ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ બનાવતાં પહેલાં જાણી લો નવા પ્રસ્તાવિત નિયમો, ટેસ્ટથી લઈને દસ્તાવેજો સુધી ફેરફાર
કેન્દ્ર સરકારે ભારતની ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ પ્રણાલીમાં અનેક મહત્વપૂર્ણ ફેરફારો કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. આ નવા પ્રસ્તાવો અંતર્ગત ભારતીય નાગરિકો અને વિદેશી નાગરિકો માટે અલગ-અલગ રંગના કલર-કોડેડ લાઇસન્સ, રાષ્ટ્રીયતા (નાગરિકતા) ની ફરજિયાત જાહેરાત અને ઓનલાઈન સેફ-ડ્રાઇવિંગ ટેસ્ટ માટે વધુ કડક ધોરણો શામેલ કરવામાં આવ્યા છે.
માર્ગ પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રાલય દ્વારા સેન્ટ્રલ મોટર વાહન નિયમોમાં સુધારા કરવા માટે એક ડ્રાફ્ટ નોટિફિકેશન બહાર પાડવામાં આવ્યું છે. આ પ્રસ્તાવિત ફેરફારોમાં ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ પર બ્લડ ગ્રુપ, મોબાઈલ નંબર અને ઈમરજન્સી કોન્ટેક્ટ (કટોકટીના સમયનો સંપર્ક નંબર) દર્શાવવાનું પણ ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યું છે.
ભારતીય અને વિદેશી નાગરિકો માટે અલગ રંગના ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ
પ્રસ્તાવિત સિસ્ટમ હેઠળ, દરેક ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ પર લાઇસન્સધારકની રાષ્ટ્રીયતા સ્પષ્ટપણે લખેલી હશે. આ ઉપરાંત, ભારતીય નાગરિકો અને વિદેશી નાગરિકો માટે અલગ-અલગ કલર સ્કીમ (રંગો) નો ઉપયોગ કરવામાં આવશે જેથી ઓળખ સરળતાથી થઈ શકે.
આ ડ્રાફ્ટમાં એક્ઝિક્યુટિવ મેજિસ્ટ્રેટ કે નોટરી સમક્ષ કરવામાં આવતા સોગંદનામા (એફિડેવિટ) ને ઉંમર અને સરનામાના પુરાવા તરીકે માન્ય રાખવાનું બંધ કરવાનો પ્રસ્તાવ છે. અત્યાર સુધી એવું જોવા મળ્યું હતું કે ઘણા લોકો ખોટી માહિતી આપીને લાઇસન્સ મેળવવા માટે સોગંદનામાનો દુરુપયોગ કરતા હતા, જેના પર હવે લગામ કસવામાં આવશે.
ડ્રાઇવિંગ ટેસ્ટ પાસ કરવા માટે હવે ૭૫% માર્ક્સ લાવવા જરૂરી
વાહન વ્યવહાર મંત્રાલયે ઓનલાઈન સેફ-ડ્રાઇવિંગ ટ્યુટોરીયલ એસેસમેન્ટ (ટેસ્ટ) માં પાસ થવા માટેની લઘુત્તમ ટકાવારી વર્તમાન ૬૦ ટકાથી વધારીને ૭૫ ટકા કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. આ ઉપરાંત, આ ઓનલાઈન ટ્યુટોરીયલ ઓછામાં ઓછું ૩૦ મિનિટનું રહેશે, જેથી ડ્રાઇવિંગ ટેસ્ટ પહેલાં ગ્રાહકો સુરક્ષા નિયમો પ્રત્યે વધુ ગંભીર બને અને ટેસ્ટ વધુ કડક બને.
આ સુધારામાં લાઈફ ઈન્સ્યોરન્સ પોલીસી (જીવન વીમા પોલીસી) ને ઓળખ કે ઉંમરના પુરાવા તરીકે સ્વીકારવાનું બંધ કરવાની પણ જોગવાઈ છે. તેના બદલે અરજદારની ઉંમર, સરનામું અને ઓળખ સાબિત કરવા માટે અલગ-અલગ દસ્તાવેજોની સ્પષ્ટ યાદી તૈયાર કરવામાં આવી છે.
