ઇનકમ ટેક્સની નોટિસથી બચવું હોય તો સાવધાન! ITR-2 ફાઇલ કરતી વખતે ભૂલથી પણ ન કરતા આ 4 મોટી ભૂલો
આવકવેરા વિભાગે કરદાતાઓ માટે એક મહત્વપૂર્ણ અપડેટ જાહેર કર્યું છે. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ (આકારણી વર્ષ ૨૦२૬-૨૭) માટે ઈ-ફાઈલિંગ પોર્ટલ પર ITR-2 ફોર્મ ઓનલાઈન સબમિટ કરવાની લિંક અને તેની એક્સેલ યુટિલિટી સત્તાવાર રીતે લાઈવ કરી દેવામાં આવી છે. આનો અર્થ એ થયો કે જે પગારદાર કર્મચારીઓ, પેન્શનરો, વિદ્યાર્થીઓ કે અન્ય નાગરિકોને પોતાના ખાતાઓનું ટેક્સ ઓડિટ કરાવવાની જરૂર નથી, તેઓ હવે પોતાનું ઇનકમ ટેક્સ રિટર્ન (ITR) ફાઇલ કરી શકે છે.
કરદાતાઓ પોતાની સુવિધા અનુસાર ઓફલાઇન એક્સેલ યુટિલિટી, ઓનલાઇન પોર્ટલ અથવા આવકવેરા વિભાગની સત્તાવાર વેબસાઇટનો ઉપયોગ કરીને રિટર્ન ભરી શકે છે. અસેસમેન્ટ યર ૨૦૨૬-૨૭ માટે દંડ વગર આઈટીઆર ફાઈલ કરવાની છેલ્લી તારીખ ૩૧ જુલાઈ, ૨૦૨૬ અથવા તે પહેલાની છે. જો કોઈ વ્યક્તિની કુલ વાર્ષિક આવક ૨.૫ લાખ રૂપિયા કરતા ઓછી હોય, તો તેણે આઈટીઆર ફાઈલ કરવાની કોઈ કાનૂની જરૂર નથી. પરંતુ, જો તમારી વાર્ષિક સેલરી આવક ૧૨ લાખ રૂપિયા છે, તો રિટર્ન ભરવું ફરજિયાત છે. જો કે, નવી કર વ્યવસ્થા (New Tax Regime) હેઠળ કલમ 87A ની વધારાની રિબેટ (ટેક્સ છૂટ) ને કારણે તમારે કોઈ વાસ્તવિક આવકવેરો ચૂકવવો પડશે નહીં.
કોણ ફાઇલ કરી શકે છે ITR-2? જાણો નિયમો
ટેક્સ નિષ્ણાતો અને ‘ટેક્સવિન’ ના કો-ફાઉન્ડર અભિષેક સોનીના જણાવ્યા અનુસાર, ITR-2 ફોર્મ ખાસ કરીને એવા વ્યક્તિઓ અને હિન્દુ અવિભાજિત પરિવારો (HUF) માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે જેઓ કોઈ પણ પ્રકારનો પોતાનો બિઝનેસ કે વ્યવસાય (Business or Profession) ચલાવતા નથી, પરંતુ જેમની આવકનું માળખું સામાન્ય કરતાં થોડું વધુ જટિલ હોય છે.
આ ફોર્મ નીચે મુજબની આવક ધરાવતા લોકો માટે છે:
-
પગાર અને પેન્શન: એક કે તેથી વધુ નોકરીઓમાંથી મળતો પગાર કે પેન્શનની આવક.
-
એકથી વધુ મકાનની આવક: જો તમારી પાસે એક કરતાં વધુ પ્રોપર્ટી હોય અને તેમાંથી ભાડાની આવક થતી હોય.
-
કેપિટલ ગેઈન (મૂડી નફો): શેરબજાર, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ, સોનું કે જમીન-મકાન જેવા રોકાણો વેચવાથી થયેલો શોર્ટ-ટર્મ કે લોન્ગ-ટર્મ કેપિટલ ગેઈન અથવા લોસ (નુકસાન).
-
₹૫૦ લાખથી વધુ આવક: જે નાગરિકોની કુલ વાર્ષિક આવક ૫૦ લાખ રૂપિયાથી વધુ છે, તેઓ સરળ ગણાતા ITR-1 (સહજ) ફોર્મનો ઉપયોગ કરી શકતા નથી. તેમના માટે ITR-2 ભરવું કાયદાકીય રીતે ફરજિયાત છે.
-
બિન-નિવાસી ભારતીય (NRI): એનઆરઆઈ અથવા ‘રેસિડેન્ટ નોટ ઓર્ડિનરીલી રેસિડેન્ટ’ (RNOR) નો દરજ્જો ધરાવતા લોકો માટે આ ફોર્મ લાગુ પડે છે.
-
અન્ય સ્ત્રોત અને કૃષિ આવક: લોટરી, ઘોડદોડ કે અન્ય કાનૂની જુગારની પ્રવૃત્તિઓમાંથી જીતેલી રકમ તેમજ જે કરદાતાઓની કૃષિ આવક (Agricultural Income) વાર્ષિક ૫,૦૦૦ રૂપિયાથી વધુ છે, તેમણે ITR-2 પસંદ કરવું પડશે.
