દેશના પાવન તહેવાર દિવાળી પૂર્વે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા સોના અને ચાંદીના ઝવેરાતની નિકાસ કરતા વેપારીઓ માટે એક મહત્વપૂર્ણ અને આકરો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. કેન્દ્ર સરકારે સોનાના ઝવેરાત, ચાંદીના દાગીના અને કેટલીક વિશિષ્ટ ચાંદીની બનાવટોની વિદેશી નિકાસ પર મળતા ‘ડ્યુટી ડ્રોબેક’ (Duty Drawback) એટલે કે કસ્ટમ ડ્યુટી રિફંડના દરોમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કરી દીધો છે.
નાણા મંત્રાલય દ્વારા ગુરુવારે જારી કરવામાં આવેલા સત્તાવાર નોટિફિકેશન મુજબ, ચાંદીના દાગીના અને આર્ટિકલ્સ પરનું રિફંડ લગભગ ૯ ટકા સુધી ઘટાડી દેવાયું છે, જ્યારે સોનાના દાગીના પરના રિફંડ દરોમાં ૩.૧ ટકાનો કાપ મુકાયો છે. સરકારના આ નિર્ણયથી નિકાસકારોને હવે પહેલાં કરતાં ઓછું રિફંડ મળશે, જેના કારણે તહેવારોની સિઝનમાં જ તેમના વ્યાવસાયિક ખર્ચ અને નફા પર મોટું દબાણ સર્જાય તેવી પ્રબળ શક્યતા છે.
સોના અને ચાંદીના રિફંડમાં કેટલો ઘટાડો થયો?
સરકારના આ નવા નિર્ણય મુજબ, સોનાના દાગીના અને તેના પાર્ટ્સની નિકાસ પર ડ્યુટી ડ્રોબેક રેટ અગાઉના ₹૧,૮૫૧.૯૯ પ્રતિ ગ્રામથી ઘટાડીને ₹૧,૭૯૪.૧૧ પ્રતિ ગ્રામ કરી દેવામાં આવ્યો છે. આનો સીધો અર્થ એ થાય છે કે નિકાસકારોને હવે પ્રતિ ગ્રામ સોનાની નિકાસ પર ₹૫૭.૮૮ જેટલું ઓછું રિફંડ પ્રાપ્ત થશે.
બીજી તરફ, ચાંદીના દાગીના અને તેની વિવિધ વસ્તુઓ પરનો ડ્યુટી ડ્રોબેક દર અગાઉના ₹૨૯,૫૦૧.૦૯ પ્રતિ કિલોગ્રામથી ઘટાડીને ₹૨૬,૮૫૯.૦૨ પ્રતિ કિલોગ્રામ કરવામાં આવ્યો છે. પરિણામે, ચાંદીના નિકાસકારોને પ્રતિ કિલોગ્રામ ₹૨,૬૪૨.૦૭ નો મોટો નાણાકીય ફટકો પડશે.
ડ્યુટી ડ્રોબેક શું છે અને જુલાઈ બાદ કેમ બદલાયા નિયમો?
સરળ શબ્દોમાં સમજીએ તો, ડ્યુટી ડ્રોબેક એ નિકાસ માટે તૈયાર થતી પ્રોડક્ટ્સના ઉત્પાદન કે પ્રોસેસિંગમાં વપરાતા આયાતી રો-મટિરિયલ (કાચા માલ) પર ચૂકવવામાં આવતી કસ્ટમ ડ્યુટી અને અન્ય ચાર્જીસનું સરકાર દ્વારા કરવામાં આવતું રિફંડ છે. તેનો મુખ્ય હેતુ નિકાસકારોનો કર-ખર્ચ ઘટાડવાનો અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ભારતીય ઉત્પાદનોને સ્પર્ધાત્મક રાખવામાં મદદ કરવાનો હોય છે.
અત્રે નોંધનીય છે કે, ચાલુ વર્ષના જુલાઈ મહિનામાં જ સરકારે વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાઓ વચ્ચે ભારતીય વેપારીઓને પ્રોત્સાહન આપવા સોના અને ચાંદીના દાગીના પર ડ્યુટી ડ્રોબેકના દરો લગભગ બમણા કરી દીધા હતા. જુલાઈમાં સોના પરનો દર ₹૭૭૩.૧૭ થી વધારીને ₹૧,૮૫૧.૯૯ પ્રતિ ગ્રામ અને ચાંદી પરનો દર ₹૧૪,૯૯૦.૬૬ થી વધારીને ₹૨૯,૫૦૧.૦૯ પ્રતિ કિલોગ્રામ કરાયો હતો. પરંતુ હવે સરકારે આ વધારેલા દરોમાં સુધારો કરીને તેમાં કાપ મૂકી દીધો છે.
સામાન્ય ગ્રાહકો માટે ઘરેણાં સસ્તા થશે કે મોંઘા?
ઘણા નાગરિકોના મનમાં એ પ્રશ્ન જાગી રહ્યો છે કે શું સરકારના આ નિર્ણયથી સ્થાનિક બજારમાં સામાન્ય ગ્રાહકો માટે દિવાળી પૂર્વે સોના-ચાંદીના દાગીનાની ખરીદી સસ્તી બનશે? બજારના નિષ્ણાતો અને અર્થશાસ્ત્રીઓ અનુસાર, આ નિર્ણયથી સામાન્ય સ્થાનિક ગ્રાહકો પર કોઈ પ્રત્યક્ષ સકારાત્મક કે નકારાત્મક અસર પડશે નહીં.
ડ્યુટી ડ્રોબેકમાં ઘટાડો માત્ર આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે દાગીનાની નિકાસ કરતા વેપારીઓ અને જ્વેલરી એક્સપોર્ટર્સને જ અસર કરે છે. ભારતના સ્થાનિક બજારમાં સોના-ચાંદીના દાગીનાના ભાવો મુખ્યત્વે આંતરરાષ્ટ્રીય બુલિયન દરો, સ્થાનિક ટેક્સ (GST), મેકિંગ ચાર્જીસ અને સંબંધિત ઝવેરીઓની વેપાર નીતિઓ પર નિર્ભર રહે છે. તેથી, ગ્રાહકોએ આ નિર્ણયના આધારે સ્થાનિક બજારમાં સસ્તા દાગીના મળવાની અપેક્ષા રાખવી જોઈએ નહીં.