મોટર વાહન લાઇસન્સિંગ ક્ષેત્રના નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, ખોટા સરનામા અને જન્મતારીખ દાખલ કરીને મેળવાતા બોગસ લાઇસન્સ અટકાવવા માટે જ એફિડેવિટ સિસ્ટમ નાબૂદ કરવામાં આવી રહી છે. હવે અરજદારોએ માત્ર ડિજિટલ રીતે ચકાસી શકાય તેવા અધિકૃત દસ્તાવેજો જ આપવાના રહેશે.
સરનામા, ઉંમર અને ઓળખ માટે કયા દસ્તાવેજો માન્ય ગણાશે?
સરકાર દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા ડ્રાફ્ટ મુજબ જુદા જુદા પુરાવાઓ માટે નીચે મુજબના દસ્તાવેજો સ્વીકારવામાં આવશે:
સરનામાના પુરાવા (Address Proof): આધાર કાર્ડ, ચૂંટણી ઓળખપત્ર (Voter ID), ઈ-રેશન કાર્ડ, તેમજ છેલ્લા ત્રણ મહિનાના લાઇટ બિલ અથવા ગેસ બિલનો ઉપયોગ કરી શકાશે. વિદેશી નાગરિકોએ ભારતમાં પોતાના કાયદેસરના રોકાણનો પુરાવો આપવો પડશે.
ઉંમરના પુરાવા (Age Proof): પાસપોર્ટ, સ્કૂલ બોર્ડની માર્કશીટ, જન્મનું પ્રમાણપત્ર (Birth Certificate) અને સરકારી વિભાગો દ્વારા જારી કરાયેલા ઓળખપત્રો માન્ય ગણાશે.
ઓળખના પુરાવા (Identity Proof): આધાર, પાસપોર્ટ, ઈ-રેશન કાર્ડ અને પાન કાર્ડ (PAN) ને માન્ય ઓળખ દસ્તાવેજો તરીકે યાદીબદ્ધ કરવામાં આવ્યા છે.
ઓનલાઈન સેવાઓ અને અરજી નિકાલની સમયસીમા
પ્રસ્તાવિત નિયમોમાં એ વાત પર પણ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે કે જ્યારે અરજદારો ઓનલાઈન આધાર વેરિફિકેશનનો ઉપયોગ કરે, ત્યારે કેટલીક સેવાઓ તેમને નિઃશુલ્ક (મફત) પૂરી પાડવામાં આવે. જેમાં સરનામું બદલવું, નામમાં સુધારો કરવો અથવા મોબાઈલ નંબર અપડેટ કરવા જેવી બાબતોનો સમાવેશ થાય છે.
આ ઉપરાંત, આરટીઓ (RTO) અથવા લાઇસન્સિંગ ઓથોરિટીએ નામ કે સરનામું બદલવા જેવી ઓનલાઈન અરજીઓનો નિકાલ ૧૫ દિવસની અંદર કરવાનો રહેશે. જો કોઈ અરજી અસ્વીકાર (Reject) કરવામાં આવે, તો તેનું ચોક્કસ કારણ જણાવવું પડશે. જો સરનામું બદલવાની અરજી પર ૩૦ દિવસ સુધી કોઈ નિર્ણય ન લેવાય, તો તેને આપોઆપ મંજૂર (Deemed Approved) થયેલી ગણવામાં આવશે.
સાથે જ, લાઇસન્સ રિન્યૂ કરાવવા, ડુપ્લિકેટ લાઇસન્સ મેળવવા, નવા વાહનની શ્રેણી ઉમેરવા કે વ્યક્તિગત વિગતો બદલવા જેવી તમામ સેવાઓ માટે એક જ સંકલિત અરજી ફોર્મ (Consolidated Application Form) લાવવાનો પ્રસ્તાવ છે. અરજદારની ઉપલબ્ધ વિગતો ‘સારથિ’ (Sarathi) પોર્ટલ પરથી ઈલેક્ટ્રોનિક રીતે સીધી મેળવી લેવાશે.
આ તમામ સુધારાઓનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય બોગસ દસ્તાવેજોનો ઉપયોગ અટકાવવાનો, લાઇસન્સિંગ પ્રક્રિયા વધુ પારદર્શક બનાવવાનો અને નાગરિકો માટે લાઇસન્સ સંબંધિત સેવાઓ વધુ સરળ બનાવવાનો છે. હાલમાં આ તમામ બાબતો ‘ડ્રાફ્ટ નોટિફિકેશન’ નો ભાગ છે અને તેને હજુ સુધી આખરી નિયમ તરીકે અમલમાં મૂકવામાં આવ્યા નથી.
