રૂપિયાને બચાવવા એક અઠવાડિયામાં ૨૦ અબજ ડોલર વેચ્યા, છતાં ઘટાડો ચાલુ.
વૈશ્વિક ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ (Geopolitical Tension) ની સીધી અસર ભારતના હૂંડિયામણ બજાર પર જોવા મળી રહી છે. ૧૮ માર્ચના રોજ ભારતીય રૂપિયો યુએસ ડોલર સામે ૯૨.૬૨ ના સર્વકાલીન નીચલા સ્તરે (All-time Low) બંધ થયો છે. મધ્ય પૂર્વમાં ઈરાન સાથેના સંઘર્ષને કારણે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં થયેલા ઉછાળાએ રૂપિયા પર દબાણ વધાર્યું છે. પ્રખ્યાત ઇન્વેસ્ટમેન્ટ બેંક ગોલ્ડમેન સૅક્સના અહેવાલ મુજબ, જો સ્થિતિ આવી જ રહી તો આવતા વર્ષ સુધીમાં રૂપિયો ડોલર દીઠ ૯૫ સુધી પહોંચી શકે છે.
શા માટે રૂપિયો સતત ઘટી રહ્યો છે?
રૂપિયાના આ ઐતિહાસિક ઘટાડા પાછળ મુખ્યત્વે ત્રણ કારણો જવાબદાર છે: ૧. ક્રૂડ ઓઈલ અને યુદ્ધનો ડર: ઈરાન-ઇઝરાયલ સંઘર્ષને કારણે ‘હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ’ (વિશ્વનો મહત્વનો તેલ માર્ગ) બંધ થવાની ભીતિ છે. ભારત તેની જરૂરિયાતનું ૮૦% થી વધુ તેલ આયાત કરે છે, જે મોંઘું થતા ડોલરની માંગ વધી છે. ૨. વિદેશી રોકાણકારોનું પલાયન: માત્ર માર્ચ મહિનામાં જ વિદેશી સંસ્થાકીય રોકાણકારો (FII) એ ભારતીય બજારમાંથી $૫.૫ બિલિયન (આશરે ૪૬,૦૦૦ કરોડ રૂપિયાથી વધુ) પાછા ખેંચી લીધા છે. ૩. ચાલુ ખાતાની ખાધ (CAD): આયાત બિલ વધવાને કારણે દેશની ચાલુ ખાતાની ખાધ વધવાની આશંકા છે, જે ચલણને નબળું પાડે છે.
RBI નો મોટો હસ્તક્ષેપ
ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) રૂપિયાને વધુ ગગડતો અટકાવવા માટે એક્શન મોડમાં છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, છેલ્લા એક અઠવાડિયામાં જ RBI એ બજારમાં રૂપિયાની લિક્વિડિટી જાળવવા અને ડોલરની સપ્લાય વધારવા માટે $૧૮ થી $૨૦ બિલિયન નું વેચાણ કર્યું છે. આમ છતાં, વૈશ્વિક પરિબળો એટલા મજબૂત છે કે રૂપિયામાં રિકવરી આવવી મુશ્કેલ બની રહી છે.
વિકાસ દર (GDP) પર જોખમ
ગોલ્ડમેન સૅક્સના ભારતીય અર્થશાસ્ત્રી શાંતનુ સેનગુપ્તાએ ચેતવણી આપી છે કે રૂપિયાની નબળાઈ ભારતની આર્થિક પ્રગતિને ધીમી પાડી શકે છે. સંગઠને નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ માટે ભારતનો અંદાજિત જીડીપી વૃદ્ધિ દર ૭.૦ ટકાથી ઘટાડીને ૬.૫ ટકા કરી દીધો છે. આનો અર્થ એ છે કે આવનારા સમયમાં દેશના વિકાસની ગતિ મંદ પડી શકે છે અને ફુગાવો (Inflation) ૩૦ બેસિસ પોઈન્ટ સુધી વધી શકે છે.
સામાન્ય માણસ પર શું અસર થશે?
જ્યારે રૂપિયો નબળો પડે છે, ત્યારે આયાત કરવામાં આવતી દરેક વસ્તુ મોંઘી થાય છે:
-
પેટ્રોલ-ડીઝલ: ક્રૂડ ઓઈલ મોંઘું થતા ઇંધણના ભાવ વધી શકે છે, જે ટ્રાન્સપોર્ટેશન ખર્ચમાં વધારો કરશે.
-
ઇલેક્ટ્રોનિક્સ: મોબાઈલ, લેપટોપ અને ઘરવખરીની ચીજો મોંઘી થશે કારણ કે તેના ઘણા પાર્ટ્સ વિદેશથી આવે છે.
-
વિદેશ અભ્યાસ: જે વિદ્યાર્થીઓ વિદેશમાં ભણી રહ્યા છે, તેમના માટે ફી ભરવી અને રહેવાનો ખર્ચ ઘણો વધી જશે.
૧૯ માર્ચ, ૨૦૨૬ના આ અપડેટ મુજબ, ભારતીય અર્થતંત્ર અત્યારે એક મુશ્કેલ તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. ગોલ્ડમેન સૅક્સની ૯૫ સુધીની આગાહી જો સાચી ઠરે, તો સરકાર અને RBI એ આયાત ઘટાડવા અને નિકાસ વધારવા માટે કડક પગલાં લેવા પડશે. અત્યારે રોકાણકારોએ પણ સાવચેતી રાખવી જરૂરી છે.
