફળઝાડ: જમરૂખ, ચીકુ, કેળા, આંબા અને સરગવો.
શાકભાજી તથા અન્ય: મીઠો લીમડો, રીંગણ, દૂધી તથા વિવિધ વેલાવાળા શાકભાજી.
રાજ્યપાલએ દરેક પાકની ગુણવત્તા, છોડનો વિકાસ અને જમીનની ભેજધારણ શક્તિ જોઈને ભારે સંતોષ વ્યક્ત કર્યો હતો. તેમણે ખેડૂત બળવંતભાઈની મહેનત અને કુદરતી પદ્ધતિથી પકવેલા આ પાકોની ઉત્કૃષ્ટ ગુણવત્તાની મુક્ત મને પ્રશંસા કરી હતી.
ખેડૂત સંવાદ: રાસાયણિક ખેતીના દુષ્પરિણામો અને જમીનનું જતન
મોડેલ ફાર્મની મુલાકાત પૂર્ણ કર્યા બાદ રાજ્યપાલએ ઉપસ્થિત વિશાળ ખેડૂત સમુદાય સાથે સીધો આત્મીય સંવાદ સાધ્યો હતો. તેમણે રાસાયણિક ખાતરો અને કીટનાશકોથી જમીન તથા પાક પર થતી ગંભીર વિપરીત અસરો વિશે ખેડૂતોને વિગતવાર સમજ આપી હતી.
તેમણે ચિંતા વ્યક્ત કરતા જણાવ્યું હતું કે:
“જેમ આપણું શરીર કુદરતી આહારથી સ્વસ્થ રહે છે, તેમ જમીન પણ સજીવ છે. રાસાયણિક ખાતરો અને ઝેરી કીટનાશકોના આડેધડ ઉપયોગથી જમીનમાં રહેલા આપણા મિત્ર અળસિયા અને ઉપયોગી સૂક્ષ્મ જીવાણુઓનો નાશ પામ્યો છે. પરિણામે, ખેડૂતોએ આજે બહારથી નાઇટ્રોજન, પોટાશ અને ફોસ્ફરસ જેવા તત્ત્વો ઉમેરવા પડે છે.”
તેમણે ઉમેર્યું કે રાસાયણિક ખેતીથી જમીનની ફળદ્રુપતા દિવસેને દિવસે ઘટી રહી છે અને જમીન બંજર બની રહી છે. જો આપણે આજે જ આ રાસાયણિક ખેતી છોડવાનો સંકલ્પ નહીં કરીએ, તો આવનારી પેઢીઓ માટે જમીન જ નહીં બચે અને કૃષિ ક્ષેત્રે મોટું સંકટ ઊભું થશે. તેનાથી વિપરીત, પ્રાકૃતિક ખેતીથી જમીનની ગુણવત્તા સુધરે છે અને તે વધુ ફળદ્રુપ બને છે.
ઓછો ખર્ચ, બમણી આવક અને રાજ્યના આંકડા
પ્રાકૃતિક ખેતીના આર્થિક પાસાં સમજાવતા રાજ્યપાલએ જણાવ્યું હતું કે, પ્રાકૃતિક કૃષિ પદ્ધતિમાં બહારથી મોંઘા ખાતર કે દવાનો ખરીદખર્ચ કરવો પડતો નથી. આથી ખેતીનો વાસ્તવિક ખર્ચ ઘટી જાય છે અને ખેડૂતની આવક બમણી થાય છે. ગુજરાતમાં આજે હજારો ખેડૂતો ઓછી મજૂરી અને અત્યંત ઓછા ખર્ચે વાર્ષિક લાખો રૂપિયાની શુદ્ધ કમાણી કરી રહ્યા છે.
ગુજરાત અને ભરૂચ જિલ્લામાં પ્રાકૃતિક ખેતીની વર્તમાન સ્થિતિ:
| વિસ્તાર / વિગત | ખેડૂતો / કેન્દ્રોની સંખ્યા |
| સમગ્ર ગુજરાતમાં પ્રાકૃતિક ખેડૂતો | ૮ લાખથી વધુ |
| ભરૂચ જિલ્લામાં પ્રાકૃતિક ખેડૂતો | ૨૦ હજારથી વધુ |
| ગુજરાતમાં સરકારી વેચાણ કેન્દ્રો | ૧૨૦૦થી વધુ |
| ભરૂચ જિલ્લામાં વેચાણ કેન્દ્રો | ૪૯ કેન્દ્રો |
રાજ્યપાલએ સ્પષ્ટ કર્યું કે રાજ્ય સરકાર પ્રાકૃતિક ખેતપેદાશો માટે યોગ્ય બજાર પૂરું પાડવા કટિબદ્ધ છે. ૧૨૦૦થી વધુ વેચાણ કેન્દ્રોના માધ્યમથી સામાન્ય નાગરિકોને શુદ્ધ અને રસાયણમુક્ત ખોરાક મળી રહ્યો છે, જ્યારે ખેડૂતોને તેમના પાકના યોગ્ય ભાવ મળી રહ્યા છે.
વિજયાદશમીનો પવિત્ર સંકલ્પ: અધર્મ પર ધર્મનો વિજય
આ મુલાકાત દરમિયાન વિજયાદશમીનો પવિત્ર તહેવાર હોવાથી રાજ્યપાલએ આ દિવસના મહત્વને ખેતી સાથે જોડીને એક પ્રેરણાદાયી સંકલ્પ લેવડાવ્યો હતો. તેમણે તમામ ખેડૂતોને અપીલ કરી હતી કે જેમ વિજયાદશમી એ અસત્ય પર સત્યના વિજયનું પ્રતીક છે, તેમ આજે જ રાસાયણિક ખેતીરૂપી બુરાઈનો ત્યાગ કરી પ્રાકૃતિક ખેતી અપનાવવાનો દ્રઢ સંકલ્પ લેવો જોઈએ.
તેમણે ચેતવણી આપતા જણાવ્યું હતું કે રાસાયણિક ખેતી માત્ર જમીન અને પર્યાવરણને જ દૂષિત નથી કરતી, પરંતુ તેમાંથી ઉત્પન્ન થતો ઝેરી આહાર આજે માનવ સમાજને કેન્સર, ડાયાબિટીસ અને હૃદયરોગ જેવા ગંભીર રોગો તરફ ધકેલી રહ્યો છે. આ પરિસ્થિતિમાંથી દેશને ઉગારવાનો એકમાત્ર ઉપાય પ્રાકૃતિક ખેતી જ છે.
વહીવટી તંત્ર અને સ્થાનિક ખેડૂતોની સક્રિય ઉપસ્થિતિ
આ પ્રસંગે ભરૂચ જિલ્લા ખેતીવાડી વિભાગના અધિકારીઓ, વહીવટી તંત્રના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ, બળવંતભાઈ પટેલ અને તેમનો પરિવાર તેમજ આસપાસના ગામોમાંથી મોટી સંખ્યામાં ખેડૂતો ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. કાર્યક્રમના અંતે ખેડૂતોએ રાજ્યપાલની વાતથી પ્રેરિત થઈ પ્રાકૃતિક કૃષિ અપનાવવાની ખાતરી આપી હતી.