-
કંપનીના ડિરેક્ટર્સ અને અનલિસ્ટિડ શેર હોલ્ડર્સ: જો તમે કોઈ કંપનીમાં ડિરેક્ટર પદ પર છો, અથવા તમે શેરબજારમાં લિસ્ટ ન હોય તેવી કંપનીના ‘અનલિસ્ટિડ ઇક્વિટી શેર’ ખરીદ્યા છે, તો તમારી આવક ગમે તેટલી ઓછી હોય, તો પણ તમારે ફરજિયાતપણે ITR-2 જ ફાઇલ કરવું પડશે.
ITR-2 ફાઇલ કરતી વખતે કઈ ભૂલોથી બચવું જોઈએ?
ITR-2 ફોર્મમાં ઘણી વિગતો આપવાની હોવાથી તેમાં ભૂલો થવાની શક્યતા ખૂબ વધારે હોય છે. ટેક્સ નિષ્ણાતોના મતે, કરદાતાઓ અવારનવાર રહેણાંકના દરજ્જા (Residential Status), કેપિટલ ગેઇન્સની વિગતો અને વિદેશી સંપત્તિની માહિતી આપવામાં મોટી ભૂલો કરે છે, જેના કારણે પાછળથી આવકવેરા વિભાગની નોટિસ આવી શકે છે.
૧. કેપિટલ ગેઈનનું ખોટું કેટેગરાઈઝેશન
શેર કે પ્રોપર્ટીના વેચાણ પર થયેલા ટૂંકા ગાળાના (Short-Term) અને લાંબા ગાળાના (Long-Term) નફાનું વર્ગીકરણ યોગ્ય રીતે કરવું જરૂરી છે. ખાસ કરીને લિસ્ટેડ શેરોના કિસ્સામાં ‘શેડ્યૂલ 112A’ માં સ્ક્રિપ-વાઇઝ વિગતવાર માહિતી ન આપવી એ એક સામાન્ય ભૂલ છે, જેનાથી ટેક્સ ગણતરી ખોટી થઈ જાય છે.
૨. વિદેશી બેંક ખાતા અને સંપત્તિની માહિતી છુપાવવી (Schedule FA)
જે કરદાતાઓ ભારતના નિવાસી (Resident) છે, તેઓ ઘણીવાર વિદેશમાં રહેલા પોતાના બેંક ખાતા, શેર અથવા પ્રોપર્ટીની માહિતી આપવાનું ‘શેડ્યૂલ FA’ માં ભૂલી જાય છે. કાયદા મુજબ વિદેશી એસેટ્સની સચોટ માહિતી ન આપવી એ બ્લેક મની એક્ટ હેઠળ ગંભીર ગુનો બની શકે છે. આ જ રીતે જો તમે વિદેશી ટેક્સ ક્રેડિટનો લાભ લેવા માંગતા હોવ, તો સમયસર ‘ફોર્મ 67’ સબમિટ કરવું અનિવાર્ય છે.
૩. AIS અને Form 26AS નું વેરિફિકેશન ન કરવું
તમારા રિટર્નમાં દર્શાવેલી આવક તમારા ફોર્મ 26AS અને એન્યુઅલ ઇન્ફોર્મેશન સ્ટેટમેન્ટ (AIS) સાથે સંપૂર્ણપણે મેચ થવી જોઈએ. જો બેંક વ્યાજ, ડિવિડન્ડ કે અન્ય કમાણી આ સત્તાવાર દસ્તાવેજો સાથે મેળ નહીં ખાય, તો આવક ઓછી દર્શાવવા બદલ (Under-reporting) વિભાગ તરફથી ટેક્સ ડિમાન્ડ ઊભી થઈ શકે છે.
૪. નુકસાનને આગળ ખેંચવામાં (Carry Forward) ભૂલ
જો તમને ચાલુ વર્ષે રોકાણોમાં કોઈ નુકસાન થયું હોય, તો તેને આગામી વર્ષોના નફા સામે સેટ-ઓફ કરવા માટે ‘શેડ્યૂલ CFL’ અને ‘શેડ્યૂલ BFLA’ યોગ્ય રીતે ભરવા જોઈએ. જો તમે નિયત સમયમર્યાદા (૩૧ જુલાઈ) પછી રિટર્ન ફાઇલ કરશો, તો કાયદા મુજબ કેપિટલ લોસને આગળના વર્ષ માટે કેરી-ફોરવર્ડ કરવાનો અધિકાર તમે ગુમાવી દેશો.
પર્સનલ પ્રોફાઇલ અને રોજગારની વિગતો રાખો અપડેટ
છેલ્લી અને સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે જો તમે ચાલુ નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન તમારી નોકરી બદલી હોય અથવા કોઈ બીજા શહેરમાં શિફ્ટ થયા હોવ, તો આઈટીઆર ફોર્મમાં તમારા નવા એમ્પ્લોયર (નિયોક્તા) નું નામ, ટેન (TAN) નંબર અને તમારું વર્તમાન સરનામું ચોક્કસપણે અપડેટ કરો. જૂની માહિતી રાખવાથી તમારું રિફંડ અટકી શકે છે. કુલ મળીને કહીએ તો, ITR-2 ફાઇલ કરતી વખતે શાંતિપૂર્વક આવકનું સાચું વર્ગીકરણ કરવું અને સત્તાવાર ટેક્સ ડેટા સાથે તેનું ક્રોસ-વેરિફિકેશન કરવું એ જ સ્ક્રેપ કે નોટિસથી બચવાનો એકમાત્ર સુરક્ષિત રસ્તો છે.
