મોટા દેશો જોતા રહી ગયા અને આ નાનકડો દેશ ભારત માટે સંકટ સમયની સાંકળ બન્યો!
વિશ્વ અત્યારે રશિયા-યુક્રેન સંઘર્ષ અને હવે અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચેના ભીષણ યુદ્ધના કારણે ઉર્જા સંકટનો સામનો કરી રહ્યું છે. પશ્ચિમી દેશોના પ્રતિબંધો અને મિડલ ઈસ્ટમાં વધતા તણાવને કારણે કાચા તેલના ભાવમાં ભારે ઉતાર-ચઢાવ જોવા મળી રહ્યો છે. આવી કપરી પરિસ્થિતિમાં ભારત સરકારે પોતાની રણનીતિ બદલી છે અને હવે આફ્રિકા ખંડનો એક ઓછો જાણીતો દેશ અંગોલા (Angola) ભારતની નવી ઉર્જા લાઈફલાઈન તરીકે ઉભરી આવ્યો છે.
અંગોલા સાથે ભારતની મોટી ડીલ
ભારતે રશિયા પરની પોતાની નિર્ભરતા ઘટાડવા અને સપ્લાય ચેઈનને સુરક્ષિત કરવા માટે અંગોલા પાસેથી તેલની ખરીદીમાં મોટો વધારો કર્યો છે. તાજેતરમાં, ઈન્ડિયન ઓઈલ કોર્પોરેશન (IOC) એ અંગોલા પાસેથી આશરે 20 લાખ બેરલ કાચા તેલની ખરીદી કરી છે. આ સોદો એક્સનમોબિલ (ExxonMobil) દ્વારા શક્ય બન્યો છે. આમાં ‘હંગો’ (Hungo) અને ‘ક્લોવ’ (Clov) ગ્રેડના તેલનો સમાવેશ થાય છે, જે એશિયન રિફાઇનરીઓ માટે શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે કારણ કે તેમાંથી વધુ માત્રામાં પેટ્રોલ અને ડીઝલ મળે છે.
નાઈજીરીયા પછી આફ્રિકાનું બીજું સૌથી મોટું તેલ ઉત્પાદક
અંગોલા અત્યારે આફ્રિકામાં નાઈજીરીયા પછી બીજા નંબરનું સૌથી મોટું તેલ ઉત્પાદક રાષ્ટ્ર છે. આ દેશ દરરોજ લગભગ 11 લાખ બેરલ તેલનું ઉત્પાદન કરે છે અને તેની પાસે આશરે 7.78 અબજ બેરલ જેટલો તેલનો સાબિત થયેલો ભંડાર છે. આટલી વિશાળ ક્ષમતાને કારણે જ ભારત હવે મધ્ય પૂર્વના દેશોને બદલે અંગોલા પર વધુ ભરોસો કરી રહ્યું છે.
ભારતની વ્યૂહરચનામાં મોટો ફેરફાર
ભારત હવે ઉર્જા જરૂરિયાતો માટે કોઈ એક દેશ પર નિર્ભર રહેવા માંગતું નથી. માર્ચ 2026 ના આંકડા દર્શાવે છે કે ભારત હવે વિવિધ દેશોમાંથી તેલ મંગાવી રહ્યું છે:
- બ્રાઝિલ પાસેથી ‘બુઝિઓસ’ ક્રૂડ.
- અબુ ધાબી પાસેથી ‘મુરબાન’ ક્રૂડ.
- ઓમાન અને નાઈજીરીયા પાસેથી ગેસ અને તેલની ખરીદીમાં વધારો.
જ્યારે 2022 માં રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ શરૂ થયું, ત્યારે રશિયા ભારતનું સૌથી મોટું સપ્લાયર બન્યું હતું કારણ કે તે સસ્તું તેલ આપતું હતું. પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધોને કારણે હવે ભારતને નવા વિકલ્પો શોધવાની ફરજ પડી છે.
આફ્રિકન દેશો પાસેથી આયાતમાં ઉછાળો
ભારત સરકારે કતાર અને યુએઈ (UAE) જેવા પરંપરાગત ભાગીદારો પાસેથી ગેસની આયાતમાં ઘટાડો કર્યો છે. ફેબ્રુઆરી 2026 માં LNG આયાત 1.93 મિલિયન ટન હતી, જે માર્ચમાં ઘટીને 1.67 મિલિયન ટન થઈ ગઈ છે. બીજી તરફ, અમેરિકા, ઓમાન, નાઈજીરીયા અને અંગોલામાંથી આયાત 1,41,449 ટનથી વધીને 2,08,059 ટન પર પહોંચી ગઈ છે. આ આંકડા સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે ભારત હવે પશ્ચિમ એશિયાના દેશો પરની નિર્ભરતા ઓછી કરી રહ્યું છે.
અંગોલા બન્યો ત્રીજો સૌથી મોટો સપ્લાયર
માર્ચ 2026 ના આંકડા મુજબ, રશિયા પછી સપ્લાયમાં સૌથી મોટો ઉછાળો અંગોલામાં જોવા મળ્યો છે.
રશિયા: આયાત 1,042 હજાર બેરલથી વધીને 1,975 હજાર બેરલ થઈ.
ઈરાક અને સાઉદી અરેબિયા: આ બંને દેશો પાસેથી તેલની આયાતમાં મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે.
અંગોલા: આયાત 103 હજાર બેરલથી વધીને 327 હજાર બેરલ થઈ ગઈ છે, જેના કારણે તે ભારતનો ત્રીજો સૌથી મોટો સપ્લાયર બની ગયો છે.
