ખેડૂતો આંખો ખોલી નાખે તેવો કિસ્સો: શું ખરેખર રાસાયણિક ખાતરો આપણને બીમાર કરી રહ્યા છે?
ગુજરાતના લોકપ્રિય અને જમીની સ્તરના પ્રશ્નો સાથે સતત જોડાયેલા રહેતા રાજ્યપાલ આચાર્ય દેવવ્રતજી તાજેતરમાં જામનગર જિલ્લાના લતીપર ગામની મુલાકાતે પધાર્યા હતા. પ્રોટોકોલ અને રાજભવનની ભવ્યતાથી દૂર, તેમણે લતીપરની સ્થાનિક હાઈસ્કૂલના પ્રાંગણમાં એક ભવ્ય અને આત્મીય ‘રાત્રી સભા’નું આયોજન કર્યું હતું. આ રાત્રી સભા માત્ર એક સરકારી કાર્યક્રમ બનીને ન રહેતા, ગ્રામજનો અને રાજ્યના વડા વચ્ચેના સીધા, સરળ અને લાગણીસભર સંવાદનું માધ્યમ બની રહી. રાત્રિના શાંત વાતાવરણમાં ગ્રામીણ સંસ્કૃતિની વચ્ચે બેસીને રાજ્યપાલએ જે રીતે લોકો સાથે સુખ-દુઃખ અને પ્રગતિની વાતો કરી, તેણે ઉપસ્થિત સૌ કોઈના દિલ જીતી લીધા હતા.
પ્રાકૃતિક ખેતી: જમીનની તંદુરસ્તી અને માનવ સ્વાસ્થ્યનો રક્ષક
રાત્રી સભાને સંબોધતા રાજ્યપાલએ સૌથી વધુ ભાર કૃષિ ક્ષેત્રમાં આવી રહેલા પરિવર્તન પર મૂક્યો હતો. તેમણે જામનગરની ધરતીને વંદન કરતા જણાવ્યું કે, આ પવિત્ર ભૂમિ અત્યંત ફળદ્રુપ છે અને અહીં પ્રાકૃતિક ખેતી (Natural Farming) માટે અપાર સંભાવનાઓ છુપાયેલી છે.
“આજે આપણે વધુ ઉત્પાદનની ઘેલછામાં રાસાયણિક ખાતરો અને ઝેરી જંતુનાશકોનો બેફામ ઉપયોગ કરીને આપણી પવિત્ર ધરતી માતાની ફળદ્રુપતાને નષ્ટ કરી રહ્યા છીએ. જો જમીન જ બીમાર પડશે, તો અનાજ પણ ઝેરી પાકશે અને આપણું સ્વાસ્થ્ય પણ જોખમાશે.”
તેમણે ઉમેર્યું કે, પ્રાકૃતિક ખેતીથી તૈયાર થતી દરેક ખેતપેદાશ સંપૂર્ણપણે રસાયણમુક્ત અને સ્વાસ્થ્ય માટે અમૃત સમાન હોય છે. ખેડૂતોને પ્રોત્સાહિત કરતા તેમણે એક સુંદર વહેવારુ સૂચન કર્યું કે, જો કોઈને ડર હોય તો તેમણે સીધી આખા ખેતરમાં ખેતી બદલવાની જરૂર નથી. ખેડૂતો પહેલા પોતાના ઘરના વપરાશ માટે નાના પાયે શાકભાજી વાવીને શરૂઆત કરે અને તેનો ફાયદો દેખાય એટલે ધીમે-ધીમે પોતાના સમગ્ર ખેતરમાં પ્રાકૃતિક કૃષિ અપનાવે.
ગૌ સંવર્ધન: દેશી ગાય આધારિત ખેતીનો સચોટ મંત્ર
કૃષિની ચર્ચાને આગળ ધપાવતા રાજ્યપાલએ ગૌ-આધારિત ખેતી (Cow-based farming) અને દેશી ગાયના પાલનનું મહત્વ સમજાવ્યું હતું. તેમણે પોતાના અંગત જીવનના પ્રેરક અનુભવો ગ્રામજનો સાથે વાગોળતા કહ્યું કે, એક દેશી ગાયના ગોબર અને ગૌમૂત્રમાંથી જ જીવામૃત બનાવીને એક કરતાં વધુ એકર જમીનમાં ઉત્તમ પાક લઈ શકાય છે. તેમણે ગાયોની સુધારેલી નસલ (Improved Breeds) વિશે વિગતવાર માહિતી આપી અને પશુપાલનને માત્ર દૂધના વ્યવસાય તરીકે નહીં, પરંતુ ખેતીના મુખ્ય આધાર સ્તંભ તરીકે વિકસાવવા હાકલ કરી હતી. ગાય પ્રત્યેની તેમની આ શ્રદ્ધા અને વૈજ્ઞાનિક અભિગમે ખેડૂતોને નવી દિશા ચિંધી હતી.
સ્વચ્છતા અભિયાન: કેવળ સૂત્ર નહીં, જીવનનો સંસ્કાર
રાજ્યપાલએ સ્વચ્છતાને તંદુરસ્ત સમાજ માટે અનિવાર્ય ગણાવી હતી. તેમણે બહુ જ સરળ શબ્દોમાં સમજાવ્યું કે જ્યાં ગંદકી હોય છે ત્યાં રોગોનું સામ્રાજ્ય ફેલાય છે અને જ્યાં રોગ હોય ત્યાં મન ક્યારેય પ્રફુલ્લિત કે સકારાત્મક રહી શકતું નથી.
તેમણે કહ્યું, “સ્વચ્છ શેરી અને સ્વચ્છ ગામ થકી જ પૂજ્ય બાપુ અને પ્રધાનમંત્રીનું ‘સ્વચ્છ ભારત’નું સપનું સાકાર થઈ શકશે.” વધુમાં તેમણે એક બહુ મોટી વાત કહી કે સ્વચ્છતાનું કાર્ય કરવાથી કોઈ નાનું નથી બની જતું. ઉલટાનું, જે ગામ સ્વચ્છ હોય છે તે ગામના લોકો અને ત્યાંના લોકપ્રતિનિધિઓની જાગૃતિ અને ઉચ્ચ સંસ્કારિતા દર્શાવે છે. ગામના દરેક નાગરિકે કચરાનો યોગ્ય નિકાલ કરવાની જવાબદારી પોતે જ ઉપાડવી પડશે.
પર્યાવરણ જતન: આવનારી પેઢીને આપવાની શ્રેષ્ઠ ભેટ
ગ્લોબલ વોર્મિંગ અને પર્યાવરણીય કટોકટીના આ યુગમાં વૃક્ષોનું મહત્વ સમજાવતા રાજ્યપાલએ લતીપરના લોકોને પર્યાવરણ રક્ષાના શપથ લેવડાવ્યા હોય તેવો માહોલ સર્જાયો હતો. તેમણે ગ્રામજનોને આજીજી પૂર્વક અનુરોધ કર્યો કે, દરેક વ્યક્તિએ પોતાના જીવનમાં પીપળો, વડ અને લીમડા જેવા ઘટાદાર અને આયુર્વેદિક દ્રષ્ટિએ મહત્વના વૃક્ષો વાવવા જોઈએ. આ વૃક્ષો આપણી આવનારી પેઢી માટે સૌથી કિંમતી અને ઉત્તમ ભેટ છે. વૃક્ષો આપણને આજીવન છાંયડો આપે છે, અસંખ્ય પક્ષીઓને આશ્રય આપે છે અને સૌથી અગત્યનું એ છે કે તે જમીનનું ધોવાણ અટકાવીને વરસાદ લાવવામાં મદદરૂપ બને છે.
સામાજિક સમાનતા અને કન્યા કેળવણી: પ્રગતિશીલ સમાજનો પાયો
કેવળ ખેતી કે પર્યાવરણ જ નહીં, પરંતુ સમાજના આંતરિક માળખાને મજબૂત કરવા માટે પણ રાજ્યપાલએ મહત્વનું માર્ગદર્શન આપ્યું હતું. તેમણે દીકરા અને દીકરી વચ્ચેના ભેદભાવને સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરવાની અપીલ કરી હતી. વાલીઓને પ્રેરણા આપતા તેમણે જણાવ્યું કે, દીકરીઓને પણ દીકરા સમાન જ ઉચ્ચ શિક્ષણ અને દરેક ક્ષેત્રમાં સમાન તકો મળવી જોઈએ. જ્યારે એક દીકરી ભણે છે, ત્યારે બે કુળ ઉજળા થાય છે. તેમણે સમાજમાં વ્યાપેલા જાતિગત ભેદભાવો ભૂલીને માનવતાના નાતે એક થવા અને વ્યાપક દ્રષ્ટિકોણ અપનાવવા જણાવ્યું હતું. આ સાથે જ, તેમણે ગામના યુવાધનને અને જનમેદનીને કોઈપણ પ્રકારના વ્યસનોથી દૂર રહી તંદુરસ્ત જીવન જીવવાનું આહવાન કર્યું હતું.
‘વિકસિત ભારત’ માટે સામૂહિક સંકલ્પની હાકલ
ભાષણના અંતિમ ચરણમાં, રાજ્યપાલએ દેશના પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્રભાઈ મોદીના ‘વિકસિત ભારત’ (Developed India) ના વિઝનનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે ભારત ત્યારે જ વિકસિત બનશે જ્યારે આપણા ગામડાં આત્મનિર્ભર, સ્વચ્છ, શિક્ષિત અને સમૃદ્ધ બનશે. તેમણે લતીપરના ગ્રામજનોને આ તમામ સદ્કાર્યો—જેવા કે જળસંચય, પ્રાકૃતિક ખેતી, અને પર્યાવરણની રક્ષા—માં એક સૈનિકની જેમ સહભાગી થવા અને દેશના વિકાસમાં પોતાનું યોગદાન આપવા પ્રેરિત કર્યા હતા.
કાર્યક્રમમાં મહાનુભાવોની ગરિમામય ઉપસ્થિતિ
આ યાદગાર અને પ્રેરણાદાયી રાત્રી સભામાં માત્ર ગ્રામજનો જ નહીં, પરંતુ વહીવટી તંત્રના ઉચ્ચ અધિકારીઓ અને રાજકીય અગ્રણીઓ પણ મોટી સંખ્યામાં હાજર રહ્યા હતા. કાર્યક્રમની ગરિમા વધારવા માટે:
-
રંજનબેન જીવાણી (જિલ્લા પંચાયત પ્રમુખ)
-
મેઘજીભાઈ ચાવડા (સ્થાનિક ધારાસભ્ય)
-
પી.બી. પંડ્યા (જિલ્લા કલેક્ટર)
-
નિશા (જિલ્લા વિકાસ અધિકારી – DDO)
-
ડૉ. રવિમોહન સૈની (જિલ્લા પોલીસ અધિક્ષક – SP)
-
બ્રિજેશ કાલરીયા (ધ્રોલ પ્રાંત અધિકારી)
આ ઉપરાંત સ્થાનિક પંચાયતના સભ્યો, સહકારી ક્ષેત્રના આગેવાનો અને આજુબાજુના ગામમાંથી પણ બહોળી સંખ્યામાં ભાઈઓ અને બહેનો ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.
